0 Items
تذهیب

تذهیب

تذهیب

تذهیب

تذهیب

تذهیب

تذهیب

تذهیب

تذهیب

تذهیب٬ هنر تذهیب٬
آموزش تذهیب

هنر تذهیب چیست؟

آموزش هنر تذهیب

تذهیب روی سفال
تذهیب کاری

تذهیب ایرانی

تذهیب اسلیمی

تذهیب خوشنویسی


تذهیب

در فرهنگ‌های فارسی تعریف دقیقی از تذهیب وجود ندارد؛ تعریفی که ما را به اصل و منشاء این هنر رهنمون باشد. در برخی از کتابهای قدیمی و اغلب تذکره‌ها فقط نامی از نقاشان و مذهبان آمده‌است که این، برای دریافت معنای تذهیب کافی نیست. لغت تذهیب واژه‌ای عربی است و مصدری از «ذهب» در باب تفعیل است. ذهب به معنای طلاست و تذهیب به معنای طلاکاری و زراندود کردن است از طرفی رنگ طلایی در هنر تذهیب به‌ عنوان رنگ درخشانی است که ارزش ویژه‌ای دارد برای همین تذهیب را زر گرفتن و طلا کاری دانسته‌اند. به هر حال تذهیب را می‌توان مجموعه‌ای از نقشهای بدیع و زیبا دانست که نقاشان و مذهبان برای هرچه زیباتر کردن کتابهای مذهبی، علمی، فرهنگی، تاریخی، دیوان اشعار، جُنگهای هنری و قطعه‌های زیبای خط به کار می‌برند. استادان تذهیب این مجموعه‌های زیبا را در جای جای کتابها به کار می‌گیرند تا صفحه‌های زرین ادبیات جاودان و متون مذهبی سرزمین خود را زیبایی دیداری ببخشند. بدین ترتیب است که کناره‌ها و اطراف صفحه‌ها، با طرحهایی از شاخه‌ها و بندهای اسلیمی، ساقه، گلها و برگهای ختایی، شاخه‌های اسلیمی و گلهای ختایی و یا بندهای اسلیمی و ختایی و… مزین می‌شوند.

(بیشتر…)

آشنایی با هنر تذهیب

آشنایی با هنر تذهیب

آشنایی با هنر تذهیب

 هنر تذهیب

هنر تذهیب

در فرهنگ‌های فارسی تعریف دقیقی از تذهیب وجود ندارد؛ تعریفی که ما را به اصل و منشاء این هنر رهنمون باشد.

در برخی از کتابهای قدیمی و اغلب تذکره‌ها فقط نامی از نقاشان و مذهبان آمده‌است که این، برای دریافت معنای تذهیب کافی نیست.

در لغت نامه‌ها، تذهیب را زرگرفتن و طلا کاری دانسته‌اند، اما این تمام معنای تذهیب نیست. در دایرة المعارف های فارسی نیز تعریف هایی از تذهیب آمده‌است که به شیوه‌های تذهیب، در یک دورهٔ خاص از تاریخ تعلق دارد.

به هر حال تذهیب را می‌توان مجموعه‌ای از نقش های بدیع و زیبا دانست که نقاشان و مذهبان برای هرچه زیباتر کردن کتاب های مذهبی، علمی، فرهنگی، تاریخی، دیوان اشعار، جُـنگهای هنری و قطعه‌های زیبای خط به کار می‌برند.

استادان تذهیب این مجموعه‌های زیبا را در جای جای کتاب ها به کار می‌گیرند تا صفحات زرین ادبیات جاودان و متون مذهبی سرزمین خود را زیبایی دیداری ببخشند.

هنر تذهیب

هنر تذهیب

به این ترتیب است که کناره‌ها و اطراف صفحه‌ها، با طرح هایی از شاخه‌ها و بندهای اسلیمی، ساقه، گلها و برگهای ختایی، شاخه‌های اسلیمی و گلهای ختایی و یا بندهای اسلیمی و ختایی و… مزین می‌شوند.

تذهیب، همچون نقاشی دارای مکتب ها و دوره‌های خاصی است ؛ چنانکه می‌توان از مکاتب سلجوقی، بخارا، تیموری، صفوی و قاجار و شعب مختلف هر مکتب سخن گفت. برای مثال، در مکتب تیموری، شعبه‌های شیراز، تبریز، خراسان و… را می‌توان تمیز داد و در واقع، تفاوت در رنگ‌ها، روش قرار گرفتن نقش‌ها در یک صفحه تذهیب و تنظیم نقش‌ها در مکتب‌های مختلف، عامل این تفاوت است.

 هنر تذهیب

هنر تذهیب

برای نمونه، تذهیب در مکتب بخارا به آسانی از تذهیب در دیگر مکتب‌ها بازشناخته می‌شود. چون در مکتب بخارا از رنگ‌های زنگار، شنگرف، سورنج و سیاه استفاده می‌شده ‌است، در صورتی که در مکتب های دیگر، رنگها به این ترتیب کاربرد نداشته ‌است.

شاید بتوان تاریخ آرایش و تذهیب قرآن را هم‌زمان با نوشتن آن دانست به این معنی که نخست به منظور تعیین سر سوره‌ها، آیه‌ها، جزوه‌ها و سجده‌ها آن را به نوعی تزئین می‌کردند.

رفته رفته علاقه مفرط مسلمانان به قرآن و همچنین عشق به تجمل، هنرمندان را بر آن داشت تا در تذهیب آن دقت بیشتری به کار برند و در نتیجه این آثار از سادگی بیرون آمد و جنبه تزئینی به خود گرفت به خصوص قرآن‌هایی که در برای امرا و بزرگان نوشته می‌شد.

این امر خود یکی از علل توجه هنرمندان به تزیین بیشتر و موجب تکامل فن تذهیب شد.

نمایشگاه تذهیب مامک آزرمگین

نمایشگاه تذهیب مامک آزرمگین

نمایشگاه تذهیب مامک آزرمگین

نمایشگاه تذهیب‌های آزرم گیننمایشگاه تذهیب‌های آزرم گین

نمایشگاه تذهیب‌های آزرم گین

نخستین نمایشگاه آثار “مامک آزرمگین” هنرمند تذهیب کار برگزار می‌شود

نخستین نمایشگاه آثار “مامک آزرمگین” هنرمند تذهیب کار ، عصر روز جمعه سی ام آبان ماه 93 و با همکاری “موسسه نیکوکاری مهرآفرین”، “موسسه فرهنگی هنری آوا نگار صوتی” و “کارگاه عکس لورکا” برگزار می شود.

به گزارش حوزه تجسمی باشگاه خبرنگاران به نقل از امور رسانه ای مهرآفرین؛ نخستین نمایشگاه آثار مامک آزرمگین هنرمند تذهیب کار ، عصر روز جمعه سی ام آبان ماه 93 و با همکاری “موسسه نیکوکاری مهرآفرین”، “موسسه فرهنگی هنری آوا نگار صوتی” و “کارگاه عکس لورکا” برگزار می‌شود.

“فیروزه های کویر” عنوان نخستین نمایشگاه انفرادی مامک آزرمگین در ایران است که از روز جمعه سی آبان ماه افتتاح، و تا یک هفته (پنجم آذر ماه 93) ادامه خواهد داشت.

نمایشگاه “فیروزه های کویر” شامل آثار متعدد از تذهیب، هنر نوظهور”فتو مدیا” و تازه ترین آثار آزرمگین و نخستین نمایشگاه انفرادی ایشان در ایران است. آنچه که این نمایشگاه را مجزا و جالب توجه می کند، علاوه بر ارائه نخستین تابلوهای فتو مدیا، گسترش مفهوم تذهیب از حاشیه به متن است، آزرمگین برای اولین بار در تاریخ هنر ایران، تذهیب را تبدیل به تابلوهایی مجزا از دیگر اشکال هنری کرده است؛ قبل تر تذهیب در خدمت نگارگری و خط و … بود، اکنون او توانسته با گسترش هنر تذهیب ، برای نخستین بار آن را به عنوان هنری مستقل ارائه کند .

آزرمگین بخشی از عواید این نمایشگاه را به کودکان تحت پوشش موسسه نیکوکاری مهرآفرین اختصاص داده است.

گالری شکوه؛ واقع در فرمانیه، بلوار اندرزگو، خیابان سلیمی (شمالی)، کوچه امیرنوری، شماره 19 است و هر روز از ساعت 16 الی 20 پذیرای علاقمندان خواهد بود.
انتهای پیام/

منبع : خبرگزاری خبرنگاران جوان

(بیشتر…)

طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی

طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی

طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی

ختایی٬ نقوش ختایی٬ نقوش اسلیمی در طراحی صنعتی ، معماری و دکوراسیون

طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی
طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی

این مقاله از طرف اقای نریمان موسوی ارسال گردیده .

طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی
طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی

حدود سال 1387 بود. بنده در یک میهمانی بسیار حوصله بر بودم. نه می شد کتابی در دست گرفت و وسط جمعیت مطالعه کرد و نه میهمانی را ترک کرد که باعث رنجش میزبان میشد.

همینطوری نشسته بودم و زمین را نگاه می کردم. یواش یواش دقتم برای تماشای زمین بیشتر و بیشتر میشد. انگار که دارد اتفاق و فرایند جالبی رخ می دهد. همینطوری در حال تماشای فرش زیر پایم بودم. شروع کرده بودم به تعقیب نقش و نگارهای روی فرش. در آن لحظه نمی دانستم که آن مهمانی در حال شکل دادن به حداقل شش سال آتی زندگیم است. خطوط را نگاه می کردم. یکی بسیار سیال و دینامیک بود. دیگری در حالیکه مقدمه و موخره ای نداشت ولی به نحو معجزه آسایی در جایگاه خودش به زیبایی نقش آفرینی می کرد. زیبا بود. بعضی عین باد بودند و بعضی مانند آتش. این یکی دو ساعت که در مهمانی بودم برایم بسیار عجیب شده بود. باورنکردنی بود. حدود سی سال دنیایی عجیب و پرقدرت و زنده در فرش زیر پاهایم بود و من انگار تازه داشتم به آن پی می بردم. تصمیم گرفتم فردا صبح اولین کارم رفتن به بازار فرش و تماشای نقش و نگارهای آن باشد.

تیمچه مظفریه
تیمچه مظفریه , بازار تبریز

روز بعد در حال قدم زدن در بازار فرش و تاج آن یعنی سرای مظفریه بودم. هر کدام از فرش ها انگار دنیایی از حکایت بودند. بعضی وقتها شاید برای خود شما هم پیش آمده باشد که در مسیری قرار می گیرید و انگار که سوار موجی از اتفاقات هستید همه چیز سلسله وار به پیش می رود. دروازه سرای مظفریه چشمم به نوشته ها و تابلوهای خدمات طراحی فرش افتاد. انگار راهنمای داخل غار هستند! آنها را در پیش گرفتم. پله های کهنه را طی کرده و به مغازه طراحی با نام وفائی رسیدم. پیرمردی داخل آن در حال مطالعه کتاب آننا کارنینا بود. در را باز کرده و عرض سلام کردم.  پیرمرد کتاب را تا کرده و نگاهی به من کرد و گفت بفرمایید. همانطور سرپا شروع به شرح ماوقع مهمانی دیشب کردم. پیرمرد شریف که اسمش استاد وفائی بود درخواست کرد که درب را بسته و بنشینم. کتاب را تا کرده و روی میز گذاشت. آنچه که ذهن مرا از دیشب مشغول کرده بود را با او در میان گذاشتم. گفتم استاد رشته من طراحی صنعتی هست. احساس می کنم در طراحی فرش پتانسیل عجیبی وجود دارد که شاید اگر در طراحی صنعتی استفاده شود بشود به نتایج خیره کننده ای رسید. قبل از اینکه جمله را ادامه دهم انگار که حرف دل او را زده باشم, با دستش اشاره ای در باب تایید استنباطم کرد.

الگوهای ایرانی در طراحی خودرو , The Eslimi product Design Set 'SIMA' طراحی صنعتی بر اساس سبک اسلیمی و ختایی فرش تبریز , طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی
الگوهای ایرانی در طراحی خودرو , The Eslimi product Design Set ‘SIMA’ طراحی صنعتی بر اساس سبک اسلیمی و ختایی فرش تبریز , طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی

صحبتمم را قطع کردم و ایشان ادامه داد که صبح مسیر کار که می آمد یک خودروی L90 را دیده است ( آن روزها تازه به بازار آمده بود) و اینکه این خودرو چقدر از روح و ذوق هنر بدور بوده و با دیدنش دلش گرفته است و اینکه طراحی کالاهای صنعتی چقدر  بی روح دارد می شود گفت.

الگوهای ایرانی در طراحی خودرو , The Eslimi product Design Set 'SIMA' طراحی صنعتی بر اساس سبک اسلیمی و ختایی فرش تبریز , طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی
الگوهای ایرانی در طراحی خودرو , The Eslimi product Design Set ‘SIMA’ طراحی صنعتی بر اساس سبک اسلیمی و ختایی فرش تبریز , طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی

صحبت از سماورهای قدیمی و چرخ خیاطی های سیاه چینی (که شاید همه مان زمانی در خانه داشته ایم) کرد.

سماور قدیمی
سماور قدیمی

درد دلش درباره بی روح شدن طراحی های صنعتی دلیلی شد که با انرژی خاصی شروع به راهنمایی ام کرد و در ادامه بابت راهی که قرار بود در شش سال آتی هدف اصلی ام باشد از کلمات کلیدی که تا آن موقع حتی اسمش را هم نشنیده بودم مانند اسلیمی و ختایی صحبت کرد. این صحبت بسیار متاثر کننده در زندگی من حدود سه ساعت طول کشید تا وقت اذان شد و استاد قصد رفتن داشت. بمحض خروج از دفتر طراحی فرش ایشان بسمت بزرگترین کتابفروشی شهر رفته و با کلماتی که شنیده و یادداشت کرده بودم دیگر می دانستم باید به دنبال چه چیزی باشم. تمامی کتب تذهیب و طراحی فرش و حتی تاریخ فرش و .. را که در بازار بود خریداری کرده و شروع به مطالعه کردم.  مطالب و تصاویری که تقدیم می گردد نتیجه همین تحقیق این حقیر می باشد.

از زمان امپراتوری ساسانیان بعنوان پایه گذاران سبکِ تلفیقی از اسلیمی و ختایی, تاکنون بیشتر از پانزده قرن هست که این سبک ها بازیگر اول و قدرتمند طراحی در کل منطقه خاورمیانه می باشند. ولی این مساله همیشه محدود به استفاده از آن بعنوان نقش و نگار بر روی در و دیوار کاخ ها و بناهای مذهبی و نیز فرش و قالی زیر پایمان بوده است. تلاش این کانسپت آزمون پتانسیل این سبک ها برای استفاده در دنیای سه بعدی زندگی مان و در قالب کالاهای زندگی مدرن امروزی نظیر خودرو و قایق و وسایل خانگی و حتی بنای معماری می باشد. امیدوارم آورده اصلی  این تحقیق آغاز تلاش برای بازیابی و بازسازی فرهنگ مادی (Material Culture) ملتهای خاورمیانه باشد که از زمان پیدایش انقلاب صنعتی در غرب بشدت زیر سایه سبک های طراحی و زندگی غربی (که بسیار هم محترم هست) گم شده است. بسیار ضروری و شایان ذکر است که بیشک  بدون یاری و پیگیری ها و نقدها و قلم هنرمندانه همکاران طراح صنعتی عزیز این امر میسر نخواهد شد و تحقیق این حقیر هم در گوشه ای از زمان محو خواهد شد.

الگوهای ایرانی در طراحی خودرو The Eslimi product Design Set 'SIMA' طراحی صنعتی بر اساس سبک اسلیمی و ختایی فرش تبریز طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی
الگوهای ایرانی در طراحی خودرو , The Eslimi product Design Set ‘SIMA’ طراحی صنعتی بر اساس سبک اسلیمی و ختایی فرش تبریز , طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی

در جریان این پروژه دو مشکل اساسی پیش رو داشتم. مشکل اول این بود که تا آن تاریخ حتی یک آبجکت سه بعدی اسلیمی و ختایی به بازار نیامده بود. چه بصورت محصول مصرفی و چه بصورت کانسپت. بنابراین نقطه شروعی که بتوان خط را از آنجا آغاز کرد و کشید وجود نداشت. مشکل دوم درباره خود سبک ها بود که در حقیقت منطقه خاکستری بین سبک ها منطقه کوچکی نبود. در طی قرن ها و توسط طراحان مختلف ایرانی و غیر ایرانی, آیتم ها و المانهای سبک ها باهم درآمیخته بودند. بعبارت دیگر اشکال و فرم هایی هستند که نمی توان با اطمینان گفت اسلیمی هستند یا ختایی. غربی هستند یا ایرانی. ولی بهرحال همه اینها حاکی از یک خبر خوش بودند که این جزایر هنوز کشف شده نیستند و جا برای تحقیق فراوان دارند.  چلنج دیگری که در مسیر تحقیق پیش رویم بود این بود که آیا باید از سبک ها و خطوط تولیدی اش استنباط کرد (الهام گرفت) یا مستقیما و بدون هرگونه تغییر و فنی سازی از خطوط استفاده کرد؟ با وجود این محدودیت ها و تصمیماتی که باید اتخاذ میشد, پس از تعلم سبک های اسلیمی و ختایی شروع به استفاده و طراحی خطوط و نقوش آنها در پکیج ها کردم. ( کلمه پکیج را از کتاب طراحی خودرو بنام H-Point آموخته و همیشه از آن استفاده می کنم. بنوعی بعنوان اسکلت فنی آبجکت هم می توان در نظر گرفت ) .

الگوهای ایرانی در طراحی خودرو , The Eslimi product Design Set 'SIMA' طراحی صنعتی بر اساس سبک اسلیمی و ختایی فرش تبریز , طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی
الگوهای ایرانی در طراحی خودرو , The Eslimi product Design Set ‘SIMA’ طراحی صنعتی بر اساس سبک اسلیمی و ختایی فرش تبریز , طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی

از ابتدای تحقیق, تصمیمم طراحی یک ست بر اساس کانسپت بود و نه فقط یک نوع محصول. چرا که ست می تواند تصویرگر سبک زندگی باشد در حالیکه یک آبجکتِ تنها حتی می تواند زاییده یک تصادف باشد.

الگوهای ایرانی در طراحی خودرو , The Eslimi product Design Set 'SIMA' طراحی صنعتی بر اساس سبک اسلیمی و ختایی فرش تبریز , طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی
الگوهای ایرانی در طراحی خودرو , The Eslimi product Design Set ‘SIMA’ طراحی صنعتی بر اساس سبک اسلیمی و ختایی فرش تبریز , طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی

اولین طرحم درباره خودرو بود. پکیج فراری موتور عقب-وسط را با همان ابعاد و فاصله بین محورها (لی آوت فراری)  ابتدا توسط برنامه اتوکد استخراج کرده و سپس شروع به طراحی کردم. درباره پکیج, بعنوان مثال و در طی طراحی استریم لاین بیرونی خودرو,  زاویه شیشه جلو را محدود به بالای 29 درجه کردم زیرا شیب کمتر از این درجه با محدودیت های تکنولوژی امروز باعث خمش (distortion) تصویر و خطای دید برای راننده می شود. فضاهای ارگونومیکی مانند فضای بین چرخ جلو و جای پاها را بر اساس ابعاد سیستم رک اند پینیون با کمک هیدرولیکی محاسبه کردم و …

درباره استفاده مستقیم از سبک یا استفاده استنباطی (الهام گرفتن) از آن تصمیم گرفتم هر دو را به پیش ببرم. همچنانکه در تصاویر مشاهده می کنید داخل خودرو کاملا منطبق بر فرمول های اسلیمی و ختایی می باشد در حالیکه در بیرون, هم از خطوط فرمولی اصلی ( در قسمت درب صندوق عقب و درب موتور عقب) و هم از خطوط استنباطی استفاده کردم.

طرح گل ختایی سرو و شک
گل ختایی

رینگ های خودرو از گل ختایی الهام گرفته شده است. به همین ترتیب و با همان محدودیتها و چلنجها شروع به طراحی قایق و آبجکتهای دیگر کردم که در تصاویر ارائه شده اند. تعقیب مسیر تحقیق و طراحی کانسپت, از طریق دنبال کردن استحاله فرمها و خطوط در تصاویر بهتر و گویاتر از ارائه کلمات است.

سبک جادویی اسلیمی و ختایی در نقش آفرینی طراحی صنعتی بسیار جالب و اعجاب انگیز است

تصاویری از طرح های اقای نریمان موسوی

طراحی جلو ماشین

آنچه که خود این حقیر طی این فرایند به قطعیت و قاطعیت نتیجه گیری کردم, پتانسیل بی نهایت بالای سبک های جادویی اسلیمی و ختایی در نقش آفرینی در طراحی کالاهای زندگی می باشد.

طراحی بدنه ماشین

طراحی بدنه ماشین
طراحی بدنه ماشین

نظم سبک, دینامیک و قدرت ایجاد شده در خطوط و نیز تنوع طرح ها و نقشها آنقدر زیاد و وسیع است که پی بردن به رموز این سبک ها تلاش و پیگیری بسیاری از طراحان صنعتی ایرانی را می طلبد.

امیدوارم منتظر این نباشیم که خارجی ها بیایند و برایمان آنچه که داریم را اکتشاف کنند. همانند آنچه که درباره اجداد و پیشینیان مان کردند و چه بسا که خیلی چیزها را نگفتند و بس هزینه هایی که در این مسیر دادیم. دست هنرمند همه تان را می بوسم.

با تشکر و احترام بیکران

نریمان موسوی

طراحی بدنه خودرو
طراحی بدنه خودرو

کاربرد سبک های طراحی سنتی اسلیمی و ختایی در طراحی کالاهای صنعتی

الگوهای ایرانی در طراحی خودرو

The Eslimi product Design Set ‘SIMA’ طراحی صنعتی بر اساس سبک اسلیمی و ختایی فرش تبریز

طراحی صنعتی با سبک های اسلیمی و ختایی

ادامه تصاویر در پست های بعدی

با تشکر از اقای مهندس نریمان موسوی

ویژگی های نقوش ایرانی , تدهیب , و هنر باستانی ایران زمین

ویژگی های نقوش ایرانی , تدهیب , و هنر باستانی ایران زمین

ویژگی های نقوش ایرانی , تدهیب , و هنر باستانی ایران زمین

نقوش ایرانی , تذهیب 

نقوش ایرانی

نقوش ایرانی

پیشینه تذهیب:

ایرانیان از زمانهای بسیار دور ، به جانوران و گیاهان توجه داشته و نقش های بسیاری از آنها را در آثار خود به کار برده اند، آنچنانکه این نقوش بر مبنای تفکرات و برداشتهای آیینی شکل گرفته است و بسیاری از این نقوش به نمادی از اعتقادات آنها بدل شده است و با گذشت زمان شاهد بروز تغییر و تحول در این نقوش هستیم.

ویژگی های نقوش در آثار تمدن های اولیه :
1- کاربرد نقوش گیاهی نسبت به نقوش انسانی و حیوانی محدود تر است .
2- نقوش گیاهی در وسط متن و فضای اصلی آثار کمتر به کار رفته است و بیشترین کاربرد را در امر حواشی و نوارهای تزئینی دارد.
3- روش استفاده، به صورت تکرار و قرینه سازی است.
4- در نقوش گیاهی تنوع دیده نمی شود.
5- اجرای نقوش گیاهی دارای نظم خاصی است که از شکل ساده نیز برخوردار است .
6- نقوش ساده هندسی ، اززندگی کشاورزی و دامپروری مانند : زمین ، کوه ، آب و … تاثیر پذیرفته است.

دوره هخامنشیان 

ویژگی های عمده نقوش دوره هخامنشی:
1- استفاده از نقوش انسانی، حیوانی، گیاهی
2- تقسیم بندی قاب و طراحی حاشیه و متن
3- نقوش گیاهی رایج شامل درخت سرو، گل 12 پر و گل نیلوفر آبی است .
4- استفاده از شیوه های انتقال، قرینه سازی انعکاسی در تکثیر نقوش
5- محدود بودن نقوش گیاهی
6- ظرافت و دقت در اجرای اثر

عکس نقوش دوره هخامنشی :

هنر اشکانی: ( تصاويری از هنر اشكانی )

هنر اشکانی تحت تاثیر هنر یونان بوده است. از این دوره بیشترین آثار بدست آمده شامل نقاشی دیواری، حجاری و گچبری هایی از نقوش هندسی ، گیاهی و انسانی است . نقوش هندسی و گیاهی بیشتر جنبه تزئینی دارد و با شیوه ی تکرار یا قرینه انعکاسی اجرا شده است .

 تصاويری از هنر اشكانی

دوره اشکانیان

ویژگی های نقوش گیاهی در دوره ساسانی:
1- نقوش گیاهی پر کننده فضاهای خالی و میانی انسانی و حیوانی است .
2- تنوع اندکی در نقوش گیاهی دیده می شود .
3- از نقوش گیاهی در حواشی طرحها استفاده می شود .
4- شیوه تکرار و قرینه سازی در نقوش گیاهی کاربرد دارد.
5- نقوش گیاهی قوس دار و دورانی، کاربرد دارد.

ویژگی های نقوش و طرح های دوره اسلامی از ابتدا تا پایان دوره سلجوقی (قرن8هجری):

1- کاربرد وسیع طراحی خطوط کوفی متنوع و ترکیب خط کوفی با نقوش اسلیمی و طراحی خطوط متنوع کوفی بر اساس نقش مایه های اسلیمی

2- پیچیدگی طرحها و تزئین فضاهای خالی نقوش اسلیمی با نقوش هندسی

3- ابتکار در ترکیب نقوش و کاربرد متنوع آنها در زمینه های قاب ، ستاره، چلیپا ، حاشیه پهن و به کار گیری نقوش در اشکال دایره ای

4- ترکیب خط ، نقوش انسانی، حیوانی، اسلیمی و هندسی با یکدیگر در تزئین آثار و اشیای کاربردی

5- تاثیر مضامین ادبی و مفاهیم مذهبی در تزیین آثار

6- کاربرد نقوش اسلیمی با قوس های کوتاه و فشرده

در دوران سلجوقیان شیوه جدیدی در تزئین و تذهیب آغاز شد که تا روزگاران بعدی دوام یافت و بنیان این شیوه بر آن بود که : (( سطر های نوشته شده را با خط های دقیق و سنجیده خط کشی کنند و بخش های بیرون از خط کشی را با نقش های گیاهی ( شاخ و برگ ) پر کنند )) (زکی ، 1377 ، ص 69)

ویژگیهای طراحی نقوش در دوره ایلخانان و تیموریان:
1- استفاده از نقوش گیاهی ( ختایی )، ابر چینی، نقوش حیوانی عجیب مانند اژدها و سیمرغ در طراحی نقوش
2- تقسیم زمینه کار به حاشیه و متن و طراحی داخل متن بالچک و ترنج ( شمسه )
3- استفاده از نقوش اسلیمی و ختایی در فضاهای میانی نقوش هندسی
4- جدا شدن نقوش از خط و یافتن استقلال و هویت خاص خود
5- ایجاد نظم و بر قراری اصول دقیق در طراحی اسلیمی و ختایی
6- طراحی ساقه های اسلیمی با قوسهای بلند
7- کاربرد نقوش اسلیمی و ختایی در کتاب آرایی

* (( تذهیب گران عصر مغول از رنگهای طلایی ، آبی ، سرخ ، سبز ، نارنجی استفاده می کردند و آبی سیر را به عنوان زمینه ای که رنگ های دیگر آن را فرا می گیرد انتخاب می کردند )) ( زکی ، 1377 ، ص 69)

ویژگی های نقوش سنتی در دوره صفویه :
1- بزرگی قوسهای اسلیمی و ختایی در عین ظرافت و رعایت تناسبات و کاسته شدن از فشردگی قوس ها
2- ترکیب اسلیمی و ختایی در یکدیگر
3- طراحی اسلیمی گلدار و تنوع اسلیمی دهان اژدری تزئینی

* (( از دلنوازترین صفحه های تذهیب شده از عصر صفوی صفحاتی است در صدر کتاب خطی  بوستان سعدی   موجود در دارالکتاب مصر که داری تاریخ 893 هجری / 1488 میلادی است و در پای آن امضای تذهیب گر (( یاری )) دیده می شود )) ( زکی ، 1377 ، ص 71)

از قرن 12 هجری  به بعد که زمان حکومت قاجار است شاهد کم رنگ شدن اصالت در نقوش سنتی هستیم و نیز ورود ترکیب ها ، نقوش و گلهایی که در ایران سابقه و پیشینه ای نداشته اند .

* در دوره معاصر طراحی سنتی در تذهیب کاشی ، فرش و سایر رشته های صنایع دستی کار برد وسیعی دارد.

واژگان و اصطلاحات تذهیب :

در تذهیب هم مثل سایر هنرها واژگانی وجود دارد که برای یک تذهیب کار آگاهی از آن واژگان لازم و ضروری است . البته واژگان تذهیب تا حدودی ناشناخته هستند و این امر باعث شده است بعضی از واژگان در کتابهای مختلف معانی متفاوتی داشته باشد و در اینجا تلاش شده است که تا حد امکان معنای رایج و منطقی آنها ذکر شود .

کتاب قانون الصور در بیان شماری از واژگان تذهیب می نویسد :

چنین  کرد  اوستادم   رهنمایی
که   هست  اسلیمی  و  دیگر   ختایی
ز ابر و  داغ   اگر   آگاه   باشی
چو    نیلوفر   فرنگی    خواه     باشی
مکن از  بند رومی  هم  فراموش
کنی چون اسم هر یک جای در گوش
( به نقل از مجرد تاکستانی ، 1384 ، ص 27)

اسلیمی :

اسلیمی یا اسلامی نقشی است که از گذشته های دور برای آذین بندی ظرفها ، بافته ها و در حجاری ها به کار می رفته است و شاید در آن روزگاران نامی خاص داشته است . این نقش ظاهراً در دوره ی سلجوقی و تیموری به این نام شناخته شد.

نقش های اسلیمی عبارتند از گردش ها و پیش و خم های مدور تکراری اغلب به قرینه و گاه بی قرینه که بیشتر یادآور پیچش ساقه یک گیاه می تواند باشد .

ایرج افشار در کتاب صحافی سنتی می آورد :

(( اسلیمی یا اسلامی کامل مانند اجزاء یک گیاه شکل می گیرد و مشتمل است بر تخمه و ساقه و جوانه و برگ و گل که به چنگ تبدیل می شود … )) ( به نقل از ماچیانی ، 1379 ، ص 13)

چنگ :

(( حرکت هایی که گرداگرد شاخه های اسلیمی را می گیرد چنگ گویند . این زائده های چسبنده مانند قارچهایی هستند که در اطراف شاخه های درختان و ساقه های آنها می رویند و آنها را در بر می گیرد )) ( هنرور ، صفحه  1386 ، ص چ )

استاد هادی اقدسیه هنرمند گرانقدر نقشه قالی وتذهیب می گویند :

((اسلیمی اساساً نمودار طرح درخت است با همه پیچ و خم و شاخ و برگ و…)) ( به نقل ازماچانی ، 1379 ، ص14)

توضیح آنکه اسلیمی ها با بندهایی به طرزی بسیار فنی و استادانه به یکدیگر مرتبط می شوند که اصطلاحاً  به آن (( بند اسلیمی )) اسلیمی می گویند.

ختایی :

ختایی از جمله نقش های اساسی هنرهای تزئینی ایرانی است که از ترکیب گل ، غنچه و برگ پدید می آید . بعضی ها بر این عقیده اند که این طرح را دردوره مغول از چین به ایران آورده اند . ولی بررسی سیر تکاملی کاربرد طرح گلها در دوره های مختلف از دوران هخامنشی تاکنون حاکی از آن است که این طرح در آثار این دوران بوده و به تدریج تکامل یافته است و شباهت میان نقوش ایرانی و چینی به دلیل وجود روابط فرهنگی ، بازرگانی و سیاسی میان دو کشور می باشد.

نقوش ختایی نقش هایی گیاهی و گل و بوته  مانند هستند که با ظرافت و نازکی در لا به لای نقوش اسلیمی در حرکت هستند .

(( ختایی مانند اسلیمی گیاهی است که مذهب و نقاش آنرا به صورت گل و برگ تزئینی گسترده شده           می آراید … )) ( افشار ، 1357 ، ص 13)

مایل هروی در کتاب  ، کتاب آرایی در تمدن اسلامی می نویسد :

(( خطائی یا ختائی ، گونه ای است از اسلیمی که طرح آن ظریف و نازک است و صرفاً دارای نقوش پیچ  در پیچ گل و بوته است … )) ( به نقل از ماچیانی ، 1379 ، 15 )

عمده گل های ختایی عبارتند از گل شاه عباسی یا گل اناری ، گل پنبه ای یا برگ مو ، گل پروانه  ، گل پنج پر و چهار پر و… که در طبیعت نیز یافت می شوند اما به طریقی قلم هنرمند تغییراتی در فرم اصلی آنها پدید آورده است .

لوتوس :

که به آن برگ ماهی نیز گفته می شود در کنار گل های ختایی به عنوان برگ بزرگ استفاده می شود .

سر لوحه :

سر لوحه تزئینی است که در بالای صفحه نخستین کتابها ترسیم می شود و در واقع می توان گفت سر لوحه  دروازه ورود به نقش گل و برگ ریز و نرمی می شود.

کتیبه :  به سر لوحه های کوچکی که در متن آنها ، عناوین مختلف کتاب را به رنگ طلایی یا شنگرف و یا سفید می نویسند کتیبه گفته می شود .

دهن اژدر : نقشی است به شکل دهان اژدها . ظاهراً این نقش از دوره تیموریان رواج یافت است .

ابرک :دایره های کوچک و به هم پیوسته ای هستند که شکل ابر کوچکی را نمودار می کنند و در کنار صفحه ی کاغذ نقاشی می شوند . (( ابرک ترنج کوچکی است که شباهتی به ابر دارد و …)) ( هنرور ، 1386،ص چ)

جدول : جدول عبارتست از خطوطی که بر دور ا دور صفحه تذهیب به جای گیره چینی ترسیم می کنند . جدول کشی گونه های مختلف داد .

واگیره :(( یک قسمت از یک طرح بزرگ است. برای مثال اگر بخواهیم شمسه ای را طرح کنیم اول آن را به چند قسمت تقسیم می کنیم و طرح را در یک قسمت آن که واگیره نام دارد پیاده می کنیم این طرح در قسمت های دیگر تکرار می شود )) ( مجرد تا کستانی ،‌1384 ، ص 28)

محرابی : نوعی نقش تذهیب است که نقش محراب مسجد در بالای طرح ترسیم شده است و انواع گوناگونی دارد : محرابی تصویری – محرابی درختی – محربی دورنما – محرابی قندیلی – محرابی گل و بوته – محرابی هندسی – محرابی هزار گل .

لچکی : لچکی  2/1   مربع کامل را گویند که از قطر به دو نیم کرده باشند. لچکی را در گوشه های صفحه های تزئین شده و در حاشیه خطوط چلیپا نقاشی می کنند.

ترنج : شکلی چهار گوش، دایره یا بیضی مانندکه با نقوش اسلیمی و ختایی ( انواع اسلیمی ) طرح شده باشد. به عبارت دیگر ترنج طرحی بدیع از دایره یا بیضی است که با نقوش اسلیمی و ختایی ترسیم شده است و معمولاً در وسط یک طرح تذهیب قرار می گیرد .

سر ترنج :نقوشی است به شکل لوزی کنگره دار که بالا و پایین ترنج رسم می شود ( با همان نقوش ترنج )

شمسه :شمسه معمولاً به شکل دایره یا چند ضلعی است که با نقش های اسلیمی و ختایی تزئین می شود و جایگاه آن مانند ترنج در مرکز طرح است و چون خطوطی مانند شعاع های خورشید از اطراف آن پراکنده می شود ( شرفه ) به آن شمسه می گویند.

شرفه :

خطوط نقشه داری هستند که اطراف شمسه های بزرگ طراحی می شوندو شمسه را به شکل خورشیدی در می آورند که شعاع های آن به اطراف پراکنده است .

گره : گره یا نقش گره در تذهیب عبارت است از نقشی منظم که بسیار دقیق رسم می شود. به عبارت دیگر طرحی است که با پیچشهای درهم و اشکالی گره مانند به یکدیگر متصل می شوند .

گاهی اوقات به محل اتصال قسمت ها ی مختلف یک طرح نیز گره می گویند.
تاج : طرحی است در بالای صفحه تذهیب که شکل تاج دارد و به  گونه های مختلف است. از تمامی یا نیمی از طرح تاج در تزئین سر لوحه کتابها استفاده می شود.

نیم تاج : 2/1 تاج است که در یک صفحه طراحی می شود.

تر صیع :  تر صیع در لغت به معنای گوهر نشاندن است.

در بعضی از کتابهای تذهیب ترصیع به معنای نشاندن جواهر در جای گل و بوته طرح تذهیب آمده است .

ولی ترصیع در تذهیب تزئینی است که دو سر لوح در بالا و پایین ، همراه با دو ستون تذهیب شده در چپ و راست و یک حاشیه کامل تذهیب شده دارد. این نوع تذهیب را ترصیع کامل می گویند..

گالری عکس :

اسلیمی ماری

islamic art


آشنایی با سوا بق تاریخی نقوش سنتی

آدمی به واسطه نگاره ها وشکلهای آرایه ای ، دریافت درونی خویش را از جهان نمودار می سازد . از این رو هر نقش و نگاری برای بیان مقصودی درونی یا عاملی برای ارتباط با خلق کننده اثر پیرامون خود است ، این نگاره ها برای ذهن خیال پرور ایرانی مبنایی برای رشد و شکوفایی استعداد هنری ایشان گردید .
هنرمند ایرانی و سازنده اثر در کار خود از طبیعت الهام گرفته و هیچ گاه دست به تقلید از آنها نزده است . بر این اساس تنوع نقوش سنتی را می توان به ترتیب زیر تقسیم نمود .

1-نقوش اسلیمی الف : نقوش شکسته ب: نقوش گردان 2-نقوش ختایی هنرمندان و طراحان کهن در ابتدا به کشیدن نقشهای هندسی بر روی اشیاء اقدام نموده اند و سپس به ترسیم خطوط مختلف و ترکیب آنها با یکدیگر مبادرت کرده اند و برای طراحی آثار پیچیده تر ، نقوش و طرحهای طبیعی را بسط و گسترش داده اند . طرحهای اولیه در ابتدا بازتابی از فعالیتهای کشاورزی و سبک زندگی اولیه فلات ایران بوده ، طرحهایی از کوه و دریا و گیاهان که این نقوش را بیشتر بر روی ظروف سفالین اجرا می کرده اند ، از دیگر نقوش می توان به طرحهای هندسی و حیوانی خورشید ، نقوش شکارگری ، گل هشت پر اشاره کرد که در مناطقی از شوش ، جلگه مرکزی ایران ، منطقه کاشان سیلک ، خوروین ، لرستان و زیویه و …………….بدست آمده است که اکثرا بر روی ظروف و اشیاء تزئینی نقش بسته اند . طرحها اغلب با رنگ سیاه اجرا شده ، بسیاری از آثاری که بدست آمده نیز از جنس طلا ونقره است . بنابراین ویژگیهای نقوش در آثار تمدنهای اولیه را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:

1-کاربرد نقوش گیاهی نسبت به نقوش انسانی و حیوانی محدودتر است
2-نقوش گیاهی در وسطش و فضاهای اصلی آثار کمتر بکار رفته است
3-نقوش گیاهی بیشترین کاربرد را در حواشی و نوارهای تزئینی دارد
4-روش استفاده بصورت تکرار و قرینه سازی است
5-در نقوش گیاهی تنوعی دیده نمی شود
7-نقوشی ساده هندسی از زندگی کشاورزی و دامپروری مانند زمین و کوه و ……. تاثیر گرفته است.
از نظر سیر تاریخی و تحول هنر دوره هخامنشی مجموعه ای از هنر مادی ، آشوری ، بابلی و اوراتوئی ، یونانی و ایلامی است و هخامنشیان بعلت تسلط بر همه این سرزمینها هنر آنها را در اختیارگرفته اند . تخت جمشید گنجینه بزرگ هخامنشی است . ویژگیهای عمده نقوش .دوره هخامنشی موارد زیر است :

1-استفاده از نقوش انسانی ، حیوانی ، گیاهی
2-تقسیم بندی قالب و طراحی حاشیه و متن
3-نقوش گیاهی رایج شامل درخت سرو ، گل پر و نیلوفر آبی
4-استفاده از شیوه های انتقال ، قرینه سازی انعکاسی در تکثیر نقوش
5-محدود بودن نقوش گیاهی
6- ظرافت و دقت در اجرای اثر
هنر اشکانی تحت تاثیر هنر یونانی بوده و از این دوره بیشترین آثار بدست آمده ، شامل نقاشی دیواری حجاری و گچبریهایی از نقوش هندسی ، گیاهی و انسانی است . نقوش هندسی و گیاهی بیشترین جنبه تزئینی دارد و با شیوه تکرار و با قرینه انعکاسی اجرا شده است . نقوش دوره ساسانی برگرفته از نقوش و آثار دوره هخامنشی است و ویژگیهای نقوش این دوران عبارتند از :

1-نقوش گیاهی پرکننده فضاهای خالی و میانی نقوش انسانی و حیوانی
2-تنوع اندکی در نقوش گیاهی دیده می شود
3-از نقوش گیاهی در حواشی طرحها استفاده می شود
4-شیوه تکرار و قرینه سازی در نقوش گیاهی کاربرد دارد
5-نقوش گیاهی قوس دار و دورانی کاربرد دارد
دوره سلامی ظهور اسلام و گسترش آن در سرزمینهای اسلامی موجب انقراض سلسله ساسانی و جایگزینی این اسلام بجای دین زرتشتی گردید که عمیقاً بر همه شئونات ایرانیان مخصوصا هنر آنها تأثیر گذاشت . از ویژگیهای نقوش و طرحهای دوره اسلامی از ابتدا تا پایان دوره سلجوقی عبارتند از :
1-کاربرد وسیع طراحی خطوط کوفی متنوع و ترکیب خطوط کوفی با نقوش اسلیمی و طراحی خطوط متنوع کوفی بر اساس نقش مایه ای اسلیمی
2-فشردگی و پیچیدگی طرحها
3-تزئین فضای خالی نقوش اسلیمی یا نقوش هندسی
4-ابتکار در ترکیب نقوش و کاربرد متنوع آنها در زمینه های قاب ، ستاره ، چلپیا ، حاشیه ، متن
5-ترکیب خط ، نقوش انسانی ، حیوانی ، اسلیمی و هندسی با یکدیگر در تزئین آثار و اشیای کاربردی
6-تأثیر مضامین ادبی و مفاهیم مذهبی در تزئین آثار
7-بکارگیری نقوش در اشکال دایره ای
8-کاربرد نقوش اسلیمی با قوسهای کوتاه و فشرده بعد از دوره اسلامی ، دوره مغول و ایلخانی و تیموری می باشد که ویژگیهای طراحی نقوش سنتی در این دوران شامل موارد زیر است :

1-استفاده از نقوش گیاهی ( ختایی ) در طراحی نقوش و آثار هنری

گل شاه عباسي

گل شاه عباسي

گل ختایی

گل ختایی

2-استفاده از ابرچینی و نقوش حیوانی عجیب مانند اژدها و سیمرغ
3-تقسیم زمینه کار به حاشیه و متن و طراحی داخل متن با لچک و ترنج
4-طراحی و اجرای نقوش هندسی و گره ها در ابعاد بزرگ و استفاده از نقوش اسلیمی و ختایی در فضاهای میان نقوش هندسی
5-جدا شدن نقوش از خط یافتن استقلال و هویت خاص خود
6-ایجاد نظم و برقراری اصول دقیق در طراحی اسلیمی و ختایی
7-ترکیب مصالح متنوع معماری در تزئینات مانند کاشی و آجر
8-طراحی ساقه های اسلیمی و ختایی با قوسهای بلند
9-کاربرد نقوش اسلیمی و ختایی در کتاب آرایی در دوره صفویه اوج استفاده از نقوش در هنر فرش و پارچه و فلزات و طراحی و تزئینات در آثار به نهایت دقت و ظرافت خود می رسد و نقوش اسلیمی و ختایی نه تنها در کتاب آرایی بلکه روی گنبدها نیز با همان ظرافت و تناسب ولی در ابعاد بزرگتر اجرا می شود .ویژگیهای نقوش سنتی دوره صفویه عبارتند از :

1-بزرگی قوسهای اسلیمی و ختایی در عین ظرافت و رعایت تناسبات
2-ترکیب اسلیمی و ختایی در یکدیگر
3-کاسته شدن از فشردگی قوسها و روانی طرحها
4-ترکیب وسیع نقوش انسانی ، حیوانی ، هندسی ، اسلیمی و گیاهی دیگر
5-طراحی اسلیمی گلدار و تنوع اسلیمی دهان اژدری تزئینی در زمان قاجار شاهد کم رنگ شدن اصالت در نقوش سنتی هستیم و نیز ورود ترکمنها ، نقوش و گلهایی است که در ایران سابقه و پیشینه ای نداشته اند. در دوره معاصر طراحی در هنرهای سنتی و مخصوصا صنایع دستی کاربرد وسیعی دارد و در شهرستانهای بزرگ مانند تهران ، اصفهان ، مشهد ، شیراز ، کرمان و تبریز و ……….مشغول فعالیت هستند و در میان آثار این هنرمندان طراح آثار ابتکاری به چشم می خورد که با نمونه های مشابه آن در گذشته قابل رقابت است .

 

WhatsApp chat