0 Items
مناسبتهای ایران

مناسبتهای ایران

مناسبتهای ایران

روز نابینایان,درمورد روز نابینایان
آشنایی با روز جهانی نابینایان

روز نابینایان,روز جهانی عصای سفید, 15 اکتبر روز جهانی عصای سفید
15 اکتبر؛ روز جهانی عصای سفید

روز جهانی کودک,8 اکتبر روز جهانی کودک,17 مهر روز جهانی کودک
8 اکتبر؛ روز جهانی کودک

مناسبتهای ایران و جهان, وقایع ماه محرم الحرام, مشروح وقایع ماه محرم الحرام
روز شمار وقایع محرم

مراسم روز پزشک , نامگذاری روز پزشک در کشورهای جهان
نامگذاری روز پزشک در کشورهای جهان؛ چرا و چگونه؟

جنگ جهانی اول,علت جنگ جهانی اول,زمان جنگ جهانی اول
تاریخچه جنگ جهانی اول+تصاویر جنگ جهانی اول

بالماسکه,جشن بالماسکه,مراسم بالماسکه
تاریخچه جشن بالماسکه+ تصاویر بالماسکه

ولادت امام جواد علیه السلام،تاریخ ولادت امام جواد(ع),میلاد امام جواد(ع)
10 رجب، ولادت امام جواد علیه السلام

شب آرزوها,شب آرزوها کی است, لیلة الرغائب
شب آرزوها یا لیلة الرغائب

روز جهانی روشنگری درباره خطرات مین, روز جهانی مبارزه با مین های زمینی,مین
4 آوریل؛ روز جهانی هشدار و مبارزه با مین های زمینی

یوری گاگارین, زندگینامه یوری گاگارین,یوری گاگارین کیست
9 مارس؛ زادروز یوری گاگارین، نخستین فضانورد جهان

روز ملی بوشهر,روز بوشهر,18 اسفند روز ملی بوشهر
18 اسفند، روز ملی بوشهر

هفته منابع طبیعی, روز درختکاری,روز درخت کاری و هفته منابع طبیعی
15 اسفند، آغاز هفته منابع طبیعی و روز درختکاری

روز احسان و نیکوکاری,هفته نیکوکاری,بنر روز احسان و نیکوکاری
14 اسفند، روز احسان و نیکوکاری

نوروز باستانی,آئین های نوروز باستانی,آداب و رسوم نوروز باستانی
نوروز باستانی، آئین های نوروز باستانی ایران

روز ملی حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان,تاريخچه حقوق مصرف كننده
9 اسفند؛ روز ملی حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان

شیخ بهایی, زادروز شیخ بهایی,زندگینامه شیخ بهایی
8 اسفند؛ زادروز شیخ بهایی

زندگینامه امیر هوشنگ ابتهاج, امیر هوشنگ ابتهاج, ویژگی اشعار هوشنگ ابتهاج
6 اسفند؛ زادروز امیر هوشنگ ابتهاج، شاعر ایرانی

جشن اسفندگان, سپندارمذگان, زمان برگزاری جشن سپندارمذگان
5 اسفند؛ جشن اسفندگان (سپندارمذگان) – روز بزرگداشت زن و زمین

روز مهندس, 5 اسفند روز مهندس, روز مهندس چه روزی است
5 اسفند، روز بزرگداشت خواجه نصیر الدین طوسی و روز مهندس

جشن جهانی نوروز, روز جهانی نوروز, زمان برگزاری جشن جهانی نوروز
آشنایی با جشن جهانی نوروز

دهه فاطمیه, تاریخ شروع دهه فاطمیه, ایام فاطمیه
تاریخ شروع و پایان دهه فاطمیه

جشن نوروز, پیدایش جشن نوروز, چگونگی پیدایش جشن نوروز, تاریخچه جشن نوروز
پیدایش جشن نوروز

12 فوریه؛ روز جهانی داروین
22 بهمن؛ روز پیروزی انقلاب اسلامی
19 بهمن؛ روز نیروی هوایی
15 بهمن؛ جشن میانه زمستان
4 فوریه؛ روز جهانی سرطان
12 بهمن؛ سالروز بازگشت امام خمینی به ایران، آغاز دهه فجر
10 بهمن؛ جشن سده
تقویم بهمن 1357
8 بهمن؛ روز حریم خصوصی اطلاعاتی
5 بهمن، جشن نوسره
نوروز 1395
8 ربیع الثانی؛ ولادت امام حسن عسکری علیه السلام
29 دی؛ روز ملی هوای پاک
22 دی؛ سالروز تشکیل شورای انقلاب
19 دی ماه سالروز قیام خونین مردم قم
19 دی؛ روز طلبه
14 دی؛ روز جهاد کشاورزی
یک ژانویه؛ جشن آغاز سال نو میلادی
8 دی؛ زادروز فروغ فرخزاد
۱۷ ربیع الاول؛ میلاد حضرت رسول اکرم (ص)
8 دی؛ دی به آذر، دومین جشن دیگان
7 دی؛ سالروز تشکیل نهضت سوادآموزی به دستور امام خمینی
17 ربیع الاول؛ ولادت امام جعفر صادق(ع)
6 دی؛ روز دفاتر اسناد رسمی
5 دی؛ سالروز شهادت آشو زرتشت، اَبَر انسان بزرگ تاریخ
5 دی ماه؛ روز ملی ایمنی دربرابر زلزله
3 دی؛ روز ثبت احوال
ولنتاین 2017
30 آذر؛ شب یلدا
هشتم ربیع الاول؛ شهادت امام حسن عسکری علیه السلام
26 آذر؛ روز ملی حمل و نقل
25 آذر؛ روز پژوهش
30 صفر؛ شهادت امام رضا علیه السلام
11 دسامبر؛ روز جهانی کوهستان
28 صفر؛ شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام
28صفر،رحلت پیامبر اعظم(ص)
10 دسامبر؛ روز جهانی حقوق بشر (روز تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر)
9 دسامبر؛ روز جهانی مبارزه با فساد
18 آذر؛ سالروز معرفی عراق به عنوان آغازگر و متجاوز و مسئول جنگ بر علیه ایران
7 دسامبر؛ روز جهانی هواپیمایی
16 آذر؛ روز دانشجو
15 آذر؛ روز حسابدار
انتخابات مجلس دهم
13 آذر؛ روز بیمه
12 آذر؛ سالروز تصویب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
20 صفر؛ روز اربعین حسینی
3 دسامبر؛ روز جهانی معلولین
1 دسامبر؛ روز جهانی ایدز
9 آذر؛ روز بزگداشت شیخ مفید
9 آذر؛ آذر روز، جشن آذرگان
29 نوامبر؛ روز جهانی همبستگی با مردم فلسطین
8 آذر؛ مانور سراسری زلزله و ایمنی در مدارس کشور
7 آذر؛ روز نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
5 آذر؛ سالروز تشکیل بسیج مستضعفان
25 نوامبر؛ روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان
21 نوامبر؛ روز جهانی فلسفه
21 نوامبر؛ روز جهانی تلویزیون
هفتم صفر؛ ولادت امام موسی کاظم(ع)
19 نوامبر؛ روز جهانی مرد
26 آبان؛ روز خودکفایی گندم در ایران
16 نوامبر؛ روز جهانی مدارا
سوم صفر؛ ولادت امام محمد باقر (ع)
24 آبان؛ روز کتاب و کتاب خوانی
24 آبان؛ روز بزرگداشت سید محمدحسین طباطبایی
14 نوامبر؛ روز جهانی دیابت
12 نوامبر؛ روز جهانی ذات الریه
10 نوامبر؛ روز جهانی علم
18 آبان؛ روز ملی کیفیت
8 نوامبر؛ روز جهانی پرتونگاری (رادیولوژی)
14 آبان؛ روز فرهنگ عمومی
13 آبان؛ روز دانش آموز
13 آبان؛ روز ملّی مبارزه با استکبار
10 آبان؛ آبان روز، جشن آبانگان
31 اکتبر؛ جشن هالووین
7 آبان؛ روز کوروش بزرگ
7 آبان (29 اکتبر)؛ روز جهانی پسوریازیس
28 اکتبر؛ روز جهانی انیمیشن
نهم محرم؛ روز تاسوعا
22 اکتبر؛ روز جهانی توجه به لکنت زبان
29 مهرماه؛ روز ملي صادرات
20 اکتبر؛ روز جهانی آمار
20 اکتبر؛ روز جهانی پوکی استخوان
26 مهرماه؛ روز تربیت بدنی و ورزش
17 اکتبر؛ روز جهانی ریشه کنی فقر
16 اکتبر؛ روز جهانی غذا
24 مهرماه؛ روز پیوند اولیا و مربیان
15 اکتبر؛ روز جهانی زنان روستایی
14 اکتبر؛ روز جهانی استاندارد
ماه محرم 1395
21 مهرماه؛ جشن پیروزی کاوه و فریدون
20 مهرماه؛ روز ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی
20 مهرماه؛ روز بزرگداشت حافظ
20 مهر؛ روز اسکان معلولان و سالمندان
10 اکتبر؛ روز جهانی مبارزه در راه لغو حکم اعدام
10 اکتبر؛ روز جهانی سلامت روانی
16 مهرماه؛ مهر روز و آغاز جشن مهرگان

 

 

(بیشتر…)

ایرانی ها بیایید یک شبه خوشبخت شویم

ایرانی ها بیایید یک شبه خوشبخت شویم

ایرانی ها بیایید یک شبه خوشبخت شویم!

ما ایرانیان از فقر و بدبختی رنج می بریم. این را من نمی گویم پای صحبت هر ایرانی که می نشینی از زمین و زمان شاکیست که هر سال دریغ از پارسال. می نالد و راه خلاص می جوید. و جالب اینجاست که راه حل همه این ها را هم درآمد بیشتر می داند. اگر درآمدم و حقوقم بیشتر بود آنگاه … اما گاهی فکر می کنم ما از فقر مادی و درآمدی به فلاکت دچار نشدیم بلکه از فقر فکری-فرهنگی-رفتاری در عذابیم.پیشنهادهایی وجود دارد که یک شبه می تواند، سطح بالاتری از خوشبختی را برای همه ما فراهم کند.

1. فقر و فلاکت یعنی اینکه در طبیعت خودمان آشغال بریزیم و از تمیزی طبیعت و خیابان های کشورهای دیگر تعریف کنیم.
خوشبختی یعنی از همین امشب، هیچگونه آشغالی در خیایان، ساحل، دریا و جنگل نریزیم. بدین ترتیب هزینه های پاکسازی به شدت کاهش پیدا می کند و معادل آن هزینه ها را می شود در امور توسعه ای (و نه نگهداشت) خرج کرد و یا دست کم شهر تمیزتری خواهیم داشت و حسرت تمیزی شهرهای خارجی را نخواهیم خورد.

2. فقر و فلاکت یعنی روزانه بیشتر از متوسط دنیا آب، نان و انرژی را مصرف می کنیم و هدر می دهیم. هر کس نداند فکر می کند که ما پول دارترین مردم دنیاییم. اما ما به ریال ریال آنچه هدر می دهیم احتیاج داریم. طبق یک محاسبه هدر رفت آب و نان در ایران معادل 114 تن طلا می باشد. می بینید ما در عین ثروتمندی، فقیریم. ثروت داریم اما خوشبخت نیستیم.
خوشبختی یعنی از همین امشب، هر ایرانی یک لیتر آب کمتر مصرف کند، نان را گرامی تر بدارد و از هدر رفت انرژی به هر شکلی جلوگیری کند.
3. فقر یعنی اینکه روزانه ساعتها وقت مان را در شبکه های اجتماعی می گذارنیم و بخشی از آن را صرف فرو کردن دماغ مان در زندگی خصوصی دیگران می کنیم و بخشی دیگر را صرف فحش دادن در صفحه این بازیگر و آن ورزشکار. یعنی بطالت محض! و بعد آنگاه پشت چراغ قرمز تحمل پنج ثانیه توقف و تعلل دیگران را نداریم انگار که مهم ترین آدم روی زمین هستیم.
خوشبختی یعنی اینکه از زمان هایی که به بطالت می گذارنیم بکاهیم، فحش ندهیم و فراموش کنیم که مهم ترین آدم روی زمین هستیم و وقتی پشت فرمان ماشین مان می نشینیم، آرام، صبور و مهربانی را تجربه کنیم.

4. فقر یعنی اینکه کتابخانه ات کوچک تر از یخچالت باشد. فقر یعنی اینکه با هزینه پیتزا مشکل نداشته باشی اما برای هزینه یک کتاب دل درد بگیری.
خوشبختی یعنی اینکه از همین امشب تنها پنج درصد از هزینه غذایمان را بگذاریم کنار و کتاب بخریم. کسانی که کتاب می خوانند کمتر به دیگران فحش می دهند. بیشتر با دیگران همدلی پیدا می کنند. دیگران را کمتر به بی شعوری متهم می کنند و در نهایت هم خود آرامش بیشتری دارند و هم دیگران در کنار آنان خوشبخت ترند.

بخش بزرگی از رفاه و خوشبختی حاصل توسعه یافتگی است. اما توسعه یافتگی زمان بر است. ولی برخی از کارها هست که اگر همین الان شروع کنیم نتیجه آن دو ساعت بعد (و نه دو نسل بعد) نمایان می شود.اگر به دیگران فحش ندهیم، اگر آشغال نریزیم و اگر … اگر بخواهیم که خوشبخت باشیم.
خدا با ملتی است که می خواهد تغییر کند و تصمیم گرفته است که خوشبخت باشد.

مجتبی لشکربلوکی، معلم دانشگاه

منبع : وبلاگ

دكتر علی بلوكباشی نویسنده

دكتر علی بلوكباشی نویسنده 

پرونده ی «علی بلوکباشی»

Parvande - bulookbashi.jpeg

علی بلوکباشی، از بنیان گزاران اصلی انسان شناسی ایران  به شمار می آید و از اداره فرهنگ عامه در پیش از انقلاب تا امروز بیش از  نیم قرن است در این رشته فعال بوده است. او همچنین از اساتید شناخته شده در زمینه ی مطالعات انسان شناسی است. وی  تا کنون در حوزه هایی چون ایران شناسی، قوم نگاری، انسان شناسی و مردم شناسی و فرهنگ عامه، کتب بسیاری را به تالیف و ترجمه رسانده است .و یکی از پر تلاش ترین  چهره های این حوزه ها به حساب می آید.
از آخرین آثار او  در زمینه ی انسان شناسی می توان به ترجمه ی کتاب «تاریخ انسان شناسی از آغاز تا امروز» اثر مشترک «توماس هیلنداریکسن» و «فین سپورت نپلسن»،  و آخرین کتاب او با نام «در فرهنگ خود زیستن و به فرهنگ دیگری نگریستن» نام برد. هم چنین دفتر پژوهش های فرهنگی، بسیاری از کتب و مقالات او را تا کنون در مجموعه ی “از ایران چه می دانم؟”، به زیر چاپ برده است.
دکتر بلوکباشی ریاست بخش مردم شاسی در دائره المعارف بزرگ اسلامی را بر عهده دارد و افزون بر هدایت کار  سایر پژوهشگران  بسیاری از  مدخل های این دائره المعارف را خود تالیف کرده است. وی همچنین عضو فرهنگستان  ادب فارسی است.
در طول سال های گذشته دکتر بلوکباشی هیچگاه از کمک به موسسه انسان شناسی و فرهنگ دریغ نکرده است و در تمام فعالیت های ما و همچنین بخش انسان شناسی  انجمن جامعه شناسی ایران شرکت فعال داشته است.
انسان شناسی و فرهنگ برای آشنایی و دسترسی مخاطبان به اندیشه ها،  کتاب ها و مقالات علی بلوکباشی، پرونده ای را با نام او می گشاید که به تدریج افزایش می یابد

o    مطالب موجود در انسان شناسی و فرهنگ؛

1.    انسان شناسان متخصص ایران: دکتر علی بلوکباشی:
http://anthropology.ir/node/264

2.    رونمایی از کتاب در فرهنگ خود زیستن و به فرهنگ دیگری نگریستن:
http://anthropology.ir/node/1456

3.    در فرهنگ خود زیستن:
http://anthropology.ir/node/3856

4.    نوروز؛ جشن نوزایی آفرینش:
http://anthropology.ir/node/4462

5.    نشست تخصصی بررسی انسان شناختی فرهنگ و هنر عامه(خبر):
http://anthropology.ir/node/798

6.    بازی های کهن در ایران:
http://anthropology.ir/node/4251

7.    گفت و گو با علی بلوکباشی: انسان شناسی از یک باور تا بنیان یک علم:
http://anthropology.ir/node/766

8. گزارش همایش انسان شناسی هنر در اصفهان(1): بخش اول سخنرانی   دکتر علی بلوکباشی
http://www.anthropology.ir/node/5738/edit

9.    نخل گردانی :

http://www.anthropology.ir/node/6332

10. جامعه ی ایلی ایران
http://www.anthropology.ir/node/6375

11- نظام پزشکی عامه در ایران
http://www.anthropology.ir/node/8875

12- نگاهی به پژوهشی شساختارگرایانه در روایت های اسطوره ای شاهنامه
http://www.anthropology.ir/node/9698

13- دانشمندی از تبار و سنخی دیگر: یادبود ایرج افشار
http://www.anthropology.ir/node/9985

14- یلدا، شب میلاد خورشید
http://anthropology.ir/node/11885

15– مرد فلکلور (پرونده شرق برای علی بلوکبتشی)
http://anthropology.ir/node/12329

16– نوروز، نقش نمادی و اجتماعی آ« در فرهنگ رفتاری و هویتی
http://anthropology.ir/node/12965

17- رویکرد انسان شناسی در دائره المعارف نویسی ایران
http://anthropology.ir/node/13457

18– درباره جعفر شهری
http://anthropology.ir/node/14724

19- سلام بچه ها! (به یاد صبحی)
http://anthropology.ir/node/15051

20- پرده خوانی: جلوه ای از نمایش باورهای مدهبی عامه
http://anthropology.ir/node/15427

21- داراب نامه: داستان قهرمانی فیروز شاه پسر داراب
http://anthropology.ir/node/15977

22- بیرونی: بینیانگدار روش پژوهش های میدانی و تطبیقی در مردم نگاری 
http://anthropology.ir/node/16587

23- نوروز در مزداکده امپراتوری هخامنشی
http://anthropology.ir/node/17267

24- تحلیلی معنا شناختی از مصادیق نمادین مفاهیم دینی
http://www.anthropology.ir/node/18125

25- آشپز و آشپزخانه، پژوهشی در تاریخ اجتماعی اجتماعی هنر آشپزی
http://www.anthropology.ir/node/20257

26- حیوان آشپز
http://www.anthropology.ir/node/20549

27- آشپز و آشپزخانه
http://www.anthropology.ir/node/20765

28-نقش زنان در شکل گیری هنر آشپزی
http://www.anthropology.ir/node/20870

29- تلاشی برای ثبت نان سنتی لواش در فهرست آثار معنوی جهانی در یونسکو
http://www.anthropology.ir/node/21585

30- فرهنگ قومی و فرهنگ ملی
http://www.anthropology.ir/node/21680

31- گفتگو: درباره مسائل انسان شناسی ایران 
http://www.anthropology.ir/node/21992

32-فرایند شکل گیری تفأل با نگرشی به فال زدن به دیوان اشعار حافظ
http://www.anthropology.ir/node/22264

33- مسائل انسان شناسی ایران در گفتگو با علی بلوکباشی
http://www.anthropology.ir/node/22358

34- شناخت اساطیر ایران
http://www.anthropology.ir/node/22861

35- از اوسانه و نیرنگستان تا کتاب کوچه
http://www.anthropology.ir/node/24641

 

o    پیوند به بیرون؛

1.    زندگی نامه ی علی بلوکباشی:
http://www.cgie.org.ir/showbuilderB.asp?id=136

2.    درباره ی دکتر علی بلوکباشی:
http://www.kheimehnews.com/vdca.wn0k49n0m5k14.html

3.    نام کتب علی بلوکباشی در آدینه بوک:
http://www.adinebook.com/gp/search?search-alias=books&author=%D8%B9%D9%84%DB%8C+%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%A9%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DB%8C&select-author=author-exact

4.    رونمایی از تازه ترین اثر غلی بلوکباشی در فرهنگستان هنر(خبر):
http://www.ibna.ir/vdcepx8n.jh8npi9bbj.html

5.    آیین های نوروزی، رمز رستاخیز و تجدید حیات آفرینش:
http://www.aariaboom.com/content/view/822/190/

6.    نام و لینک برخی از مقالات و نوشتارهای علی بلوکباشی:
http://www.cgie.org.ir/profile.asp?whoid=61

7.    دانشنامه ی ایران (خبر):
http://www.chn.ir/news/?Section=4&id=5366


گل آذين منتشر مي‌كند

مجموعه مقالات تاريخ و فرهنگ ايران زمين 

در فرهنگ خود زيستن   عنوان مجموعه مقالاتي است در حوزه‌هاي مختلف تاريخ و فرهنگ ايران زمين كه به كوشش دكتر علی بلوكباشی به رشته تحرير درآمده و توسط انتشارات گل آذين منتشر مي‌شود.
 
دكتر علي بلوكباشي
 
دكتر علي بلوكباشی

مدير انتشارات گل‌ آذين با بيان اين مطلب به خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) گفت: «اين كتاب مجموعه‌اي از 30 گفتار و مقاله در حوزه‌هاي مختلف تاريخ و فرهنگ عامه ايران زمين است كه توسط دكتر علی بلوكباشی گردآوری مي‌شود.»

پروين صدقيان خاطرنشان كرد: «اين كتاب در پنج بخش تنظيم شده كه هر فصل محتوای مختلفی را درباره فرهنگ و تمدن ايران زمين به تصوير مي‌كشد.»

وی به بخش‌هاي كتاب اشاره كرد و گفت: «كليات و فرهنگ، زبان و ادبيات عامه، دانش و فناوري در حوزه فرهنگ عامه، هنر در حوز‌ه‌های فرهنگ عامه، مناسك، شعاير آيينی و مذهبی از جمله بخش‌های اين كتاب است كه هر كدام زيربخش‌هايی را نيز شامل مي‌شود.»

صدقيان خاطرنشان كرد: « اقوام ايرانی در طول تاريخ حيات اجتماعی، سياسی و فرهنگی، تعلق جمعی به فرهنگ ملی خود داشته و همواره به هنگام تهاجمات تاريخي اين فرهنگ ملی را حفظ كرده‌اند.»
مدير انتشارات گل آذين يادآور شد: «هر كدام از قوم‌های مختلف حس، علاقه و وفاداری به فرهنگ، زبان، دين، مذهب قومی خود داشته و يكپارچه با روحيه ملی گرايی در برابر تهاجمات خارجی از فرهنگ خود پاسداري كرده و از فرهنگ‌های شايسته ديگر نيز بهره گرفته‌اند.»

وی افزود: «اين كتاب دربرگيرنده مقالات مختلفی درباره فرهنگ و تمدن ايران زمين است و مي‌تواند منبعي براي پژوهشگران و علاقه‌مندان اين حوزه باشد.»

ibna.ir

نگاهی به پژوهشی ساختارگرایانه در روایت های اسطوره ای شاهنامه

علی بلوکباشی
173351_ShahNamahIllustration.jpg

پرداختن به پژوهش و تحلیل ساختاری اساطیر در ایران کاری بسیار تازه وجوان است. بجز چند تن از ایرانیان، آن هم از دانش آموختگان حوزۀ فرهنگ وزبان های باستانی و زبان شناسی و ادبیات فارسی، از جمله شادروان مهرداد بهار و سرکار خانم دکتر ژاله آموزگار و دکتر بهمن سرکاراتی، انسان شناسان ایرانی کمتر به اسطوره

پرداختن به پژوهش و تحلیل ساختاری اساطیر در ایران کاری بسیار تازه وجوان است. بجز چند تن از ایرانیان، آن هم از دانش آموختگان حوزۀ فرهنگ وزبان های باستانی و زبان شناسی و ادبیات فارسی، از جمله شادروان مهرداد بهار و سرکار خانم دکتر ژاله آموزگار و دکتر بهمن سرکاراتی، انسان شناسان ایرانی کمتر به اسطوره شناسی و تحلیل ساختاری و تطبیقی اسطوره های ایران و تحقیق در بن مایه های اجتماعی و فرهنگی آنها همت گمارده اند.
خانم دکتربهار مختاریان هم یکی از دانش آموختگان رشتۀ فرهنگ و زبان های باستان ایران هستند که بنابر علاقۀ فراوانی که به شناخت اساطیر ایران داشتند، از سال ها پیش برای دریافت هرچه بهتر جوهرۀ اساطیر ایران به مطالعۀ آثارانسان شناسی و پژوهش های انسان شناسان در زمینۀ اسطوره شناسی پرداختند. انگیزۀ کار روی اسطوره در ایشان، به طوری که خود ایشان اظهار می دارند، با نوشتن پایان نامۀ کارشناسی ارشد خود با عنوان «فریدون در اساطیر و روایات ایرانی» در 1372 پدید آمد. اما چون تحقیقات بر روی اسطوره در ایران را آشفته و نابسامان و دور از الگو وروش علمی می دیدند، به نوشته های پژوهشگران اروپایی، به ویژه انسانسان شناسان روی آوردند و نخستین بار با خواندن مقالۀ «بررسی ساختاری اسطوره» از لوی- استروس، افق چگونگی کار روی اسطوره به سوی او باز شد و با ادامه دادن مطالعۀ نوشته های این انسان شناس و آثار دیگران از جمله ژرژ دومزیل، رفته رفته با نگرش ها و روش های انسان شناسی در بررسی تحلیلی و تطبیقی اساطیر آشنایی بیشتر یافتند و نخستین مقاله شان را با عنوان « ساختار تغذیه در اسطورۀ مشی و مشیانه»، بابهره گیری از آموخته های تازه در اسطوره شناسی در1380چاپ و منتشرکردند.
در اینجا نکتۀ ظریف مشابهی میان عمل خانم مختاریان و بهار وجود دارد که اشاره کردن به آن خالی از لطف نیست. شادروان بهار، که باید اورا از پیشگامان اسطوره شناسی نوین در ایران نام برد، هنگامی که با همکارانش خانم دکتر کتایون مزداپور و شادروان خانم دکترصدیقیان در گروه اساطیر در فرهنگستان ادب، به ریاست شادروان دکترپرویز ناتل خانلری کار می کردند، سال ها  در گزینش روش مناسب در پرداختن به مطالعه و گرد آوری اساطیر سرگردان بودند و پیوسته در جستجوی یافتن روش و الگویی خاص برای تحقیق در این زمینه بودند. تحصیلات شادروان بهار در حوزۀ زبان های ایران باستان وزبان شناسی بود و به قول خودش ربطی به اسطوره شناسی نداشت و از آن چیزی مطلوب و خرسند کننده برای فهم و دریافت اسطوره به دست نمی آمد تا ذهنیت خلاق او را راضی کند. سرانجام به دانش مردم شناسی و مکاتب اسطوره شناسی و آموزش اصول نظری در این دانش ها روی آورد و با آشنایی با پژوهش های انسان شناسان دریافت که با بهره گیری از نگرش ها و روش های انسان شناسی درمطالعه و گردآوری اساطیر و فولکلور می توان به راز ورمزهای پوشیده در اساطیر ایرانی و آنچه او می خواهد، دست یافت.
کتاب خانم مختاریان دربرگیرندۀ مقالات پژوهشی او دربارۀ برخی روایت های اسطوره ای شاهنامه، مانند فریدون، سیاوش، تهمینه و اکوان دیو و جز آن است که آنها را قبلاً در 10 مقاله درطول 10سال (از1377 تا1387) در نشریات ایران شناسی، نامۀ فرهنگستان، نامۀ انسان شناسی، نامۀ ایران باستان و نامۀ انجمن منتشر کرده بوده اند و اکنون آنها را با ویرایش و اصلاحات در یکجا ارائه داده اند. این مجموعه بجز پیش گفتار، مقاله ای نسبتاً مفصل دربارۀ « تاریخچۀ اسطوره شناسی و نقدی بر اسطوره شناسی ایران » دارد که کاری تازه در این مجموعه است. در این پیشگفتار، خانم مختاریان تحقیقی دقیق و موجز در پیشینۀ اسطوره پژوهی درغرب و در ایران، و روند وروش و نگرش اسطوره شناسی ایران ارائه می دهند و نظر و انتقادات خود را هم در راهی که پژوهشگران در معرفت شناسی اساطیر پیموده اند، بیان می دارند.
در پیشینۀ اسطوره پژوهی در غرب، خانم دکتر مختاریان بررسی هایش را از فلاسفۀ یونان در عصر افلاطون آغاز می کند که در پی کشف پیوند میان اسطوره و باورهای سنتی از یک سو و حقیقت عقلانی از سوی دیگر بودند. بعد به مخالفت افلاطون با شیوۀ کارسقراط در «تفسیر تمثیلی» خود از اسطوره  و یافتن «بنیادهای اخلاقی» در اساطیر اشاره می کند. آنگاه به پیدایی مکتب «تفسیر تاریخی اسطوره» می پردازد که چند قرن، از سدۀ سوم پیش از میلاد تا سده های 17 و18، زمان ظهور فلسفۀ مدرن، باور شایع دربارۀ اسطوره بود. این دوره در اروپا سرآغاز رویکرد علمی به اسطوره بود که با مطالعۀ علمی اسطوره توسط ویکو در سدۀ 18 آغاز شد. ویکو اسطوره ها را در واقع قانون گذاران اولیه ای دانسته که مراحل تاریخی دگرگونی ها و تحولات ذهنی بشر را مشخص می کنند. ویکو تاریخ و مذهب مردم اولیه را اسطوره هایی می داند که در فرایندی از بدویت به تمدن، سه مرحلۀ بَغانگی، قهرمانی و انسانی را گذرانده اند.
در ادامۀ نگرش علمی به اسطوره در نیمۀ دوم قرن نوزدهم باید ازماکس مولر، زبان شناس و متخصص زبان، فرهنگ و ادبیات سنسکریت یاد کرد که پایه گذار دین شناسی تطبیقی بود. مولر اسطوره را نوعی بیماری زبانی و فراوردۀ دورۀ هرج و مرج زبان می دانست. او عقیده داشت که در این دورۀ آشفتگی زبان ها، ایزدان گوناگون گاهی در چهرۀ یک ایزد ، و یک ایزد گاهی درچهره های ایزدهای گوناگون تجلی می یابند. به باور او خاستگاه همۀ اساطیر و فولکلور رایج در فرهنگ اروپایی باز می گردد به منابع سنسکریت. او همچنین آئین خورشید پرستی را عامل وحدت بخش در اساطیر و فولکلور می دانست.
از این پس اسطوره پژوهی در اروپا راه و روش تازه ای پیدا می کند و در تحقیقات انسان شناسانی چون ادوارد تایلور، ویلهلم اشمیت و فریزر نقش مهمی می یابد. تایلور اسطوره را « امری غیر علمی» و « زیرگروه دین های ابتدایی» و فریزر بر خلاف او، اسطوره را نوعی « علم عملی» و جانشین علم در نزد انسان ابتدایی می دانستند. فریزر معتقد بود که اسطوره ها تبیین کنندۀ آئین های ابتدایی هستند و در آغاز با آداب و مناسکی آمیخته و همراه بودند که بیشتر برای زایایی و بارآوری زمین برپا می شدند. با تحولات اجتماعی و فرهنگی، رفته رفته این گونه مناسک و شعایر منسوخ  شدند، ولیکن اسطوره های توجیه کنندۀ این مناسک درزبان و سنت شفاهی بازماندند.
رابرتسون اسمیت، دانشمند اسکاتلندی قرن نوزدهم که متخصص درمطالعات تاریخی و تطبیقی ادیان، به ویژه دین اقوام سامی بود، و میرچا الیاده، مردم شناس رومانیایی و متخصص دین پژوهی تطبیقی هردو نظراتی کم و بیش همانند فریزر داشتند، اسطوره ها را زبان توضیحی و تشریحی آئین ها، و آئین ها و شعایرمردم ابتدایی را انگارۀ اسطوره ای می دانستند. اسمیت آئین را در ادیان باستان عنصر و هستۀ اصلی دین به شمار می آورد، همان طور که امروز باور و ایمان این نقش را ایفا می کنند. الیاده اسطوره را حدیث واقعیت های اولیۀ جهان هستی تعریف می کرد و اساطیر را بیانگر اصل و پیدایش جهان جانداران، گیاهان و انسان و تاریخ  وقایع اولین و اصلی جهان می دانست. به نظر او اساطیر سرنمونۀ همۀ آئین ها و کارهای معنا دار آدمی هستند و آدمیزادگان را در همۀ کارها و راه های زندگی هدایت می کنند.
در حالی که نگرش رواشناسانۀ زیگموند فروید به اساطیر، باب تحلیل و تفسیر روان کاوانۀ اساطیررا درمیان اسطوره پژوهان گشود، نظریۀ امیل دورکیم دربارۀ خاستگاه و کارکرد اجتماعی شکل های فرهنگی، به ویژه اسطوره، دین و آئین، و دیدگاه های ساختارگرایانۀ دو سوسور و یاکوبسن، زبان شناسان قرن بیستم بر نظریه ساختارگرایی اسطوره پژوهان بعدی، از جمله لوی – استراوس تأثیر فراوان گذاشتند.
استروس، بنیانگذار انسان شناسی ساختاری، اسطوره را مانند زبان و کالا و زن در نظام های زبانی، اقتصادی و خویشاوندی، وجهی از و جهای ارتباطی میان افراد یک اجتماع یا قوم می دانست. او معتقد بود که عناصر ترکیب دهندۀ اسطوره، یعنی شخصیت ها و اشیا و واقعه های آن به تنهایی و به خودی خود معنا نمی دهند. همان گونه که مثلاً آواها و واجها در زبان خود به تنهایی معنایی ندارند. عناصر ترکیب دهندۀ اسطوره در پیوند با یکدیگر و در یک مجموعۀ کلی اعتبار و ارزش می یابند و معنا و مفهوم ویژه ای را می رسانند. اسطوره دارای یک صورت و یک ساخت است. صورت اسطوره ارزش صوری و ادبی آن را می نماید و ساخت اسطوره که صورت نهفتۀ روابط میان اجزا و عناصر ترکیب دهندۀ آن است، ارزش معنایی و پیام واقعی اسطوره را تعیین می کند.
ژرژ دو مزیل از همراهان لوی- استراوس واز پیشگامان ساختارگرایی در اسطوره شناسی به شمار می رود. اسطوره شناسی تطبیقی در نتیجۀ تحقیقات او بنیادی استوار یافت. او همه کوشش خود را به بررسی و کشف همانندی های خاستگاهی و ساختاری مضامین ، درون مایه ها و شخصیت های اسطوره ای و حماسی اقوام هند و اروپایی گذاشت و چنین مقولاتی را به مثابه بنیادهای مشترک فرهنگی، دینی و اجتماعی این اقوام نمایان ساخت. دومزیل در مطالعات خود در فرهنگ اساطیری اقوام هند و اروپایی، نگرش جامعه شناختی و مردم شناختی را نیز به رویکرد کارکردگرایانه در مطالعات سنتی اسطوره شناسی تطبیقی افزود و پیوندهای زبانی اسطوره ها را با نهادهای اجتماعی جوامع هند و اروپایی نشان داد. دومزیل و بنونیست، زباشناس ساختارگرای فرانسوی، هردو کوشش داشتند که از طریق عناصر زبانی و تجزیه و تحلیل مفاهیم اسطوره ای وجوه مشترک معنایی در فرهنگ ها را بیابند. اسطورۀ کاووس در اسطوره های ایرانی و هندی یکی از آثار معروف اوست که به فارسی هم ترجمه شده است.
اما دربارۀ اسطوره پژوهی در ایران. خانم مختاریان خط اسطوره پژوهی در ایران را خطی سنتی و ادبی و مسیر نگاه و روش تحقیق پژوهندگان اساطیر در رشته های دانشگاهی انسان شناسی و فرهنگ ایران باستان را دور از نگرش های نوین اسطوره شناسی در جوامع علمی جهان می داند. او معتقد است که کار اسطوره شناسی درایران، بجز چند استثناء از جمله کار بهار و سرکاراتی، به ریشه شناسی واژه ها، گردآوری و نقل روایات و سرگذشت ایزدان و پهلوانان محدود شده و سعی پژوهندگان در آن بوده است که از اسطوره ها « معنا و پیام اخلاقی» استنتاج کنند و گروه ایزدان « خوب و دلیر» را از گروه ایزدان« زشت و اهریمن» تفکیک و معرفی  کنند، درحالی که از یافتن« نظم و نسقی منسجم و روشمند از متن روایات اسطوره ها» و پرداختن به خاستگاه، کارکرد و موضوع خاص اسطوره دور مانده اند.
خانم دکتر مختاریان اسطوره ها را  بازتاب واقعیت هایی می داند که صورت نمادین دریافتهای غریزی انسان را در زندگی باز می نمایانند. اساطیر در نگاه او ویژگی جمعی و اشتراکی دارند و دارای بن مایه های مشترکی در شماری از اسطوره های تمدن های گوناگون جهان هستند.
 او شاهنامه را همچون نورتروپ فرای اثری حماسی، ولیکن با ویژگی های خاص می نگرد که ریشه در اسطوره های کهن فرهنگ ایرانی وهند و اروپایی دارد و نقش بَغانه یا ایزدانۀ شخصیتهای اساطیر کهن در پس ابیات حماسی- ادبی شاهنامه نهفته است. خانم مختاریان با این نگرش و بهره گیری از الگوهای اسطوره شناسی در انسان شناسی ساختی و روش های اسطوره شناسی تطبیقی نو، به ویژه اسلوب اسطوره پژوهی دومزیل به موضوعات گزیده خود در این کتاب می پردازد و با یاری گرفتن از منابع مختلف در فرهنگ ایران باستان و فرهنگ های اقوام هند و اروپایی، پژوهش تطبیقی جامعی از روایت های شاهنامه ارائه می دهد.
     
این متن کامل سخنرانی در جلسۀ رونمای کتابِ درآمدی بر ساختار اسطوره ای شاهنامه، نوشتۀ خانم دکتر بهار مختاریان، در روز سه شنبه 20/2/1390 در خانۀ کتاب است.

پرونده ی «علی بلوکباشی» در انسان شناسی و فرهنگ

 

WhatsApp chat