نقش فرش در هنر ایرانی

نقش فرش در هنر ایرانی

فرش ایرانی از جمله تمدن ماندگار ایران زمین است. تمدنی مملو از طرح‌ها و نقش‌های پر معنا و رمز آلود. فرش‌ها دارای معانی خاصی هستند که به طور اصولی تقسیم‌بندی می‌شوند و دنیای جدیدی از حوزه علمی و هنری را نشان می‌دهند.

در سال‌های اخیر از طرح و نقش فرش‌های ایرانی رمز برداری شده و نمادگرایی آن مشخص گردیده است.

بر این اساس، طرح‌های فرش ایرانی به ۱۹ گروه اصلی و چند شاخه کوچک تر تقسیم می‌شود:
گروه اول: طرح‌های آثار باستانی و ابنیه اسلامی
در این طرح، کلیه طراحان از نقش‌ها و نگاره‌های تزیینی بناها، عمارت‌ها و کاشی‌کاری‌ها الهام گرفته‌اند، هرچند طراحان فرش در برخی طرح‌های اصلی این نقش و نگارها با توجه به نگاه خود، اعمال سلیقه کرده‌اند، اصول و اساس را حفظ کرده‌اند. معروف‌ترین طرح‌های این گروه عبارتند از:
گنبد مسجد شیخ لطف‌الله، سر در امامزاده محروق، گنبد مسجد امام، تخت جمشید، طاق بستان مسجد جامع اصفهان و…
گروه دوم: طرح‌های شاه‌عباسی  
مبنا و پایه اساسی این طرح فرش‌ها، گل شاه‌عباسی است. گل شاه‌عباسی علاوه بر بندهای ختایی، گاه با اسلیمی‌ها ادغام می‌شوند و نقوش مختلفی را خلق می‌کنند. انواع گوناگون این طرح و نقش‌ها عبارت است از لچک و ترنج شاهی عباسی، شاه عباس شیخ صفی، افشان شاه عباسی، شاه عباس درختی.
گروه سوم: طرح‌های اسلیمی  
اساس اصلی این نقش بر پایه گردش‌های منظم و بی‌نهایت عاقلانه ی بندهای اسلیمی است. طرح‌های اسلیمی نیز دارای انواع متفاوتی است. مشهورترین و بنام‌ ترین طرح اسلیمی، اسلیمی جهان اژدر است. اسلیمی در طرح‌های اسلیمی افشان، اسلیمی بندی و اسلیمی لچک و ترنج است.
گروه چهارم: طرح‌های اقتباسی  
این طرح، طرحی ادغامی است. این طرح، شباهت زیادی به طرح مناطق مرزی ایران و کشورهای همسایه و حتی سایر کشورها دارد. دلیل نام اقتباسی به همین علت است. طرح‌های معروف این گروه، قفقازی و گوبلنی است.
گروه پنجم: طرح‌های افشان  
کلیه بندهای و نگاره‌های فرش در این طرح و نقش دارای پیوستگی و ارتباط است. این طرح به گونه‌ای است که گویی خطوط از هم قطع نمی‌شوند. نقش این طرح زیبا و خیره‌کننده است و تمامی گلبرگ‌های و برگ‌ها در بطن فرش، پریشان و پراکنده‌اند، به گفته ساده‌تر، افشانند. در این طرح، قرینه‌نگاری وجود ندارد. طرح‌های معروف عبارتند از افشان دسته گلی، افشان ختایی و…
گروه ششم: طرح‌های واگیره‌ای   
طرح این گروه آن چنان است که در کل فرش، قطعات به طور منظم تقسیم می‌شوند و به وسیله خط‌ها به هم می‌پیوندند. طرح‌های اصلی به بندی اسلیمی، بندی خشتی، بندی ترنجدار، بندی شیری و شکری، بندی شاخه گوزنی، بندی دسته گلی، بندی میناخانی و… تقسیم می‌شوند.
گروه هفتم: طرح‌های بته جقه  
کلیه نقش‌های زده شده بر این طرح، بر مبنای بته جقه است. در این طرح با شکل‌های متفاوتی متن و حاشیه فرش را طرح می‌زنند. انواع گونه این طرح‌ها بته میری، بته خرقه‌ای، بته قلمکار، بته کردستانی و… است.
گروه هشتم: طرح‌های درختی  
نقش این طرح‌ها درخت و درختچه‌های کوچک و بزرگ است.
گروه نهم: طرح‌های ترکمن
طرح این نقش در گروه نقش‌های هندسی است و به صورت ذهنی خلق می‌شود. مشهورترین طرح‌های این گروه عبارت‌اند از غزال گز، قاشقی و آخال.
گروه دهم: طرح‌های شکارگاهی  
اساس این طرح و نقش‌ها بر پایه صحنه‌های شکار و شکارگاه است؛ برای مثال بر روی این فرش، طرح از یک سوار که مشغول شکار آهویی است به چشم می‌خورد.
گروه یازدهم: طرح‌های گل فرنگ
طرح‌هایی که در این گروه چشم‌نوازی می‌کند، طرح‌هایی از گل‌هایی در رنگ‌های مختلف است که مهم ترین طرح‌های این گروه گل فرنگ بیجار، گل فرنگ گل و بلبل، افشان گل فرنگ، لچک و ترنج گل فرنگ است.
گروه دوازدهم: طرح‌های خشتی  
در این فرش، طرح‌ها به قاب‌های متفاوتی تقسیم می‌شود که هر تصویر با گل‌های متنوع در این قاب‌ها آذین می‌شود. طرح‌های قابی بختیار و قابی قرانی از طرح‌های معروف این گروه هستند.
گروه سیزدهم: طرح‌های گلدانی  
در این طرح، یک یا چند گلدان در مقیاس و ابعاد متفاوت بر متن فرش نقش می‌بندد و شاخه‌های آن در کل فرش پراکنده‌اند. مشهورترین طرح‌های این گروه، گلدانی هزار گل، گلدانی محرابی و گلدانی ظل السلطانی است.
گروه چهاردهم: طرح‌های ماهی درهم
این طرح از متداول‌ترین و کهن‌ترین طرح‌های نقوش ایرانی است. در این طرح، اغلب یک واگیره وجود دارد که همان واگیره در طول و عرض فرش تکرار می‌شود. در این طرح حوضی به شکل لوزی و ماهی‌هایی در اطراف آن به چشم می‌خورد. مهم ترین این طرح‌ها، ماهی فراهان، ماهی زنبوری، ماهی کردستان و ریزه ماهی می‌باشد.
گروه پانزدهم: طرح‌های محرابی  
نقش محراب، اساس اصلی این گروه است. در این طرح‌ها آذین‌هایی از قبیل قندیل، گلدان، درختچه‌های کوچک و ستون‌های بزرگ نقش می‌نهند. مشهورترین این طرح‌ها عبارتند از محراب قندیلی، محراب گلدانی و محراب درختی.
گروه شانزدهم: طرح‌های محرمات  
نقش این طرح به صورت راه راه و طولی می‌باشد که در هر ردیف نقوشی چون بته جقه، انواع اسلیمی‌ها یا ختایی‌ها و گل و برگ‌های دیگر است. بته جقه‌ای مهم ترین طرح این دسته است.
گروه هفدهم: طرح‌های هندسی 
در این طرح، نقش‌ها به صورت زاویه‌دار و هندسی است. مهم‌ترین نقش‌ها عبارت است از هندسی کف ساده جوشقان، لچک و ترنج، قابی و هندسی خاتم شیراز.
گروه هجدهم: طرح‌های ایلی و عشایری  
عشایران، خالقان این طرحند و طرح‌ها و نقش‌ها از ذهن بافندگان عشایر الهام گرفته شده‌اند. در این طرح، نقش‌های قرینه فضای چندانی ندارد و مهم‌ترین طرح‌ها، فرش عشایر قشقایی، شاهسون، بلوچ و… است.
گروه نوزدهم: طرح‌های تلفیقی  
این طرح با مرور زمان ایجاد می‌شود. این طرح به گونه‌های مختلف بافت می خورد و از جذابیت بالایی برخوردار است. گونه‌های مختلف این طرح عبارتند از لچک و ترنج تلفیقی، تلفیقی گل فرنگ و تلفیقی هندسی.

در این مبحث به شرح کوتاهی از فرش‌ها در معماری ایرانی و دکوراسیون داخلی پرداختیم.

فرش ایرانی 1

 انواع بافت فرش

تراکم بافت، کلید مطمئنی برای تعیین مرغوبیت فرش است. برای تعیین تراکم، آزمایش «دانه‌شماری » روی آن انجام می شود. برای انجام این عمل می توانید گوشه فرش خود را برگردانید و ببینید چه مقدار از آستر با زیرکار فرش از زیر پشم قابل رویت است. هرچه آستر با زیرکار بیشتر مشخص باشد، تراکم فرش کمتر می‌شود، یعنی شما روی الیاف کمتری راه می‌روید و نتیجه این که دوام فرش شما کمتر است. دو عامل تاثیرگذار بر تراکم فرش عبارتند از: دنیه  و رشته. دنیه به اندازه و وزن الیاف اشاره دارد و رشته ، یعنی عده تارهایی که باید با هم ریسیده شوند تا از آن کرک حاصل شود. برای نمونه در فرش سه لایه، در ایجاد هر گلوله، سه رشته کرک به کار رفته است. به طور معمول هرچه عدد دنیه و رشته بزرگ‌تر باشد، فرش مرغوب‌تر است.
بافت ملموس فرش یا پرداخت رویه فرش نیز یک عامل مهم به شمار می آید. به طور کلی هرچه کرک فرش تنگ‌تر ریسیده شده باشد، فرش بهتر خواهد ماند. به لبه فرش نگاه کنید. لبه ها، تنگ ریس بودن ، مرتب و یکسان بودن گره‌ها با گلوله‌ها یا پیچ‌ها را به شما نشان می‌دهد. به دنبال فرشی باشید که لبه یکدست و تنگ ریس داشته باشد . دانستن این که کرک‌ها هنگام گره زدن ، گلوله کردن یا پیچاندن تحت حرارت تثبیت شده اند یا نه ، بسیار مهم است. حرارت باعث می‌شود حالت پیچ حفظ شود. شرح بافت‌های متداول فرش در زیر آمده است:
-فرش پشمالو یا پرز بلند (plush): این فرش ، ظاهری ، تجملی دارد، پرز آن یکدست و مخملی است و جای پا را روی خود به آسانی نشان می‌دهد.
-فرش قیچی نخورده همگون (one-level looped): فرشی است که گره‌ها با پیچ‌های آن هم‌تراز و پرزهایش قیچی نخورده باشد. این نوع فرش ، ظاهری سنگ‌ریزه‌ای (pebbled) دارد و از دوام خوبی برخوردار است . این فرش یک ایراد عمده دارد و آن، حلقه‌ای بودن الیاف بافته شده است که به کفش و جارو و غیره گیر کرده و شکافته می‌شود.
-فرش قیچی نخورده ناهمگون (two-level looped): فرشی است که پرزهای آن قیچی نخورده و یکی در میان، بالا و پایین باشد.
-فرش نقش برجسته (embossed): از نوع فرش‌هایی است که سطح گره با پیچ‌های آن غیر هم تراز است. این نوع فرش ظاهری پرمایه و تراشیده در دکوراسیون داخلیمنزل ایجاد می کند.
-فرش بی‌نظم قیچی خورده ترکیبی (random-shear): ترکیبی است از فرش «تک سطح» و فرش قیچی خورده.
-فرش مجعد (frieze یا twisted-pile): اگرچه ظاهری پشمالو و پرزدار دارد ولی در واقع کرک آن قیچی نخورده است. حلقه‌های تنگ باف این نوع فرش با حرارت دادن تثبیت می‌شوند.

فرشفرش2فرش3

الفبای دکوراسیون با حضور فرش-خانه ای ایرانی، خانه ای متفاوت

الفبای دکوراسیون با حضور فرش-خانه ای ایرانی، خانه ای متفاوت

الفبای دکوراسیون با حضور فرش-خانه ای ایرانی، خانه ای متفاوت

 

فرش اتاق کودک

فرش اتاق کودک

فرش های دستباف ایرانی، در همه جای دنیا به عنوان عضوی جدانشدنی و فوق العاده لوکس در دکوراسیون داخلی به شمار می روند که اکثر طراح ها از آن برای افزودن فوت نهایی خود استفاده می کنند و جایگاه ویژه آن در زمینه طراحی کلاسیک غیرقابل انکار است.

گاهی اوقات تجسم یک فضای کلاسیک شیک و لوکس بدون یک تخته فرش دستباف ایرانی واقعا غیرقابل تصور است!

امروزه تنوع و رنگ این فرش ها به گونه ای است که نیاز تمامی افراد را برآورده می کند. از فرش های دستباف ریزنقش گرفته تا انواع جاجیم، گلیم و گبه های رنگی و مدرن، بنابراین شما به راحتی می توانید خانه تان را مطابق میل تان دکور کنید. برای مثال اگر سبک خانه تان مدرن و مبلمان تان راحتی است، گبه های دستباف گزینه مناسبی برای خانه شماست.

اولین راه، دکور کردن کل خانه با توجه به یک فرش خاص است. یک رنگ را از دل فرش بیرون کشیده و رنگ مبلمان، دیوار پوش ها و پرده را در ارتباط با آن انتخاب کنید. حتی می توانید یکی از طرح های فرش را الگو کرده از آن به عنوان طرح اصلی مبلمان تان نیز استفاده کنید. البته این فرش باید خیلی ویژه و منحصر به فرد باشد که چنین زحمتی را برای هماهنگ کردن کل دکوراسیون تان با آن متحمل شوید.

فرش ایرانی

فرش ایرانی

 

البته با توجه به طرح های جدید و تنوع فرش های دستباف ایرانی، به ویژه انواع گلیم و گبه، کار دکوراتورها بسیار ساده تر شده چرا که با مدرن شدن سبک خانه های ما، نیاز ما به فرش های امروزی نیز بیشتر شده است. اگر حس آرامش و طبیعت چوب و آجر را دوست دارید و طرفدار مبلمان راحت و پارچه ای هستید در انتخاب یک گلیم دستباف با رنگ های قرمز و سبز تند یا یک جاجیم به اصطلاح دهاتی شک نکنید!

همه ما با کمی خلاقیت و حوصله می توانیم با انتخاب فرش و کفپوش مناسب، فضای داخلی خانه مان را به فضایی پر طراوت تبدیل کرده و به آن شخصیت ببخشیم. علاوه بر آن چون کف خانه برجسته ترین قسمت دکوراسیون داخلی محسوب می شود، سزاوار است آن را به بهترین نحو بیاراییم.

 

 

● رنگ فرشتان را دوست ندارید؟

 

اگر رنگ فرش مطابق میل شما نیست، راه هایی وجود دارد تا بتوانید با این موضوع کنار بیایید. بسته به اینکه این رنگ به دکور خانه شما نمی آید یا رنگ مورد علاقه تان نیست نکته های زیر می تواند دید مناسب تری برای تان ایجاد کند. با این وجود خریدن یک فرش جدید همواره گزینه خوبی است اما بدون هزینه اضافی هم می توان خانه ای دکوراتیو و زیبا داشت.

 

یافتن فضای مناسب برای فرش

فرش شما می تواند وظیفه خود را بدون داشتن دید زیاد انجام دهد. وقتی فرش را زیر میز، وسط مبلمان پهن می کنید و مبلمان را اطراف آن می چینید، این مبلمان شماست که در نگاه اول توجه را به خود جلب می کند. مسلم است اگر فرش مناسب تری داشته باشید، فضای زیباتری خواهید داشت اما با این کار کمی از جلوه رنگی آن که شما را آزار می دهد، می کاهید.

 

 

● استفاده از قالیچه

 

هزینه کمی برای یک قالیچه یا گبه با رنگ مورد نظر شما گزینه خوبی برای پوشش دادن رنگ فرش اصلی است. استفاده از قالیچه ها در کنار فرش به شما کمک می کند، هارمونی رنگ دلخواه تان را به خانه برگردانید.

 

● رومبلی و کوسن

اگر مبلمان شما در سبکی است که می توان چند کوسن روی آن قرار داد، راحت ترین گزینه برای هماهنگ کردن فضاست. استفاده از رنگ های خنثی برای رومبلی یا کوسن چشم را می نوازد و با رنگ نامتناسب فرش مقابله می کند.

 

 

● رنگ مکمل

 

می توانید با رنگ های مکمل فرش فضا را دکور کنید. با استفاده از این روش رنگ فرش در کنار رنگ دکوراسیون جلوه زیبایی می یابد همان طور که می دانید رنگ های مکمل به ترتیب زیر می باشند:

۱) قرمز و سبز

 

۲) آبی و نارنجی

۳) زرد و بنفش

 

استفاده از این رنگ ها در طیف های مختلف همواره یکی از بهترین روش های دکوراسیون داخلی است.

 

▪ چند نکته:

 

انتخاب رنگ مناسب برای کف اتاق

در هر فضای دکوراتیوی رنگ اولین و مهم ترین عنصر محسوب می شود، سبک، آهنگ و عملکرد یک فضا مستقیما با رنگ آن سروکار دارد. توجه به رنگ ها خانه شما را در ساده ترین حالت هم دکوراتیو می سازد و خوشبختانه امروزه گزینه های مختلفی برای کفپوش ها و فرش ها موجود است که دست شما را در انتخاب باز می گذارد.

 

 

کف در واقع دیوار پنجم به حساب می آید و رنگ آن به اندازه دیوارها، مبلمان و پارچه های به کاررفته در خانه حایز اهمیت است. یک انتخاب خوب برای کف باقی کار را راحت و دلچسب می کند. رنگ ها به سه دسته کلی تقسیم می شوند: رنگ های سرد، رنگ های گرم و رنگ های خنثی. رنگ های گرم مانند قرمز و نارنجی و… فضایی با هیجان و پرانرژی، فعال و گرم به شما می دهد.

 

این رنگ ها برای آشپزخانه ها یا نشیمن ها مناسب هستند. رنگ های سرد مانند سبز کمرنگ و آبی بیشتر برای اتاق خواب ها در نظر گرفته می شوند و رنگ های خنثی مانند سفید، بژ و خاکستری در هر دو صورت کاربرد دارند چرا که می توانند به عنوان رنگ تکمیلی در کنار هر رنگی استفاده شوند، به همین دلیل برای هر اتاقی از خانه مناسب هستند. کف اتاق مانند دیوار می تواند فضاهای اتاق را از هم جدا کند و در هر بخشی به رنگی متفاوت حضور داشته باشد اما وقتی که کف همه اتاق ها به هم مرتبط است و از بین بردن حد فاصل ها کار دشواری به حساب می آید، استفاده از یک رنگ خنثی برای کل فضا بهترین ایده است.

 

رنگی که برای کف انتخاب می کنید شاید توسط فضای خود اتاق به شما اجبار شود. اتاق کوچک و باریک یا اتاقی با سقف کوتاه مستلزم به کار بردن رنگ های خنثی می باشد تا فضایی دلبازتر در اختیار داشته باشید. اتاقی بزرگ با یک کفپوش تیره صمیمی تر و دلنشین تر خواهد بود.
الفبای دکوراسیون با حضور فرش-خانه ای ایرانی، خانه ای متفاوت

 

فرش های دستباف ایرانی، در همه جای دنیا به عنوان عضوی جدانشدنی و فوق العاده لوکس در دکوراسیون داخلی به شمار می روند که اکثر طراح ها از آن برای افزودن فوت نهایی خود استفاده می کنند و جایگاه ویژه آن در زمینه طراحی کلاسیک غیرقابل انکار است. گاهی اوقات تجسم یک فضای کلاسیک شیک و لوکس بدون یک تخته فرش دستباف ایرانی واقعا غیرقابل تصور است!

 

 

امروزه تنوع و رنگ این فرش ها به گونه ای است که نیاز تمامی افراد را برآورده می کند. از فرش های دستباف ریزنقش گرفته تا انواع جاجیم، گلیم و گبه های رنگی و مدرن، بنابراین شما به راحتی می توانید خانه تان را مطابق میل تان دکور کنید. برای مثال اگر سبک خانه تان مدرن و مبلمان تان راحتی است، گبه های دستباف گزینه مناسبی برای خانه شماست.

 

اولین راه، دکور کردن کل خانه با توجه به یک فرش خاص است. یک رنگ را از دل فرش بیرون کشیده و رنگ مبلمان، دیوارپوش ها و پرده را در ارتباط با آن انتخاب کنید. حتی می توانید یکی از طرح های فرش را الگو کرده از آن به عنوان طرح اصلی مبلمان تان نیز استفاده کنید. البته این فرش باید خیلی ویژه و منحصربه فرد باشد که چنین زحمتی را برای هماهنگ کردن کل دکوراسیون تان با آن متحمل شوید.

 

 

البته با توجه به طرح های جدید و تنوع فرش های دستباف ایرانی، به ویژه انواع گلیم و گبه، کار دکوراتورها بسیار ساده تر شده چرا که با مدرن شدن سبک خانه های ما، نیاز ما به فرش های امروزی نیز بیشتر شده است. اگر حس آرامش و طبیعت چوب و آجر را دوست دارید و طرفدار مبلمان راحت و پارچه ای هستید در انتخاب یک گلیم دستباف با رنگ های قرمز و سبز تند یا یک جاجیم به اصطلاح دهاتی شک نکنید!

همه ما با کمی خلاقیت و حوصله می توانیم با انتخاب فرش و کفپوش مناسب، فضای داخلی خانه مان را به فضایی پر طراوت تبدیل کرده و به آن شخصیت ببخشیم. علاوه بر آن چون کف خانه برجسته ترین قسمت دکوراسیون داخلی محسوب می شود، سزاوار است آن را به بهترین نحو بیاراییم.

 

 

● رنگ فرشتان را دوست ندارید؟

 

اگر رنگ فرش مطابق میل شما نیست، راه هایی وجود دارد تا بتوانید با این موضوع کنار بیایید. بسته به اینکه این رنگ به دکور خانه شما نمی آید یا رنگ مورد علاقه تان نیست نکته های زیر می تواند دید مناسب تری برای تان ایجاد کند. با این وجود خریدن یک فرش جدید همواره گزینه خوبی است اما بدون هزینه اضافی هم می توان خانه ای دکوراتیو و زیبا داشت.

 

● یافتن فضای مناسب برای فرش

فرش شما می تواند وظیفه خود را بدون داشتن دید زیاد انجام دهد. وقتی فرش را زیر میز، وسط مبلمان پهن می کنید و مبلمان را اطراف آن می چینید، این مبلمان شماست که در نگاه اول توجه را به خود جلب می کند. مسلم است اگر فرش مناسب تری داشته باشید، فضای زیباتری خواهید داشت اما با این کار کمی از جلوه رنگی آن که شما را آزار می دهد، می کاهید.

 

 

● استفاده از قالیچه

 

هزینه کمی برای یک قالیچه یا گبه با رنگ مورد نظر شما گزینه خوبی برای پوشش دادن رنگ فرش اصلی است. استفاده از قالیچه ها در کنار فرش به شما کمک می کند، هارمونی رنگ دلخواه تان را به خانه برگردانید.

 

● رومبلی و کوسن

اگر مبلمان شما در سبکی است که می توان چند کوسن روی آن قرار داد، راحت ترین گزینه برای هماهنگ کردن فضاست. استفاده از رنگ های خنثی برای رومبلی یا کوسن چشم را می نوازد و با رنگ نامتناسب فرش مقابله می کند.

 

 

● رنگ مکمل

 

می توانید با رنگ های مکمل فرش فضا را دکور کنید. با استفاده از این روش رنگ فرش در کنار رنگ دکوراسیون جلوه زیبایی می یابد همان طور که می دانید رنگ های مکمل به ترتیب زیر می باشند:

۱) قرمز و سبز

 

۲) آبی و نارنجی

۳) زرد و بنفش

 

استفاده از این رنگ ها در طیف های مختلف همواره یکی از بهترین روش های دکوراسیون داخلی است.

 

▪ چند نکته:

 

انتخاب رنگ مناسب برای کف اتاق

در هر فضای دکوراتیوی رنگ اولین و مهم ترین عنصر محسوب می شود، سبک، آهنگ و عملکرد یک فضا مستقیما با رنگ آن سروکار دارد. توجه به رنگ ها خانه شما را در ساده ترین حالت هم دکوراتیو می سازد و خوشبختانه امروزه گزینه های مختلفی برای کفپوش ها و فرش ها موجود است که دست شما را در انتخاب باز می گذارد.

 

 

کف در واقع دیوار پنجم به حساب می آید و رنگ آن به اندازه دیوارها، مبلمان و پارچه های به کاررفته در خانه حایز اهمیت است. یک انتخاب خوب برای کف باقی کار را راحت و دلچسب می کند. رنگ ها به سه دسته کلی تقسیم می شوند: رنگ های سرد، رنگ های گرم و رنگ های خنثی. رنگ های گرم مانند قرمز و نارنجی و… فضایی با هیجان و پرانرژی، فعال و گرم به شما می دهد.

 

این رنگ ها برای آشپزخانه ها یا نشیمن ها مناسب هستند. رنگ های سرد مانند سبز کمرنگ و آبی بیشتر برای اتاق خواب ها در نظر گرفته می شوند و رنگ های خنثی مانند سفید، بژ و خاکستری در هر دو صورت کاربرد دارند چرا که می توانند به عنوان رنگ تکمیلی در کنار هر رنگی استفاده شوند، به همین دلیل برای هر اتاقی از خانه مناسب هستند. کف اتاق مانند دیوار می تواند فضاهای اتاق را از هم جدا کند و در هر بخشی به رنگی متفاوت حضور داشته باشد اما وقتی که کف همه اتاق ها به هم مرتبط است و از بین بردن حد فاصل ها کار دشواری به حساب می آید، استفاده از یک رنگ خنثی برای کل فضا بهترین ایده است.

 

رنگی که برای کف انتخاب می کنید شاید توسط فضای خود اتاق به شما اجبار شود. اتاق کوچک و باریک یا اتاقی با سقف کوتاه مستلزم به کار بردن رنگ های خنثی می باشد تا فضایی دلبازتر در اختیار داشته باشید. اتاقی بزرگ با یک کفپوش تیره صمیمی تر و دلنشین تر خواهد بود.

 

 

اگر کف اتاق شما فضای وسیعی است، نعمت بزرگی در دست دارید که باید به دقت آن را مدیریت کنید. نوری که به کف می تابد را در ساعات مختلف روز بررسی کنید و میزان نور مصنوعی که قرار است در آن فضا داشته باشید را بسنجید. یک نور مصنوعی قوی برای یک اتاق بزرگ با یک نور طبیعی برای یک راهروی طولانی رنگ های کف متفاوتی را می خواهند.

 

رنگ کف و دیوار ها باید با توجه به هم انتخاب شوند به عنوان مثال کف تیره با دیوارهای تیره اتاق را بسته و دلگیر می کند ولی اگر انتخاب تان رنگ های تیره است دیگر موظفید که مبلمان روشن به کار ببرید. فرش یا قالی شما بعد از تناسب با سبک خانه شما باید با رنگ کف اتاق همخوانی داشته باشد. وقتی کف اتاق را تیره در نظر گرفته اید، فرشی روشن می تواند روی آن جلوه داشته باشد.

 

ایجاد فضایی دلباز و با روح

 

کفپوش، موکت و فرش های رنگ روشن باعث می شوند فضای خانه بزرگ تر و دلبازتر به نظر بیاید. پس اگر می خواهید اتاق نشیمن کوچک تان بزرگ تر شود یا دوست دارید اتاق پذیرایی تان بازتر به نظر برسد، می توانید از تاثیر این رنگ ها در منزل تان استفاده کنید.

 

ایجاد محیطی دنج و صمیمی

 

بر خلاف آنچه در مورد رنگ های روشن گفته شد، رنگ های تیره برای ایجاد فضایی دنج و صمیمی مناسب هستند. بنابراین چنانچه می خواهید اتاق خواب یا فضای کنار شومینه تان را به محیطی دلچسب و امن تبدیل کنید، بهترین گزینه استفاده از این دسته از رنگ ها (مثل قهوه ای و آجری) می باشد. یک فرش ایرانی یا یک گلیم سنتی با رنگ های گرم می تواند فضایی بی روح و سرد را به محیطی آرامش بخش تبدیل کند.

 

اهمیت گردش رنگ

 

گردش رنگ در کل فضای خانه یکی از ارکان اساسی دکوراسیون داخلی محسوب می شود که به سادگی قابل اجراست. می توانید از یک یا چند رنگ فرش تان را انتخاب کرده و از آن رنگ ها در سایر قسمت های خانه نیز استفاده کنید یا فرش تان را با توجه به رنگ غالب خانه تهیه کنید. البته توجه داشته باشید چنانچه از فرش های ساده یک رنگ استفاده می کنید، بهتر است برای هماهنگ شدن رنگ های آن با خانه تان رنگ های مکملش را به کار ببرید و از تکرار یک رنگ خاص خودداری کنید.

 

نورپردازی مناسب

 

اهمیت نورپردازی در دکورکردن فضای داخلی خانه انکار ناپذیر است. برای به دست آوردن نتیجه مورد نظرتان بهتر است، هم نور طبیعی روز را در نظر داشته باشید و هم نورهای مصنوعی طراحی شده داخل خانه را. با یک تغییر کوچک در نورپردازی می توانید تاثیری بزرگ روی زیبایی و هماهنگی مبلمان و فرش بگذارید.

 

ایجاد توازن

 

درست است که عده ای از ما طرفدار رنگ های سرد و روشن و عده ای دیگر علاقه مند به رنگ های گرم و تیره هستیم ولی باید توجه داشته باشیم که یک عامل معماری بسیار مهم برای ایجاد فضایی دلنشین و آرامش بخش، برقراری توازن و اعتدال میان رنگ ها و کمک گرفتن از رنگ های خنثی نظیر سفید و طوسی و بژ است. تنها در این صورت است که چشم از دیدن مکرر یک فضا، به ویژه یک قسمت مهم از مبلمان که همان فرش است، خسته نمی شود.

 

بژ هم همیشه مناسب ترین گزینه نیست!

 

وقتی صحبت از انواع کفپوش و فرش می شود، طیف های بژ اولین و خنثی ترین رنگی است که به ذهن مان می رسد. ولی باید این نکته را در نظر داشته باشیم که همیشه رنگ های خنثی بهترین گزینه نیستند.

چنانچه در سایر مبلمان و دیوارها نیز این رنگ به مقدار زیاد به کار رفته باشد و خبری از یک رنگ مکمل یا گرم هم نباشد، فضا را تبدیل به محیطی سرد و ناامن می کند. پس بهتر است همیشه این نکته را مدنظر داشته باشید که یک فضای خوب فضایی است که در آن همه چیز با تعادل به کار رفته و ساکنان آن از زندگی کردن در یک چنین محیطی لذت می برند.

 

 

مانوش مجدزاده

گردآوری و تنظیم:گروه سبک زندگی پرشین پرشیا
www.persianpersia.com/lifestyle

روزنامه شرق ( www.sharghnewspaper.com )
:منبع

Friday 26th of August 2011 13:25:17 ________ ۱۳۹۰-شهريور-۰۴
اگر کف اتاق شما فضای وسیعی است، نعمت بزرگی در دست دارید که باید به دقت آن را مدیریت کنید. نوری که به کف می تابد را در ساعات مختلف روز بررسی کنید و میزان نور مصنوعی که قرار است در آن فضا داشته باشید را بسنجید. یک نور مصنوعی قوی برای یک اتاق بزرگ با یک نور طبیعی برای یک راهروی طولانی رنگ های کف متفاوتی را می خواهند.

 

رنگ کف و دیوار ها باید با توجه به هم انتخاب شوند به عنوان مثال کف تیره با دیوارهای تیره اتاق را بسته و دلگیر می کند ولی اگر انتخاب تان رنگ های تیره است دیگر موظفید که مبلمان روشن به کار ببرید. فرش یا قالی شما بعد از تناسب با سبک خانه شما باید با رنگ کف اتاق همخوانی داشته باشد. وقتی کف اتاق را تیره در نظر گرفته اید، فرشی روشن می تواند روی آن جلوه داشته باشد.

 

ایجاد فضایی دلباز و با روح

 

کفپوش، موکت و فرش های رنگ روشن باعث می شوند فضای خانه بزرگ تر و دلبازتر به نظر بیاید. پس اگر می خواهید اتاق نشیمن کوچک تان بزرگ تر شود یا دوست دارید اتاق پذیرایی تان بازتر به نظر برسد، می توانید از تاثیر این رنگ ها در منزل تان استفاده کنید.

 

ایجاد محیطی دنج و صمیمی

 

بر خلاف آنچه در مورد رنگ های روشن گفته شد، رنگ های تیره برای ایجاد فضایی دنج و صمیمی مناسب هستند. بنابراین چنانچه می خواهید اتاق خواب یا فضای کنار شومینه تان را به محیطی دلچسب و امن تبدیل کنید، بهترین گزینه استفاده از این دسته از رنگ ها (مثل قهوه ای و آجری) می باشد. یک فرش ایرانی یا یک گلیم سنتی با رنگ های گرم می تواند فضایی بی روح و سرد را به محیطی آرامش بخش تبدیل کند.

 

اهمیت گردش رنگ

 

گردش رنگ در کل فضای خانه یکی از ارکان اساسی دکوراسیون داخلی محسوب می شود که به سادگی قابل اجراست. می توانید از یک یا چند رنگ فرش تان را انتخاب کرده و از آن رنگ ها در سایر قسمت های خانه نیز استفاده کنید یا فرش تان را با توجه به رنگ غالب خانه تهیه کنید. البته توجه داشته باشید چنانچه از فرش های ساده یک رنگ استفاده می کنید، بهتر است برای هماهنگ شدن رنگ های آن با خانه تان رنگ های مکملش را به کار ببرید و از تکرار یک رنگ خاص خودداری کنید.

 

نورپردازی مناسب

 

اهمیت نورپردازی در دکورکردن فضای داخلی خانه انکار ناپذیر است. برای به دست آوردن نتیجه مورد نظرتان بهتر است، هم نور طبیعی روز را در نظر داشته باشید و هم نورهای مصنوعی طراحی شده داخل خانه را. با یک تغییر کوچک در نورپردازی می توانید تاثیری بزرگ روی زیبایی و هماهنگی مبلمان و فرش بگذارید.

 

ایجاد توازن

 

درست است که عده ای از ما طرفدار رنگ های سرد و روشن و عده ای دیگر علاقه مند به رنگ های گرم و تیره هستیم ولی باید توجه داشته باشیم که یک عامل معماری بسیار مهم برای ایجاد فضایی دلنشین و آرامش بخش، برقراری توازن و اعتدال میان رنگ ها و کمک گرفتن از رنگ های خنثی نظیر سفید و طوسی و بژ است. تنها در این صورت است که چشم از دیدن مکرر یک فضا، به ویژه یک قسمت مهم از مبلمان که همان فرش است، خسته نمی شود.

 

بژ هم همیشه مناسب ترین گزینه نیست!

 

وقتی صحبت از انواع کفپوش و فرش می شود، طیف های بژ اولین و خنثی ترین رنگی است که به ذهن مان می رسد. ولی باید این نکته را در نظر داشته باشیم که همیشه رنگ های خنثی بهترین گزینه نیستند.

چنانچه در سایر مبلمان و دیوارها نیز این رنگ به مقدار زیاد به کار رفته باشد و خبری از یک رنگ مکمل یا گرم هم نباشد، فضا را تبدیل به محیطی سرد و ناامن می کند. پس بهتر است همیشه این نکته را مدنظر داشته باشید که یک فضای خوب فضایی است که در آن همه چیز با تعادل به کار رفته و ساکنان آن از زندگی کردن در یک چنین محیطی لذت می برند.

 

 

مانوش مجدزاده

گردآوری و تنظیم:گروه سبک زندگی پرشین پرشیا
www.persianpersia.com/lifestyle

روزنامه شرق ( www.sharghnewspaper.com )
:منبع

Friday 26th of August 2011 13:25:17 ________ ۱۳۹۰-شهريور-۰۴

گلهای قالی تبریز در گلستان بازار مظفریه

گلهای قالی تبریز در گلستان بازار مظفریه

نکوداشتی برای تبریز؛
گلهای قالی تبریز در گلستان بازار مظفریه

فرش تبریز , بازار بزرگ تبریز

فرش تبریز , بازار بزرگ تبریز

بازار تاریخی تبریز، مجموعه گسترده ای از معماری و فرهنگ را در دل خود دارد.

فرش تبریز , بازار بزرگ تبریز

فرش تبریز , بازار بزرگ تبریز

بازار تاریخی تبریز، مجموعه گسترده ای از معماری و فرهنگ را در دل خود دارد.

فرش تبریز , بازار بزرگ تبریز

فرش تبریز , بازار بزرگ تبریز

هر بخش از بازار تبریز با توجه به کسب و کاری که در آن جریان دارد، به شکل خاصی ساخته شده است و باعث شده تا «راسته بازار»، «سرا»، «تیمچه»، «دالان» و «گذر» به وجود بیایند تا هم کسبه و هم مردم به راحتی و با اطمینان به فعالیت و کسب و کار و خرید و فروش اقدام نمایند.

یکی از ویژگی های بازارهای تاریخی، از جمله بازار تبریز، دسترسی آسان به چیزهایی است که مورد نیاز هستند. به همین دلیل بیشتر بخشهای بازار با اسامی خاصی مثل بازار سماور سازان یا بازار کفاشان مشهور شده اند.

برخی دیگر از بخشهای بازار هم با وجود نامی که به لحاظ کاربری در نگاه اول نامشخص می نماید، به کمک کسبه از تحول و تغییر در امان مانده اند و همچنان با همان نام تاریخی خود شناخته می شوند. مثل سرای امیر که بخش مستقل فروش طلا و جواهرات است یا تیمچه مظفریه که با قالی های دستبافتش  شناخته می شود.

تبریز Amir Alley, Tabriz Bazaar, Iran

تبریز Amir Alley, Tabriz Bazaar, Iran

تیمچه مظفریه بی شک زیباترین بخش بازار تاریخی تبریز است، تیمچه ای با سقفی بلند، پنجره های کوچک و بزرگ سفید و رنگی در حاشیه ها و وسط سقف و ردیف های منظم حجره هایی که تو را تا سال ۱۳۰۵ قمری، تا روزی که حاج شیخ جعفر قزوینی این تیمچه را افتتاح کرد.

می گویند شیخ جعفر در روز افتتاح این تیمچه، زیرکانه در جواب مظفرالدین میرزا که در آن زمان ولیعهد قاجار و ساکن تبریز بوده، مبنی بر اهدای این تیمچه به وی، نام تیمچه را به مظفرالدین میرزا هدیه می دهد و نام تیمچه ی زیبای بازار می شود مظفریه!

تیمچه مظفریه، بخش ویژه خرید، فروش و خدمات طرح و مرمت انواع قالی و تابلو فرش هایی است که گل هایش با سرانگشتان هنرمند قالی بافان تبریز به آب ِ قالی داده شده است؛ و نتیجه اش شده دسته گلهای رنگارنگی در بازار تبریز …

***

شکل و شمایل تیمچه مظفریه، امروز هم تقریبا همانی است که حدود ۱۳۰ سال قبل و بعد از ساخت و تکمیل تزیینات بوده. دو درب چوبی بزرگ در دو طرف تیمچه که به روی تالاری با سقفی بلند و چند گنبد پنجره دار کوچک باز می شوند.

در هر طرف راهروی عریض تیمچه، ۱۳ حجره در طبقه همکف وجود دارد، یعنی با یک چرخش سریع دور تا دور محوطه اصلی تیمچه، می توانید ۲۶ حجره زیبا با قالی ها و تابلو فرش های زیباتری ببینید و با صاحبان آنها تا دلتان می خواهد در مورد رنگ و طرح و ویژگی های قالی ها صحبت کنید!

تیمچه مظفریه از معدود بخشهای دو طبقه ی بازار تبریز است.

تیمچه مظفریه

تیمچه مظفریه

راهروی ورودی به طبقه بالا، از «گوشواره» های تیمچه، کمی جلوتر از درب های اصلی می گذرد. در طبقه بالا هم درست مانند طبقه همکف، ۲۶ حجره وجود دارد و بیشتر کارهای جانبی این هنر- صنعت مانند طراحی قالی یا رفوگری و اطلاح در آنها انجام می شود.

در این طبقه می توان با بهترین و ورزیده ترین رفوگران قالی و تابلو فرش، رنگ شناسان و رنگرزان یا کهنسال ترین طراحان قالی شهر دیدار نمود.

قدیمی های بازار تبریز می گویند در بازار تبریز همه چیز پیدا می شود، اما هیچ فرش ماشینی جرات رد شدن از جلوی درب های مظفریه را هم ندارد!

این یک ممنوعیت توافقی و البته خیلی جدی است. تمام قالی ها و تابلو فرش هایی که در تیمچه مظفریه وجود دارند، دستبافت و از بهترین و مرغوب ترین آثار تولیدی در این زمینه هستند.

اگر بخواهید در این مورد بیشتر بدانید می توانید با حجره داران صحبت کنید. حاج علی جبارزاده، حاج محسن علی پور، حاج علی ابراهیم زاده، حاج فرج یاغچیان، حاج جواد ساعی نژاد یا دیگر حجره داران می توانند راهنمای خوبی برای سوالات بی شمار شما در زمینه قالی و تمام مسائل مربوط به آن باشند.

«استاد روفه گر» از استادکاران قدیمی و خوش برخورد شهر هرچه بخواهید می تواند در مورد حفظ قالی و ترمیم آن برایتان بگوید و اگر در مورد طرح و نقش قالی ها بخواهید بدانید بهترین کار، پرسیدن این سوالها از «استاد شانه زن» است. او و خانواده اش سالهاست عمر خود را برای حفظ و معرفی ویژگی های قالی آذربایجان سپری نموده اند و هنوز در بازار تبریز حضوری موثر دارند.

نگران پیدا کردن این افراد نباشید! تمام افراد حاضر در تیمچه همدیگر را می شناسند و سراغ هر کسی را از اولین حجره دار بگیرید، به خوبی و با سرعت راهنمایی تان می کند.

قیمت قالی ها و تابلو فرش های تیمچه مظفریه ( سرای مظفریه )  با توجه به چند ویژگی متغییر است. ابعاد و اندازه قالی ها یکی از نکات اصلی تعیین قیمت آنهاست. رج شمار که در اصطلاح بازاری به آن «ریز فرش» می گویند هم نکته بسیار مهمی است، هر چه ریز فرش بالاتر باشد، قیمت آن هم بالاتر است. برای قالی های عادی خانه ها، معمولا از ریز ۵۰ یا ۶۰ برای بافت استفاده می کنند و این یعنی بافنده در هر هفت سانتی متر، ۵۰ یا ۶۰ گره با الیاف پشمی یا ابریشمی بر چله ها زده است.

یکی دیگر از این ویژگی ها، الیاف مورد استفاده در بافت است که در یک تقسیم بندی کلی به دو نوع پشم و ابریشم تقسیم می شوند.

طرح و رنگ قالی ها هم بسیار مهم و تعیین کننده است. قالی های بافت تبریز، دارای طرح منحصر به فرد خود هستند و رنگرزی الیاف با مواد گیاهی باعث بهبود رنگ و کیفیت آن نیز شده است. رنگ سرخ لاکی قالی های بافت شهرستان هریس، با فرمول اسرار آمیزشان خریداران و علاقمندان بسیاری از اقصی نقاط جهان دارند.

به این ترتیب، قالی های پشمی معمولا قیمتی از ۲ میلیون تومان به بالا دارند و اگر در بافت قالی ها از چله یا الیاف ابریشمی هم استفاده شده باشد، پایه قیمت از ۵ میلیون تومان شروع می شود تا …!

برای خرید تابلوفرش هم ویژگی های مختلفی تعیین کننده قیمت آن هستند؛ طرح این تابلوها دامنه متغیری از گل و مرغ و تصویر افراد و مشاهیر تا مهمترین آثار نقاشی کلاسیک جهان دارند و قیمت آنها از حدود ۴۰۰ هزار تومان آغاز می شود و تا ۱۵ میلیون تومان یا بالاتر هم می رود.

هرچند بازار قالی و تابلوفرش هم بسیار نوسان داشته، اما این بازار همچنان به فعالیت خود ادامه می دهد و میراث دار دهها سال فعالیت برای حفظ یکی از ریشه های تاریخی کشورمان است.

………………………………

فرینوش اکبرزاده

منبع : وبسایت آذر قلم 

بته جقه درقالی ایران

بته جقه درقالی ایران

سیرتحول بته جقه درقالی ایران

 نقش‌های تزئینی ایرانی

 ART PERSIAN

هنر سنتی ، آموزش

بته جقه و نقوش سنتی هنر سنتی ، آموزش

هنر ایرانی

بته عنصری تزئینی است که ریشه ای بسیار غنی و پیچیده در ایران دارد که به شکل شعله آتش ، میوه ، درخت کاج ، سروی خمیده ، مرغی که سر درسینه فرو برده ، زاهدان مادر ویا زنی که چادر به سر دارد و سر در گریبان فرو برده است.

گروهی بته را مظهر رمزی شعله آتشکدههای زرتشتی ، تمثیل بادام ، گلابی ،انجیر ، ودر جایی به میوه نخل ، سنوبر دانسته اند ویا پرنده مهر یا مشتبه ساختن آن با شیارهای رودخانه جوضا که در مسیر خود از دره کشمیر به جلگه هندوستان می رود ، میوه انبه ویا سو گی به معنی طوطی ماده در هندوستان ونشانه احترام و اعتقادی است که در باور های عامه دو کشور ایران و هند برای این نقش قا ئلند . در زبان انگلیسی بته معمو لا به نام مخروط لاغر شده یا میوه کاج باریک شده است .

به هر حال بته را بیشتر به درخت وگیاه ربط داده اند تمام موارد مذکور طرحهایی هستند که جزئی از اسطوره ها و اعتقاذات ایرانیان قدیم بوده و تحت تاثیر فرهنگ و شرایط اجتماعی قرنها بعد تغییر فرم و شکل داده است اخیرا برخی به این نتیجه رسیده اند که این نقش مایه تجسم یافته گیاهی هندی است وبه تبع آن یقین کرده اند که بته جقه از هند به ایران آمده است اما شواهد تاریخی بسیاری دردست است که بته دراصل سرو بوده ،سروی که تارک آن از باد خم شده و بر خلاف تصور رایج ( بیشتربه حکم فراوانی این نقشمایه در شال کشمیر ) از ایران به هند رفته است سرو در دوره پیش از اسلام دیگر بار مذهبی و رمزی ندارد و صرفا مداومت یک نقش مایه سنتی است وحتی ادامه حیات درخت سرو در بقاع زیارتگا هها و قدمگاهای عصر اسلامی تداعی کننده مفهوم مذهبی سرو پیشینیان نیست . کسانی نیز تا به جایی پیش رفته اند که منشا آن را از خط هیروگلیف وتصویر شناسی و خط تصویری مصری دانسته اند .

اما در جاهای بیشتری به سروی که تارک آن از باد خم شده و نماد رمزی شعله مذهب زرتشت ، ذکر گردیده است . پس از بررسی ریشه و وجه تسمیه بوته بی ربط نمی باشد که سیر و تحول و تطور آن را دنبال کنیم .

بته ای که ازهزاره هشت قبل از میلاد تا دوره هخامنشی درهنرها به کار برده می شود، بیشتر بته بادامی بود و تعداد کمی از آنها خمیده هستند . از نمونه های یافته شده که شاید اولین بته مشاهده شده در تاریخ هنر ایران است ، نمونه ای که یافته شده در پیکر کنده های آشوری ایلامی متعلق به سه هزار فبل از میلاد است و گلدانی را می بینیم که دو عدد برگ بته مانند از آن آویزان است .

این بته ها ساده و عاری از تزئین هستند . نقشه برجسته مذکور هم اکنون در موزه بغداد است سیر وتحول و تطور سرو به صورت نگاره بته ای فرآینده ای است بسیار طولانی و پر پیچ وخم که قابل تفکیک به مراحل قبل از اسلام و بعد از اسلام است . وجه تمایز مرحله یکم در منزلت خاص سرو بوده به عنوان درخت مفدس و یک مظهر رمزی ، مذهبی و نشانه ای ازخرمی و همیشه بهاری و نیز مردانگی که سر آغاز آن هنر ایلامی – عاشوری و سرانجام آن هنر هخامنشی لست اما در ادوار پس از اسلام مفهوم مقدس خود را از دست داده و صرف یک نقش سنتی در هنر ها به کار می رود

 

هخامنشی : بر روی حجاری های ، و جامه های مختلف طلایی ، وسایل رزم ، گلدان و زینت آلات می توان دید که بته ها در این دوره کم کم خمیده می شوند .

 

اشکانی : نمونه های بسیار کمی از آثار هنری و متنوع ایرانی در دست است . در نقوش دوره اشکانی طراحی برگه با دم برگی بسیار نازک شبیه بته جقه دیده شده است

 

دوره ساسانیان : در این دوره تنوع آثار را می توان در ظروف نقره ای و طلایی ریتون ، شمشیر ، انواع بافته ها ، معماری ، کچ بری و زیورآلات می توان دید دراین دوره درزمینه نقوش بته جقه ای بیشتر از فرم بته های دیگراستفاده شده و تنوع فرم بسیاراست . فرم بادامی سرو کاج خرمی و … قابل توجه است که حتی علامت مخصوص سا سانیان نیز بر طبق نظر برخی مورخان و محققان از فرم بته گرفته شده و بیشتر توجه هنرمندان این دوره استفاده از جقه در طراحی اشکال دیگر است مانند بال و پر پر ندگان و ایجاد تر نج از تر کیبات بته جفه ای در حجاری های طاق بستان در دوره ساسانی حدود ششصد میلادی در اطراف نقش یک سیمرغ تزئیناتی مشاهده می گردد که بسیار شبیه به طرح بته جقه یا همان سرو که تارکش را باد خم کرده است وجود دارد .

قابل ذکر است که این نقوش بر روی جامه شاه که سوار بر اسب است ، نیز نقش گردیده بنا براین نقش بر روی پارچه های آن دوره استفاده شده است و همین طور در طرح آنتی نوئه قوچ ( سئو 6- 6 میلادی ) از گورستان زیر زمینی انتی نوئه در مصر دو قطعه بافته به دست آمده که نقوش برگ مانندی شبیه به بته جقه اطراف این قوچ نمایان است . در دوره ساسانی نقش بته با طرح جانوران است.

 

سقوط ساسانی و ظهور اسلام : از این دوره به بعد بته مفهوم اصلی خود را از دست می دهد . در موردپیشینه تاریخ بته در هنر مردم ایران نوشته اند که از زمان خلفای عباسی این نقش خصوصا در طرحهای قالی مورد استفاد قرار گرفته شده است.پس از اسلام سرو به نگارهای زینتی بدل میشودو همچون از ما هیت وبار مذهبی خود تن رها می کند . از قالب اصلی و طبیعی خود بیرون امده و به صورت بسیار ساده که تنها با دو خط منحنی پیوسته که رفته رفته تارک آن به یک سو خمیده میگردد ، ترسیم می شود اینجا است که ندفه بته جقه بسته می شود نقش بته بر روی سفالینه هایقرن 5هجری کاشان، گرکان، نیشابور ، ساوه و ری رواج داشته است متاسفانه از سده شش تا هشت هجری اثری از بته جقه نیست که مراحل تکوینی و تبدیل سرو ویا گیاه دیگری به صورت بته را بررسی کرد .

 

صفویه : نمونه های منسوج این عهد همچون قطعاتی از پارچه زری سده 11 از لحاظ تجسم مراحل اساسی دگردیسی سرو به بته و تبدیل شدن آن به شکل دیگر اهمیت به سزا دارد . از این دوره به بعد کم کم درخت سرو پیش از پیش تحلیل رفته و تنها قالب تهی شده آن بر جا مانده و در کنار آن بته منقش در کار ظاهر شدن است و این هیئت و حالتی لست که در آن همه انواع نقش مایه بته ای پشت هم می آیند . بر روی قالی های شاه عباس دوم ( یعنی نیمه اول قزن یازده ) نقش سرو را می بینیم . در این دوره بته ها تز ئینات ریزی دارند و مزین به نقوش خطاطی هستند
افشار و زند : در این دوره به علت نا بسامانی ها آثار کمی بر جای مانده و تنها بر روی تعدادی از قالی ها ، پوشش زین اسب و خورجینها و ، ویزه های به دست آمده طرح بته بر روی انها استفاده شده است
قاجاریه : بته های این دوره بیشتر به بته میری یا سرابندی شباهت دارد و اثر رابطه متقابل سرو و نگاره ها معروف به بته جقه را نمایان می سازد . این سرو در ابتدا به صورتی بوده که باغی را در خود جای می داده است و حلت درونی _ برونی آن و رابطه محیطی و محاطی آن کم کم تغییر کرده و به صورت بته جقه ای در آمده است .

 

پهلوی تا انقلاب اسلامی ( معاصر ) : در این دوره به علت شکاف عمیقی که میان طرحهای سنتی و هنرمندان معاصر افتاده دیگر چون گذشته نقش مایه های جاوید و سنتی را نداشته ایم اما بر خی هنرمندان بومی وابستگی عمیقی از نظر فر هنگی و اقت صادی به هنر های جاوید و سنتی داشتندو سبک و هنر خود را در این دوره متلاطم حفظ کرده اند . با شد یک بار دیگر هنر مند خود رادریابد و هنر اصیل ایرانی از زیر خروارها خاک دوباره سر بر آورد و همچون اعصار و قرون طلایی کذشته بدرخشد وباز هم هنر مندان و انسان هایی نیک _ چون معنی لغوی هنر یا هونر انسانهای نیک در این عرصه هنر گام بر دارند

 

گرداوری گروه فن و هنر ایران زمین

درباره قدیمی ترین قالی جهان و تاریخچه قالی ایران

قالی ایران

قالی ایران : درباره قدیمی ترین قالی جهان و تاریخچه قالی ایران

قالی پازیریک

قالی ایران
قدیمی‌ترین نمونهٔ قالی ایرانی که یافته شده قالیچه‌ای است با نقوش اصیل هخامنشی که در گور یخ‌زدهٔ یکی از فرمانروایان سکایی در درهٔ پازیریک در 80 کیلومتری مغولستان بیرونی پیدا شده و قالی پازیریک نامیده می‌شود.

پژوهشگران این قالی را از دست‌بافت‌های پارت‌ها و یا مادها می‌دانند
قالی ایرانی از دیرباز معروف و مورد استفاده بوده. گزنفون تاریخ‌نگار یونانی در کتاب سیرت کوروش می‌نویسد: «ایرانیان برای این‌که بسترشان نرم باشد قالیچه زیر بستر خود می‌گسترند.»
سالنامهٔ چینی سوئی‌سو در دورهٔ ساسانی از فرش پشمی ایران به عنوان کالای وارداتی به چین نام می‌برد.
فرش معروف بهارستان در کاخ تیسفون نیز به خاطر شکوهش بازتاب گسترده‌ای در ادبیات اسلامی داشته‌است.
هم‌اکنون 40 درصد صادرات قالی ایرانی از طریق استان آذربایجان شرقی صورت می‌گیرد.
مزیت نسبی ایران در تولید و صادرات فرش دستبافت
یکی از پدیده‌های قابل توجه در سالهای اخیر روند رو به رشد جهانی شدن است. کشور ما نیز به منظور گسترش صادرات غیر نفتی و حضور در بازارهای جهانی درصدد پیوستن به سازمان تجارت جهانی(WTO) برآمده و در حال حاضر عضو ناظر این سازمان است. یکی از صنایع مهمی که بدین منظور باید مورد مطالعه قرار گیرد صنعت فرش دستبافت است. شاخص توان رقابت صادراتی فرش دستبافت 65 رج ابریشمی اصفهان برابر با 88/0 است و بیانگر این است که فرش دستبافت 65 رج ابریشمی استان اصفهان در شرایط فعلی در بازارهای جهانی دارای توان رقابت است. شاخص مزیت نسبی نیز بر اساس هزینه واحد که همان مزیت رقابتی واقعی در شرایط رقابت آزاد شرایط بعد از پیوستن ایران به (WTO) است، برابر با 79/0 و نشان دهنده مزیت نسبی این استان در تولید فرش مذکور می‌باشد
.
طرح‌های قالی ایرانی
شرکت فرش ایران، طرح‌های فرش ایران را به 19 گروه اصلی بخش کرده‌است:
گروه 1- طرح‌های آثارباستانی و ابنیه اسلامی
این گروه شامل تمام طرحهایی است که از نقوش و اشکال تزیینی بناها، عمارات و کاشیکاری‌های آنها گرفته شده. طراحان فرش در برخی از طرح‌های اصلی نقوش این بناها بنابر سلیقه خود تغییراتی را انجام داده اما ساختار و تشابه اصلی طرح فرش با طرح اصلی بنا کاملاً حفظ گردیده است. معروف ترین طرح‌های این گروه عبارتند از: گنبد مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان،مسجد امام اصفهان،تخت جمشید شیراز، طاق بستان، مسجد جامع اصفهان و غیره
گروه 2- طرح‌های شاه‌عباسی
اساس تمامی طرح‌های شاه عباسی بر مبنای کاربرد گل معروف شاه عباسی در این طرح است. گل‌های شاه عباسی به همراه بندهای ختایی و گاه تلفیقی با اسلیمی‌ها، انواع مختلفی از نقوش فرش را ایجاد می‌کنند. انواع طرح‌های این گروه عبارتند از لچک ترنج شاه عباسی، افشان شاه عباسی، شاه عباسی درختی، شاه عباسی شیخ صفی، شاه عباسی جانوری و…
گروه 3- طرح‌های اسلیمی
فرم اصلی این طرح‌ها بر پایه گردش منظم و نقوش اسلیمی است. طرح‌های اسلیمی دارای انواع و اشکال مختلفی است که خود مئرد طبقه یندی قرار می‌گیرد. از معروف ترین آن می‌توان به اسلیمی دهان اژدها اشاره کرد. انواع دیگر عبارتند از:اسلیمی بندی، اسلیمی افشان، اسلیمی لچک و ترنج و…
گروه 4- طرح‌های اقتباسی
اغلب طرح‌های این گروه شباهت زیادی به طرح‌های فرش مناطق مرزی ایران و کشورهای همسایه دارد. به همین دلیل به طرح‌های اقتباسی معروف اند. مانند طرح‌های معروف به قفقازی.
گروه 5- طرح‌های افشان
اشکال و اجزا تشکیل دهنده بیشتر طرح‌ها به صورت پیوسته و بدون انقطاع ترسیم می‌شود در حالی که در طرح افشان اجزاء تشکیل دهنده طرح به صورت پراکنده و جدا از هم ولی با فاصله منظم از یکدیگر طراحی می‌گردند. معروف ترین این طرح‌ها عبارتند از: افشان دست گل، افشان شاخه پیچ، افشان اسلیمی، افشان شاه عباسی و گلفرنگ.
گروه 6- طرح‌های واگیره‌ای (بندی)
هنگامی که جزء کوچکی از طرح در متن فرش در جهات طولی و عرضی تکرار شده و به وسیلهٔ گیره به یکدیگر متصل شوند، به طرح بندی نامیده می‌گردد. معروف ترین طرح‌ها عبارتند از:: بندی اسلیمی، بندی خشتی، بندی ترنج دار، بندی شیر و شکری، بندی شاخه گوزنی، بندی دسته گلی، بندی میناخانی یا ورامین.
گروه 7- طرح‌های بته‌ای (بته جقه)
از طرح‌های معروف و موفق در طرح قالی، که علاوه بر ایران در هندوستان نیز رواج دارد. اندازهٔ بته‌ها متفاوت است. گاه آنچنان بزرگ است که چند بته برای کل فرش کافی است ولی در بیشتر موارد بته‌ها با اندازه‌های کوچک در ردیف‌های موازی در متن فرش یا در حاشیهٔ قالی دیده می‌شوند. گاهی به سبک شکسته و گاهی به سبک منحنی ترسیم می‌گردند. این طرح‌ها رد فرش همدان، سنندج، کاشان ،سرآبند و قم دیده می‌شوند. معروف ترین طرح‌های بته‌ای عبارتند از: بته جقه یا مادر بچه، بته ترمه، بته سرآبندی، یته افشار، بته قلمکار اصفهان، بته کردستانی یا هشت پر.
گروه 8 – طرح درختی  مرسوم می‌گردد. اگر میانهٔ فرش دارای برکهٔ آب با رنگ فیروزه‌ای باشد، طرح را درختی سبزی کاری یا آب نما گوییم. این طرح در بین بافندگان کاشان،اصفهان،تبریز،قم و تهران طرفدار داشته. حال آنکه تصویر درخت را بسیاری از کشورهای اروپایی به فال نیک می‌گیرند و آن را نشانهٔ تداوم عمر و خوشبختی و سعادت می‌دانند . طرح فرش درختی-شکارگاهی
گروه 9- طرح‌های ترکمن
طرح‌های ترکمن درگروه نقوش هندسی قرار دارند و به صورت ذهنی بافته می‌شوند. معروفترین طرح‌های ترکمن در ایران عبارتند از غزال گز، قاشقی، آخال.
گروه 10- طرح‌های شکارگاهی
بنیاد اصلی این طرح‌ها نمایش صحنه‌های شکار و شکارگاه است. به نحوی که در قسمت‌های مختلف طرح یک سوار کار با وسیله‌ای همانند تیر و کمان یا نیزه مشغول شکار آهو و یا سایر جانوران است.
گروه 11- طرح‌های گل فرنگ
کلیه طرح‌های این گروه بر مبنای گل‌های طبیعی به ویژه گل رز با رنگ‌های بسیار روشن نظیر زرد، آبی و سرخ می‌باشد. انواع طرح‌های گل فرنگ عبارتند از: گل فرنگ بیجار، گل فرنگ دسته گلی، گل فرنگ دسته گلی، گل فرنگ گل و بلبل، لچک و ترنج گل فرنگ، افشان گل فرنگ و…
گروه 12 – طرح‌های قابی (خشتی)
متن فرش با اشکال هندسی، مربع و لوزی، شبکه بندی می‌شود و در داخل هر یک از این خانه‌ها نقش مایه‌هایی از قبیل گلدان گل، بته، شاخهٔ گل، درختانی مانند سرو و بید، پرندگان و … به طور مجرد ترسیم می‌گردند. هر خانه از لحاظ شکل و محتوا از خانهٔ مجاور متمایز است، این طرح‌ها را قاب قابی یا قاب خشتی می‌نامند.
قابی—خشتی
گروه 13- طرح‌های گلدانی
طرحی زیبا و دلپسند، شکل گلدانی مزین به شاخه‌های گل، عنصر اصلی و غالب طرح است. اندازه‌های گاهی بزرگ و واحد گاهی کوچک با ردیف‌هایی موازی تمامی فرش را پوشش می‌دهد. گروههای فرعی عبارتند از: گلدانی محرابی، گلدانی ظل السلطان (گل و بلبل)، گلدان حاج خانومی، گلدان تکراری. این طرح در بین بافندگان شهرهای قم، تبریز، کاشان، آباده و کردستان مورد توجه است.
گروه 14- طرح ماهی درهم
طرحی اصیل؛ زیبا و کنایه دار. درون مایه تشکیل دهندهٔ آن نقش ماهی را به یاد می‌آورد. طرحی سرچشمه گرفته از شرق ایران که به مرور گسرش یافته و در خراسان، کردستان و اراک مورد توجه است. گروه‌های فرعی عبارتند از: ماهی هراتی، ماهی فراهان، ماهی زنبوری، ماهی کردستان و زیره ماهی.
گروه 15- طرح‌های محرابی
طرح اصلی در این گروه بر مبنای محراب است. مکانی که در مساجد، مکان نمازگذاردن امام جماعت است. دراین طرح‌ها معمولاً محراب را با تزییناتی از قبیل قندیل، گلدان وحتی درختچه‌های کوچک می پوشانند و گاه دو طرف محراب را با ستون‌های بزرگی که سقف محراب بر روی آن قرار دارد نشان می‌دهند. انواع طرح‌های این گروه عبارتند از: محرابی قندیلی، محرابی گلدانی و محرابی درختی.
گروه 16- طرح‌های محرمات
در این طرح تمامی متن فرش از جهت طولی به ردیف‌های موازی تقسیم گشته و داخل این ردیف‌ها با نگاره‌هایی همچون بته جقه، انواع اسلیمی و یا ختایی و گل و برگ‌های دیگر تقسیم می‌گردد. در واقع متن فرش به صورت راه راه می‌باشد .محرمات بته جقه‌ای معروف ترین طرح این گروه است.
گروه17- طرح‌های هندسی
کلیه نقوش از اشکال هندسی است مانند: هندسی کف ساده، هندسی جوشقان، هندسی خاتم شیراز، هندسی لچک و ترنج و هندسی قابی.
گروه 18 – طرح‌های ایلی وعشایری
این طرح‌ها عموما توسط عشایر ایران بافته می‌شوند واغلب نگاره‌ها وتزیینات طرح برگرفته از ذهن قالیبافان است. قرینگی در طرح معنایی ندارد. سادگی و عدم قرینه کاری نقوش از عوامل اصلی زیبایی طرح‌های این گروه است.
گروه 19 – طرح‌های تلفیقی
این طرح‌ها به مرور زمان وبا ادغام شدن طرح‌های مختلف به وجود آمده. برخی از طرح‌های تلفیقی به جهت تلفیق زیبا و صحیح نقوش مختلف از جذابیت بالایی برخوردارند. برخی دیگر ناشی از تلفیق نابهنجار چند طرح می‌باشند. گونه‌های مختلفی از طرح‌های تلفیقی را می‌توان نام برد مانند لچک و ترنج تلفیقی، تلفیقی دسته گلی، تلفیقی گل فرنگ، تلفیقی هندسی و…
سیسیل ادواردز در کتاب ارزشمند خود با نام قالی ایران اذعان می‌دارد: “آیا نقوش و اشکال طرح‌های قالی ایران هر یک نمایانگر یک نظریه یا نوعی زندگی و وجود است؟ هدف طراحان ایرانی ایجاد لذت بوسیله قرینه سازی و زیبایی است. آنها یا طرح‌ها را از زندگی واقعی (طبیعت) الهام گرفته‌اند و و یا از منابع خارجی استفاده نموده‌اند. در هر یک از این دو حالت باید ارتباط داشتن این اشکال و نقوش را با افکار صوفیانه و عارفانه با احتیاط ذکر کرد. چه بسا این اشکال، شکل‌های ساده شده حیوانات، گیاهان و پرندگان باشد که با گذشت زمان تغییر یافته‌اند. انچه مسلم است زن قالیباف وقتی پشت دار نشسته، بیشتر از آنچه دیده الهام گرفته می‌اندیشد. ”
همچنین به نقل از دکتر پرهام در زمانی که پژوهش در خصوص نمادپردازی مغرب زمین، جایگزین اندیشه‌های رمزی، نمادی و اساطیری مشرق زمین گردیده، نمادهای شرقی به قیاس با مفاهیم نمادی غربی سنجیده شدند. بدین ترتیب نقش مایه بید مجنون نقش مایه‌ای مالامال از غم و اندوه نام گرفت. فرش‌هایی با چنین نقش مایه فرش عزا و نقش بید مجنون بید گریان در نزد غریبان، تلقی گردید. در همین زمان بود که نگاره‌های سه گوش سر و گردن تجرید یافته جانوران کلید یونانی و قلاب و نقش مایه چهار بازویی میانه ترنج‌های قالیهای فارسی خرچنگ و رتیل نام گرفت.
بافت
بافت الگوی تکرار شده‌ای است که وزن دارد. بافت حتی می‌تواند شامل غلظت و رقت رنگ یا نور باشد. وزن در کار آهنگ حرکت آن است. این ملودی در احجام و سطوح نیز خود را نشان می‌دهد و حتی می‌توانیم این وزن یا ریتم را به صورت موضوعی در کار داشته باشیم یعنی ارتباطی که بین سوژه‌ها و فضای موضوعی اثر هنری بوجود می‌آید. بر مبنای این الگو، فرش‌ها از حیث ساختار به ساختارهای هندسی، گردان و انتزاعی قابل تقسیم اند. به لحاظ شکل و فرم به مدد خطوط انواع نقوش انسانی، گیاهی، جانوری، تلفیقی، اماکن ایجاد می‌شود و از لحاظ بافت که همان وزن و آهنگ کلی کار است در انواع تک موضوعی، خشتی، قاب قابی، محرمات، لچک ترنجی، بندی. اسلیمی قابل تقسیم اند.
صرف نظر از این تقسیم بندی محتوایی کلیه فرش‌های شاخصی که از نقوش گیاهی و حیوانی در آن استفاده می‌شود عبارتند از:
نقوش گیاهی
درختی ‏؛ افشان؛ گلدانی (سجاده‌ای، محرابی) بوته‌ای؛ لچک ترنج؛ محرمات، گلستان؛ باغی، پالیز، بهشت؛ گل انار و شاه عباسی؛ بندی (مینا خانی و واگیره‌ای)؛ اسلیمی، ختایی؛ گل فرنگ، گل سرخ؛ خشتی، قاب قابی
نقوش حیوانی
شکار گاه، گرفت و گیر؛ ماهی در هم؛ شیری. نگاره‌ها یا ریز نقش‌های مورد استفاده شامل گل‌های هشت پر، 12پر، گله مرغی، طاووس، بز کوهی، قوچ، اسب، ماهی. پرنده و… است.
روش‌های بافت فرش
روش ترکی باف (گره ترکی)
این روش بافت بیشتر در مناطق ترک زبان، آذربایجان، زنجان و بخشی از همدان کاربرد بیشتری داشته و در برخی از روایات آن را به ترکان سلجوقی نسبت داده‌اند. گره ترکی به دلیل اینکه با قلاب بافته می‌شود و دارای گره‌های متقارن است دارای کیفیت بهتر، دوام و استواری بیشتری است. در این روش از شانه‌های کوچک استفاده می‌شود و چله‌ها تحت کشش شدیدی هستند.
از مزایای این روش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1-به کاربردن قلاب که باعث می‌شود ریزترین فرشها را با آن بافت. 2-متقارن بودن گره‌ها و بسته بودن روی آنها دوام بیشتری راا برای فرش‌های ظریف تضمین می‌کند. به دلیل عدم استفاده از کوجی در روش ترکی باف ممکن است در اثر کشش بیش از حد در چله‌ها و پودهای میانی سرگجی ایجاد شود ویا به دلیل عدم توزیع یکنواخت ممکن است هنگام گرداندن فرش، اندکی تراکم چله بهم خورده و چله، دچار کشش، لغزش و یا افزایش طول شود. از آنجا که شانه‌های ترکی، وزن و سنگینی شانه‌های فارسی را ندارد بنابراین با کوبیدن مداوم، فشردگی لازم را روی چله تامین می‌کنند
2-روش فارسی باف (گره فارسی)
این روش عمدتا در نواحی مرکزی و جنوبی ایران شامل شهرهای قم، اصفهان، یزد، کرمان و نواحی شمال شرقی ایران شامل خراسان و گرگان و به صورت کلی در مناطق فارسی زبان رایج بوده است. با اینکه این روش به دلیل استفاده از دست در بافت لطمه‌های بسیاری بر دست و بدن بافنده وارد می‌سازد، احتمال زیادی داشته که منسوخ گردد ولی بافندگان همچنان از این زوش بهره می‌برند و بخش اعظمی از فرشهای تولیدی کشور را شامل می‌شود.

کوجی و هاف در دار
از مزایای این روش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1-این روش بیشتر برای بافت فرشهای بزرک و متوسط کاربرد دارد و به دلیل استفاده از پودهای ضخیم تر و چگالی بیشتر دارای استحکام و طول عمر بیشتری است. از بهترین انواع این فرش برای کاربری پوششی، فرش کاشان است که حدود 30-35 گره را شامل می‌شود.
2-در این روش به دلیل بهره یری از کوجی، پود زدن آسان تر بوده و و راحت تر میتوات کجی و جمع شدگی در کناره‌های فرش را کنترل کرد.
3-سرعت بافت در این روش سریعتر و بالاتر می‌باشد.
از معایب این روش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1-ایجادد ضایعه در دست و بدن بافنده.
2-استفاده از شانه‌های سنگین جهت کوبیدن پود به خصوص در فرش‌های ریز بافت که به ساختمان فرش لطمه وارد می‌گردد.
3-سخت بودن بافت فرشهای ریز نقش.
4-شل بودن چله‌ها در تمام طول بافت
چله کشی

قالی بافی
همانطور که در بافت پارچه از تار و پود بهره برده می‌شود در قالی بافی نیز اسکلت اصلی، تار و پود است. تار (چله) نخ‌هایی است که ابتدا به صورت رشته‌های موازی روی دستگاه قالی بافی نصب می‌شود. این عمل را چله کش انجام می‌دهد. پود در هنگام بافت قالی توسط بافنده از لابلای چله‌ها رد شده بنابراین چله کشی یا چله دوانی، سوار کردن، انداختن یا گرداندن تعداد مشخصی نخ روی دار قالی برای قالی بافی است. تمامی این مراحل توسط یک یا دو نفر چله‌کش انجام می‌پذیرد. چله‌کش، نخ‌ها را روی ستونهای افقی یا بالایی و پایینی که به اصطلاح سردار و زیردار نام دارد، می‌پیچد. چله کش باید به انواع نقشه تسلط داشته باشد و بتواند آن را بخواند
چله‌کش، حسابگری است که با آگاهی از نقشه فرش، تعداد تارها و نوع آن‌ها و طول و عرض فرش را محاسبه می‌کند. و راه‌حل‌های مناسبی را در هنگام بروز مشکلات فنی ارائه می‌دهد.
چله‌کشی بر حسب محل بافت و سنت‌های بافندگی به دو شیوه تقسیم می‌گردد:
1-چله کشی فارسی
ابتدا نخ‌های چله به دور دو میخ که روی زمین محکم شده‌اند پیچیده شده و سپس به دار منتقل می‌گردد.
2-چله کشی ترکی
در این روش دو کارگر، یکی در بالا و دیگری در پایین دستگاه قالی بافی نشسته و نخ گلوله شده چله را به دو سمت پرتاب کرده و آن را به طور منظم در اطراف میله‌های سردار و زیردار (دور چله) می‌پیچند. این روش با وجود اینکه وقت بیشتری می‌گیرد ولی دقت و نظم بیشتری داشته و نتیجه‌ای رضایت بخش به همراه دارد. پس از پایان کار بر روی نخ‌های چله یک ردیف زنجیره می‌زنند. زنجیره نوعی قلاب بافی است که هر بار بر روی چهار نخ انجام می‌گیرد و علاوه بر زیبایی و نظم لبه فرش باعث می‌شود گره‌ها روی چله حرکت نکنند.
گره زنی
گوشت یاا قسمت اصلی فرش که با گره‌های زده شده بر روی تارهای قالی ایجاد می‌شود. این گره‌ها رشته‌های کوتاهی از پشم یا ابریشم اند که دور دو تار مقابل پیچیده می‌شوند و گره می‌خورند. بر اساس شکل ظاهری گره‌ها به دو نوع متقارن و نامتقارن تقسیم می‌شوند.
گره متقارن
تکه کوتاهی از یک رشته پشم یا ابریشم که به دور یک جفت تار می‌پیچد و از بین آنها بیرون کشیده می‌شود. نام‌های دیگر این نوع بافت: گره بسته – گره گوردس (ghordes knot).
فرشهای بافته شده با این گره: ترک بافت.
کاربرد: بیشتر در بیت بافندگان ایلات قشقایی – بختیاری – شاهسون – افشار- کرد.

فرش قشقایی
گره نامتقارن
یک رشته پشم یا ابریشم دو تار چله را در بر می‌گیرد به این صورت که این رشته پشم یا ابریشم یک چرخ کامل به دور یک تار و یک نیم چرخ به دور تار دیگر می‌زند.
نام‌های دیگر این نوع بافت: گره باز – گره سنه (senneh knot).
فرشهای بافته شده با این گره: فارس بافت.
کاربرد: بیشتر در استان‌های شرقی – جنوب شرقی – مرکزی ایران. شهرهای کرمان – یزد – اراک – قم – نائین – کاشان – اصفهان و ایلات ترکمن.
تشخیص نوع گره در فرش بافته شده کمی دشوار است. در فرش‌های ریز بافت تشخیص نوع گره با ذره‌بین امکان‌پذیر است. در هر حال برای شناسایی نوع گره باید فرش را در امتداد پودها به طرف پشت آن تا نمود تا بطن آن دیده شود. اگر حلقه گره به وضوح قابل رویت نباشد و پرزها مانند دسته علف در کنار پودها روییده باشند و نخ و پود در میان دو ردیف گره به صورت خطی مستقیم دیده شود از نوع گره فارسی است. اگر حلقه گره در اطراف پرز به وضوح دیده شود و نخ پود به شکل خط دندانه دار باشد، گره از نوع ترکی است. تعداد گره‌های فرش هرچه در واحد سطح بیشتر باشد مرغوبیت و استحکام قالی زیادتر و طرح و نقشه آن بهتر است.
تعداد گره برحسب نوع فرش در واحد سطح متغیر است. در فرش‌های ده‌بافت و ایلیاتی به طور معمول تعداد آن‌ها کمتر و در فرش‌های ظریف شهری اعداد آن‌ها گاهی حدود یک میلیون گره در متر مربع است.هرگاه در هنگام پودگذاری و بافت، به هر دلیلی ضخامت پودها و خامه فرش تغییر نماید یا بافنده عوض شود ویا تراکم چله کم یا زیاد شود ، مشکلاتی مانند بالازدگی و پاییین‌زدگی پیدا میشود یا به عبارتی دیگر ترنج فرش حالت مرکزیت خود را از دست می‌دهد و جابه‌جا میشود.

قشقایی
طبقه‌بندی فرش‌ها از لحاظ تعداد گره در واحد سطح:

1-فرش‌های درشت بافت : 360 تا 500 گره در دسی‌متر‌مربع.
2-فرش‌های نیمه درشت بافت : 500 تا 1000 گره در دسی‌متر‌مربع.
3-فرش‌های با بافت متوسط : 10000 تا 2000 گره در دسی‌متر‌مربع.
4-فرش‌های نیمه ظریف : 2000 تا 3250 گره در دسی‌متر‌مربع.
5-فرش‌های ظریف : 3250 تا 5000 گره در دسی‌متر‌مربع.
6-فرش‌های فوق‌العاده ظریف : 5000 تا 10000 گره در دسی‌متر‌مربع.
7-فرش‌های استثنایی با ریشه ابریشم : بیش از 10000 گره در دسی‌متر‌مربع.

پودگذاری و پرداخت فرش

ابتدا یک ردیف از دار را با گره پر کرده و از محکم بودن آن‌ها اطمینان حاصل می‌گردد، سپس بر روی شبکه تارها ،عمل پودگذاری انجام می‌پذیرد. یک رشته نخ را که به پود معروف است از لابه‌لای تارهای فرش عبور داده و بر روی گره‌ها قرار می‌دهند. جنس پود بنابر سلیقۀ بافنده و نوع فرش میتواند از جنس‌های مختلفی مانند : پنبه، پشم و یا ابریشم بوده و داراری رنگهای گوناگونی باشد.پودها موجب انسجام و یکپارچه شدن قسمت‌های بافته شده و اتصال گره ها در بطن فرش می‌شوند. بعد از گذرانیدن پودها به وسیله شانۀ مخصوص روی گره‌ها به سمت پایین چله زده می‌شود و آن‌ها را می‌کوبند تا به صورتی کامل در جسم فرش فرو رود.پس از بافته شدن چند ردیف از فرش ، به وسیلۀ قیچی مخصوص سر ریشه‌ها را با دقت تمام به صورت یکنواخت می‌چیند. پس از خاتمۀ بافت فرش در صورت لزوم ، چند سانتی‌متر را گلیم بافی کرده و با چیدن تارها در فاصلۀ دلخواه فرش را از دار جدا می‌کنند، سپس آن را روی زمین یا استوانۀ مسطح قرار داده و آن را پرداخت می‌کنند. عملیات پرداخت در برخی شهرها مانند تهران و کرمان به وسیلۀ ماشین‌های برقی مخصوص انجام می‌گیرد. چنانچه پرزهای قالی پس از بافت، زیاد از حد کوتاه شوند به طوری که پرزها در هنگام لمس کردن با دست احساس نشوند به ارزش فرش لطمه وارد گشته و در اصطلاح به آن ته‌خواب یا خواب کوتاه گویند. سنگ‌زدن عمل دیگری است که گاهی هنگام پرداخت روی فرش انجام میگرد. با این کار فلس‌های الیاف پشم کاملا صیقلی شده ، رنگ‌های اضافی روی الیاف از بین رفته و فرش حالت مخملی و ابریشمی مانند پیدا میکند.

نماد و نشانه

درهنرقالی بافی ایران به مثابهٔ یک هنرانچه ازنظرهادورماندارتباط خالق ان باجهان پیرامونی می باشدکه تجلی انرابه بی واسطه ترین ومستقیم ترین وجه دراثراومشاهده می‌کنیم قالی باف ایرانی که ازباورهای مذهبی اسطوره ایخوددرهیچ زمانی سترون نشده تفاوت عمده اش باهنرمندغربی دررابطهٔ متافیزیکی بازمین می‌باشد قالی باف شرقی وبه خصوص تیرهٔ اریاییان یعنی بافنده وطراح ایرانی زمین راگستردهٔ معادومعاش دانسته شایدازهمین جهت می باشدکه درقالی شرقی هرنقش مایه به عنصری نشانه گون ازجهان بالایی تبدیل می گرددکه خودرادرمقام یک نواورومختارمطلق عدصهٔ نخ بپنداردشایدبه همین دلیل می باشدکه اندازهٔ نقش هایی که اومی زندبه بزرگی نقش‌هایی که خداوندگارش می زندمی باشد بنابراین گسترده وپنهانی قالی واوردگاهی می گرددتابه مددقوهٔ حلافه پیرامون خودرا محاکات کندوتلفیق ذوق ومشاهده رابرانجایی بپاشاندکه پس برخاک قدم بگذارد ممنوعیت نه چندان مستندبه مدرک معتبرنقش حیوان باصورت انسان زدن وبدون انکه خودبخواهدعرصه‌ای رابرهنرمندقالی باف بازمی کندکه اورادرگستردهٔ اشکال تجریدی قائم به فیگورجلومی برد نقش درقالی ایران هرگزبه حوزهٔ هاویه محض نخواهدرسیدودرتجریدی ترین شکل خود وانتزاعی ازماهیت شکل برای رسیدن به وجودان می‌باشد

WhatsApp us