0 Items

معرفی کتاب : احیای هنرهای از یاد رفته

احیای هنرهای از یاد رفته

یک کتاب ارزشمند سرشار از روش های باستانی ترسیم قوس و گره از شاگردان استاد لرزاده

احیای هنرهای از یاد رفته

احیای هنرهای از یاد رفته

تالیف
مهناز رئیس زاده، حسین مفید

قوس یا دور
برای پوشاندن سقف ها و سردرگاه ها با مصالحی مثل خاک و اجر و یا خشت، چنانچه پوشش با انحنا همراه باشه مقاومت و تحمل بار در بنا چندین برابر میشه. این پدیده در معماری سنتی ما به قوس یا دور معروف است و توانایی اون را داره که دهانه های بزرگ را بپوشونه در حالیکه اگر از قوس استفاده نشه با مصالحی مثله خشت و اجر نمی توان چنین دهانه هایی را پوشش زد.
قوس ها یا معمولی و یا گنبدی هستن.قوس های معمولی جهت ساخت نیمکار، رسمی، کاسه سازی و بر روی درگاه هها و سردرها و…به کار می روند. قوس های گنبدی در ساخت گنبد کاربر دارن که این نوع اخیر شکم و یا خاک انداز دارن.
اجرای قوس
قوس ها را معمولا اعم از معمولی و یا گنبدی به وسیله ریسمان و قالب می سازن به این ترتیب که:
الف- دیوار یا ستون را تا پای قوس اماده می کنیم.
ب-محور را با میل گرد و یا چوب و… در جای خود به بلندای مورد نظر مستقر می کنیم.
ج- مرکز یا مراکز قوس را دقیقا تعیین کرده، به وسیله میخ و یا… ثابت می کنیم.
د- قالب قوس را از چوب و یا گچ به اندازه یه ترک از قوس در همان مقیاس اصلی 1|1 می سازیم و در حین اجرا مرتبا درستی عمل را با این قالب می سنجیم.
ه- رج به رج اجرچینی را توسط ریسمان که هم افقی و هم در جهت قوس می چرخه با قالب امتحان نموده از صحت کار اطمینان حاصل می نمائیم.
قوس یا دور گنبد
در قوس گنبد به علت وجود شکم یا خاک انداز عموما مرکز اول مقداری از دهانه بالاتر می نشینه بنابراین عمدتا با سه عدد معرفی شده. که یکی مربوط به دهانه، دیگری مربوط به خیز و بعدی جای مرکز را معین می کنه.
هر چقدر شکم قوس بزرگتر باشه اون را پرخروج و در غیر این صورت کم خروج می نامن.
قوس یا دور ریسمانی
در رسم قوس ها به وسیله ریسمان، اول، مراکز را طبق روش های شرح داده شده معین می کنیم. سپس روی این مراکز میخ می کوبیم. سر ریسمان را در مرکز دورتر ثابت کرده، از روی مراکز دیگر رد می کنیم به طوری که ریسمان دور میخ ازاد باشه و خود بخود بعد از رسم قسمت اول قوس با مرکز اول، به قسمت دوم قوس با مرکز بعدی منتقل گردد. در این صورت قوس مان بند بند نمیشه و از زیبایی و استحکام برخوردار میشه.
گوشه سازی
در قدیم برای پوشش دهانه های بزرگ از چوب و برای دهانه های کوچک از سنگ استفاده می کردن اما این مصالح دو عیب کلی دارن. اول انکه چوب در برابر پوسیدگی و اتش وزی و موریانه پرخطر می نمود و نیز دستیابی به چوب های راست و هم اندازه بدون اشکال نبود و همین طور در باره سنگ که حجیم و سنگین، و جابجایی اون با اشکال زیادی همراه بود. به این سبب کم کم برای پوشش سطوح 4 گوش استفاده از اجر مورد توجه قرار گرفت.
گوشه سازی ابتدا طرحی اولیه داشت به این صورت که گوشه های مربع را با خیزی دلخواه به دایره نزدیک می کردند تا نهایتا به شکل دایره کامل دربیاد و سپس با استفاده از قوس های گنبدی پوشش سقف به وجود می امد.
اما این روش، مخصوصا برای دهانه های بزرگ مشکلاتی ایجاد می کرد و بعضا با خطراتی همراه بود. زیرا که تا چهار گوش به دایره در نیامده بود هر آن احتمال ریزش وجود داشت. که اصطلاحا چنین بنایی را که در بین چهار قوس قرار گرفته باشه و پوششی گنبدی داشته باشه چشمه می گویند و روشی که چهار طاقی را به چشمه تبدیل می کنه رسمی سازی می نامند.
رسمی سازی
رسمی سازی تکامل یافته گوشه سازیه که در اون با استفاده از قالب واحد، طاق هایی در فواصل چهار طاق اصلی قرار می دهند که در نتیجه مربع به هشت ضلعی تبدیل میشه.
در رسمی سازی دو نکته بایستی که رعایت بشه. اول اینکه مناسب طراحی بشه و دوم اینکه با انتقال دقیق خطوط تقاطع، آلت های رسمی بر روی قالب کار دقیق و زیبا طرح و اجرا بشه.
نیمکار
نیمکار یعنی نصف چشمه که عملکردهایی مانند سر در ورودی، محراب و… داره.
کاسه سازی یا شمسه زیاد
از ترکیب چند رسمی با هم شمسه زیاد یا چند کاسه به وجود میاد که میشه به وسیله اون دهانه های بزرگ و کوچک را بدون نیاز داشتن به ستون پوشوند.
در شمسه زیاد الت های رسمی به یکدیگر مرتبط می شوند و به صورت معلق، مجموعه سقف را تشکیل می دهند و بار وارده از طریق کاسه های متکی به هم به ستون های کناری منتقل می شوند.
مقرنس یا قطاربندی
مقرنس به چیزی که به شکل نردبان و پله پله ساخته شده باشه می گویند، که مثل اویزه هایی قندیل مانند ساخته میشه. نیز مقرنس به کوه هایی با رگه های افقی که خاک های زیر سنگ هایش خالی شده باشه گفته می شه. در حقیقت مقرنس شبیه به پوزه اهو است.

به مقرنس قطار بندی هم می گویند.مقرنس را میشه بر روی یه نیمکار، چشمه، سر ستون، سر مناره، گیلویی سقف ها ، کتیبه و….اجرا نمود. قطارهایی با فواصل مساوی از هم مستقر می شوند به این ترتیب که قطار اول از همه عقب تر و قطار بعدی کمی جلوتر و به همین ترتیب… تا به قطار آخر که شمسه را تشکیل می ده می رسه.
تخت: تنها التی است که در طرح مقرنس به شکل افقی قرار می گیره. تخته به انواع مختلف در مقرنس دیده می شه:
تخت منتظم: تخت منتظم به دو حالت در مقرنس دیده می شه.الف- به شکل مثلث، مربع، پنج ضلعی، شش ضلعی و …
ب- وجوه این اشکال به شکل ستاره های چند پر در میاد
2-تخت غیر منتظم: مثل تخت گیوه، تخت طبل و یا تخت مثلث، مانند الت های گره به کار گرفته می شوند و همیشه بین تنوره ها و کنج طاسه ها دیده میشه.
تخت لوزی: تخته ای است شکل لوزی که کمی از حالت افقی خارج شده، بر روی قطر بزرگ و یا قطر کوچک، کمی تا میشه.
اجرای مقرنس
اجرای مقرنس با توجه به اینکه با مصالح سنگین مثل آجر و یا با مصالح سبک تر مانند آینه، کاشی و یا گچ ساخته شوند فرق داره .

هوای خروج
در طرح و اجرای مقرنس نقطه ای به نام مرکز قرار داره و شعاع هایی که مقرنس بر اون اساس طرح و اجرا می شه در این نقطه همدیگرو قطع می کنن. این شعاع ها به هنگام اجرا مبین کنج کار هستند.
مرکز به هنگام ساخت نقشی اساسی داره به این ترتیب که شاخص بر روی اون قرار می گیره و قطارها با کمک اون در جای درست خود قرار می گیرن. فاصله مرکز مقرنس تا پیش امده ترین نقطه قطار اول مقرنس را هوای خروج قطار اول و به همین ترتیب، هوای خروج قطار دوم و … می گویند.
انتقال خطوط در مقرنس
در مقرنس و بخصوص مقرنس نیمکار لازمه که مقرنس اونطوری طراحی بشه که نسبت به لبه دور، جلو نزنه و یا عقب نمونه. بلکه کاملا با لبه دور مماس بشه این عمل در مقرنس به وسیله انتقال خطوط انجام میشه.

قوس و زاویه در آلت های مقرنس
آلت های مقرنس عموما قدری به صورت عمودی ساخته می شوند و سپس با قوس مناسب به قطار بعدی می رسند. معمولا دور هر آلت مقرنس یه کاشی باریک آبی رنگ به نام حمیل قرار می گیره و بعد از اون کاشیکاری و یا اجر کاری آلت ها انجام می شه.

گره سازی
گره سازی به تزییناتی می گویند که به صورت هندسی و با قواعد مشخصی رسم میشه و در خیلی از مکان ها میشه از اون استفاده نمود. در سردرها، کتیبه ها، در و پنجره ها ، طاق ها و … گره را با آجر، کاشی، گچ، آیینه و … میشه ساخت.
گره ها عموما شامل گره کند، گره تند، گره شل، گره تند وشل و کند وشل مخلوطی از این دو نوع گره است.
معمولا برای نشان دادن آلت های گره از بوم آلت و روآلت استفاده می کنن.
شاه گره
اگر یه زمینه گره تند یا کند رسم بشه و بعد هر آلت این گره توسط گره ریزتری خورد بشه، شاه گره نام داره.
خورد کردن آلت های گره به معنی اینه که هر آلت توسط گره ریزتری در بر گرفته بشه.
خورد کردن گره حاشیه دار
اگر در شاه گره آلت های گره توسط حاشیه ای از هم جدا بشن و لازم باشه که خورد شدن آلت ها حاشیه را هم در بر بگیره، بایستی که عرض حاشیه را به صورتی انتخاب کرد که این خورد کردن در حاشیه هم قرار بگیره. در این صورته که گره حاشیه دار تماما خورد میشه.

استهلاک انحراف قبله
سمت قبله در اکثر نقاط ایران، به طرف جنوب غربی و یا غرب با گرایش به جنوب قرار داره. اما ابنیه و اماکن عموما شمالی- جنوبی هستند. ولی مسجد باید به شکلی طراحی بشه که محراب و شبستان به سمت قبله و کل بنای مسجد از بیرون هماهنگ با بناهای مجاورباشه. استهلاک این کجی در بنای مساجد را استهلاک انحراف قبله می نامیم.

جهت قبله
برای ساختن مساجد قبل از هر چیز لازمه که رعایت قبله محلی اون بنا بشه. برای رسیدن به این مقصود اول باید جهت صحیح شمال و جنوب را مشخص کرد و بعد بر اون اساس جهت قبله را معین کرد.

 

این متن بخش کوچکی از این کتاب ارزشمند بود توسیه میکنم این مرجع را تهیه کنید . با تشکر از دوستداران هنر ایران زمین

ترسیم و معرفی انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

شبدری

قوس شبدری کند

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

دهانه طاق (الف د )را تعیین کرده و از مرکز آن( ه ) دایره ای به شعاع (الف ه )رسم می کنیم سپس از روی نقاط (الف) و( د )به اندازه نصف دهانه کمان هایی می زنیم که به ترتیب نقاط (ب) و (ح) برای نقطه (الف) و نقطه (ج) و (ر) برای نقطه (د) ترسیم می شود (الف ب) و (ج د) پاکار قوس را تشکیل می دهند سپس از نقطه ی (ح) کمانی به اندازه (ح ج) و از نقطه ی (ر) کمانی به اندازه (رب) می زنیم که شانه ی قوس را ترسیم می کند در این حالت هر دو قوس ذکر شده همدیگر را در نقطه (ص) قطع می کنند شرط صحت این قوس آن است که نقطه (ص) دقیقا بر روی عمود منصف دهانه یعنی (ع ه ص) قرار بگیرد بدین ترتیب کمان های (الف ب) (ب ص) (ص ج) (ج د) معرف قوس شبدری کند هستند.

قوس شبدری تند

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

دهانه قوس (الف د) را در نظر می گیریم و از وسط دهانه نقطه (ه) دایره ای به شعاع (الف ه) رسم می کنیم سپس به همان اندازه ای که پرگار باز است یعنی همان نصف دهانه از نقطه (ص) و (ع) که در اصل همان نقاط بالایی و پایینی دایره هستند کمان هایی می زنیم تا نقاط (ب) و (ج) مشخص شوند و در نیم دایره پایین هم نقاط (ح) و (ر) را مشخص می کنیم در این حالت (الف ب) و (ج د) پاکار قوس را تشکیل می دهند به مرکز (ح) به طول (ح ج) یا (ب ر) قوس (ج ط) را رسم می کنیم و برای نقطه (ر) نیز به همین صورت قوس (ط ب ) را رسم می کنیم که شانه های طاق را تشکیل می دهند. و بدین صورت جمع کمان های (الف ب)(ب ط) (ط ج) و (ج د) قوس شبدری تند را تشکیل می دهند.خط (ع ص) عمود منصف دهانه است و در این قوس شرط صحیح بودن ترسیم این است که حتما نقطه (ط) روی این عمود منصف واقع شود.

قوس شبدری ساده

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

دهانه قوس را مشخص کرده و از مرکز آن (ه) دایره ای به شعاع نصف قوس رسم می کنیم سپس عمود منصف دهانه را می شود خط (ص ه) رسم می کنیم سپس قوس (الف ص) و (ص د) را نصف می کنیم تا نقاط (ب) و (ج) به دست بیایند دوقطر(ب ه ر) و (ج ه ح) را رسم می کنیم(مجموع این دو کار را می توان با نصف کردن خط (الف ص) و(ص د) و امتداد آن نیز به دست آورد)حال به مرکز (ح) و شعاع دهانه کمان (ج ط) و از نقطه (ر) به اندازه دهانه کمان (ب ط) را رسم می کنیم بنابراین کمان های (الف ب) ( ب ط) (ط ج) و(ج د) قوس شبدری ساده را تشکیل می دهند.صحت ترسیم این قوس این است که حتما نقطه (ط) برروی عمود منصف دهانه واقع شود.

پا تو پا

قوس پاتوپای کند

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ابتدا دهانه قوس را مشخص می کنیم که همان خط (الف د) است سپس دایره ای از مرکز این قوس نقطه (ه) به اندازه نصف دهانه رسم می کنیم از نقطه (الف) به اندازه نصف دهانه کمان زده و نقطه (ب) را مشخص می کنیم برای نقطه (ج) هم به مرکز (د) همین کار را تکرار می کنیم سپس نقطه (ب) و (ج) را به (ه) وصل کرده و امتداد می دهیم تا دایره را در نقاط (ح) و (ر) قطع کند سپس به مرکز (ح) و دهانه (ح ج) و به مرکز(ر) و دهانه (ر ب) به ترتیب کمان های (ج ط) و (ب ط) را رسم می کنیم در این حالت کمان های (الف ب) (ب ط) (ط ج) و (ج د) قوس پاتوپای کند را تشکیل می دهند

برای استقامت بیشتر خطوط (ب ر) و (ج ح) را ادامه می دهیم تا خطوط عمود بر دو طرف دهانه قوس را در نقاط (س) و (ش) قطع کنند

شرط صحت ترسیم این قوس آن است که نقطه (ط) روی عمود منصف دهانه قرار بگیرد.

قوس پاتوپای تند

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ابتدا دهانه قوس را مشخص می کنیم که همان خط (الف د) است سپس دایره ای از مرکز این قوس نقطه (ه) به اندازه نصف دهانه رسم می کنیم از نقطه (ص) به اندازه نصف دهانه کمان زده و نقطه (ب) را مشخص می کنیم برای نقطه (ج) هم به مرکز (ص) همین کار را تکرار می کنیم سپس نقطه (ب) و (ج) را به (ه) وصل کرده و امتداد می دهیم تا دایره را در نقاط (ح) و (ر) قطع کند سپس به مرکز (ح) و دهانه (ح ج) و به مرکز(ر) و دهانه (ر ب) به ترتیب کمان های (ج ط) و (ب ط) را رسم می کنیم در این حالت کمان های (الف ب) (ب ط) (ط ج) و (ج د) قوس پاتوپای کند را تشکیل می دهند

برای استقامت بیشتر خطوط (ب ر) و (ج ح) را ادامه می دهیم تا خطوط عمود بر دو طرف دهانه قوس را در نقاط (س) و (ش) قطع کنند

شرط صحت ترسیم این قوس آن است که نقطه (ط) روی عمود منصف دهانه قرار بگیرد.

قوس پا تو پای ساده

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

پس از مشخص کردن دهانه قوس دایره ای به مرکز دهانه (ه) و شعاع نصف دهانه را رسم می کنیم تا نقطه (ص) نقطه بالایی دایره پیدا شود سپس قوس های (الف ص) و (ص د) را نصف می کنیم تا نقاط (ب) و (ج) به دست بیایند سپس (ب ه) و (ج ه) را امتداد می دهیم تا دایره را در نقاط (ح) و (ر) قطع کنند سپس آنها را هم ادامه می دهیم تا نقاط (ی) و (ک) روی عمود های کنار دهانه به دست بیایند قوس (الف ب) و (ج د) پاکار قوس را تشکیل می دهند و سپس از نقطه (ی) به اندازه ( ی ج) کمانه (ج ط) و از نقطه (ک) به اندازه (ک ب) کمانه ( ب ط) را رسم می کنیم اندازه های (ج ی) و (ک ب) نیز مساوی هستند.بنابراین کمان های (الف ب) (ب ط) (ط ج) و (ج د) معرف قوس پا تو پای ساده هستند شرط صحت ترسیم این قوس آن است که نقطه (ط) روی عمود منصف دهانه قرار بگیرد.

شاخ بزی

قوس شاخ بزی کند

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ابتدا دهانه قوس خط (الف د) را مشخص کرده و آن را به شش قسمت مساوی تقسیم می کنیم و از هر طرف یک ششم آن را علامت زده بدین ترتیب نقاط (ی) و (ک) به دست می آیند سپس مثلث متساوی الاضلاع(ی و ک) را به اندازه چهار قسمت میانی و بر روی آن رسم می کنیم(طول ضلع چهار ششم دهانه می شود)اضلاع (ی و) و (ک و) را از هر دو طرف امتداد می دهیم تا امتداد پایینی آن پایه های دهانه را در نقاط (ح) و(ر) قطع کند حال از روی نقاط (ی) و (ک) به شعاع (الف ی) مساوی با (ک د) دو کمان (الف ب) و (ج د) را رسم می کنیم تا با امتداد اضلاع مثلث (ی و) و (ک و)تلاقی کنند این قسمت پاکار قوس را تشکیل می دهد سپس از نقطه (ح) به اندازه (ح ج) مساوی با (ر ب) کمان (ج ط) و از نقطه (ر) نیز به همان اندازه کمان (ب ط) را رسم می کنیم و بدین ترتیب مجموع چهار کمان (الف ب) (ب ط) (ط ج) و (ج د) قوس شاخ بزی کند را تشکیل می دهند. شرط صحت ترسیم این قوس آن است که محل تلاقی کمان های شانه ی قوس یعنی (ط) دقیقا بر روی عمود منصف دهانه ی قوس واقع شود.

قوس شاخ بزی تند

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

دهانه قوس خط (الف د) را در نظر می گیریم سپس این خط را به سه قسمت مساوی تقسیم می کنیم تا نقاط (ی) و (ک) به دست بیایند بر روی خط (ی ک) مثلث متساوی الاضلاع (ی ک و) را رسم می کنیم سپس دو ضلع (ی و) و(ک و) را از دو طرف امتداد می دهیم تا امتداد پایینی آن پایه های دهانه ی قوس را در نقاط (ح) و(ر) قطع کنند حال از روی نقاط (ی) و (ک) به شعاع (الف ی) مساوی با (ک د) دو کمان (الف ب) و (ج د) را رسم می کنیم تا با امتداد اضلاع مثلث (ی و) و (ک و)تلاقی کنند این قسمت پاکار قوس را تشکیل می دهد سپس از نقطه (ح) به اندازه (ح ج) مساوی با (ر ب) کمان (ج ط) و از نقطه (ر) نیز به همان اندازه کمان (ب ط) را رسم می کنیم و بدین ترتیب مجموع چهار کمان (الف ب) (ب ط) (ط ج) و (ج د) قوس شاخ بزی تند را تشکیل می دهند. شرط صحت ترسیم این قوس آن است که محل تلاقی کمان های شانه ی قوس یعنی (ط) دقیقا بر روی عمود منصف دهانه ی قوس واقع شود

پنج اُو هفت (مشهور ترین قوس ایرانی)

قوس پنج او هفت کند

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ابتدا دهانه ی قوس را مشخص کرده سپس عمود منصف آن را رسم کرده بر روی عمود منصف نقطه (ص) را دقیقا برابر نصف دهانه انتخاب می کنیم از نقطه (الف) به اندازه (الف ص) کمانی می زنیم تا دهانه را در نقطه (ک) قطع کند هم چنین از نقطه (الف) به طول دهانه (الف د) کمانی می زنیم تا پایه سمت راست قوس را در نقطه (ح) قطع کند به مرکز (ک) و طول (ک د) کمانی می زنیم سپس (ح ک) را امتداد می دهیم تا کمان را در نقطه (ج) قطع کند سپس از نقطه (ح) به طول (ح ج) کمانی می زنیم تا عمود منصف دهانه را در نقطه (ط) قطع کند و به همین ترتیب نیز قوس های طرف دیگر را رسم می کنیم در این صورت کمان های (الف ب) (ب ط) (ط ج) و (ج د) قوس پنج او هفت کند را تشکیل می دهند.

قوس پنج او هفت تند

ابتدا دهانه ی قوس را مشخص کرده سپس عمود منصف آن را رسم کرده بر روی عمود منصف نقطه (ص) را دقیقا برابر نصف دهانه انتخاب می کنیم از نقطه (الف) به اندازه (الف ص) کمانی می زنیم تا دهانه را در نقطه (ک) قطع کند سپس به مرکز (ک) و به شعاع (ک د) کمانی می زنیم تا امتداد عمود منصف دهانه را در نقطه (و) قطع کند خط (و ک) را کشیده و از هر دو طرف امتداد می دهیم تا پایه سمت راست قوس را در نقطه (ح) قطع کند حال به مرکز (ک) و طول (ک د) کمانی می زنیم تا زمانی که امتداد (و ک) را قطع کند و نقطه (ج) به دست می آید سپس به مرکز (ح) و طول (ح ج) کمانی می زنیم تا عمود منصف دهانه را در نقطه (ط) قطع کند و به همین نحو قوس های طرف مقابل را رسم می کنیم در این صورت کمان های (الف ب) (ب ط) (ط ج) و (ج د) قوس پنج او هفت تند را تشکیل می دهند.

پنج او هفت کند خوابیده(قوس پنج پرگاره)

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

دهانه (الف د) را در نظر گرفته و آن را به چهار قسمت مساوی تقسیم می کنیم از نقاط تقسیم عمود هایی رسم می کنیم از عمود های خارج شده در هر دو طرف دهانه به اندازه یک چهارم طول دهانه به طرف بالا علامت می زنیم تا نقاط (ح) و(چ) به دست بیاید به مرکز (ه) و طول (ه ح) کمانی می زنیم تا دهانه را در نقطه (ی) قطع کند به مرکز نقطه (ی) و اندازه (الف ی) کمانی می زنیم تا عمود (ح س) را در نقطه ی (م) قطع کند سپس (م) و (ی) را به هم وصل کرده و امتداد می دهیم تا عمود منصف دهانه را در نقطه (و) قطع کند در این حالت طول(م و) برابر با طول (ه ح) خواهد بود سپس از نقطه (ح) به نقطه (و) وصل کرده امتداد می دهیم تا پایه های دهانه را در نقطه (ر) قطع نماید سپس به مرکز (ی) و طول (ی الف) کمانی می زنیم که امتداد خط (و م) آن را قطع می کند(نقطه (ج)) و این قسمت پاکار قوس را تشکیل می دهد و از نقطه (و) و به طول (و ج) کمانی را می زنیم تا امتداد عمود (س ح) آن را قطع کند و نقطه (ل) می نامیم و این قسمت پایین شانه را تشکیل می دهد سپس به مرکز (ر) و طول (ر ل) کمانی می زنیم تا عمود منصف دهانه را در نقطه (ط) قطع کند و این قوس ها قسمت بالای شانه را شکل می دهند سپس نیمه دیگر قوس را هم به همین ترتیب و متقارن رسم می کنیم مجموع قوس های (الف ب) (ب ل) (ل ط) (ط ک) (ک ج) و ( ج د) تشکیل دهنده ی این قوس هستند.

هشت اُو پنج

قوس هشت او پنج

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

دهانه ی (الف د) را مشخص کرده و عمود منصف آن را رسم کرده سپس دهانه را به ده قسمت مساوی تقسیم کرده نقاط (ی) و (ک) را هر کدام از دو دهم هر طرف جدا می کنیم به انداره چهار واحد از واحد های به دست آمده یعنی چهار دهم دهانه بالا و پایین خط عمود منصف جدا می کنیم و نقاط (ص) و (و) می نامیم و از دو نقطه (ی) و (ک) به (و) وصل می کنیم و از هر دو طرف امتداد می دهیم تا پایه های قوس را در نقاط (ح) و (ر) قطع کند سپس از مرکز (ک) و به طول (ک د) و از مرکز (ی) و به طول (الف ی) کمان هایی می زنیم تا پاکار قوس را تشکیل دهند و در این حالت امتداد قطرهای (ح و ی) و ( ر و ک) به ترتیب نقاط (ج) و (ب) را مشخص می کند سپس از نقطه ی (ح) به طول (ح ج) و از نقطه (ر) به طول (ر ب) کمان هایی می زنیم تا نقطه ی (ط) تیزه ید قوس نیز به دست بیاید.در این حالت کمان های (الف ب) (ب ط) (ط ج) و (ج د) قوس هشت او پنج را تشکیل می دهند.

کلیل

قوس کلیل کند پنج او هفت

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

برای ترسیم این قوس ابتدا قوس پنج او هفت کند خوابیده را تا پاکار و قسمت های پایین شانه به صورت ذیل رسم می کنیم:

(دهانه (الف د) را در نظر گرفته و آن را به چهار قسمت مساوی تقسیم می کنیم از نقاط تقسیم عمود هایی رسم می کنیم از عمود های خارج شده در هر دو طرف دهانه به اندازه یک چهارم طول دهانه به طرف بالا علامت می زنیم تا نقاط (ح) و(چ) به دست بیاید به مرکز (ه) و طول (ه ح) کمانی می زنیم تا دهانه را در نقطه (ی) قطع کند به مرکز نقطه (ی) و اندازه (الف ی) کمانی می زنیم تا عمود (ح س) را در نقطه ی (م) قطع کند سپس (م) و (ی) را به هم وصل کرده و امتداد می دهیم تا عمود منصف دهانه را در نقطه (و) قطع کند در این حالت طول(م و) برابر با طول (ه ح) خواهد بود سپس از نقطه (ح) به نقطه (و) وصل کرده امتداد می دهیم تا پایه های دهانه را در نقطه (ر) قطع نماید سپس به مرکز (ی) و طول (ی الف) کمانی می زنیم که امتداد خط (و م) آن را قطع می کند(نقطه (ج)) و این قسمت پاکار قوس را تشکیل می دهد و از نقطه (و) و به طول (و ج) کمانی را می زنیم تا امتداد عمود (س ح) آن را قطع کند و نقطه (ل) می نامیم و این قسمت پایین شانه را تشکیل می دهد)

سپس جای نقطه (و) را تغییر می دهیم روی عمود منصف دهانه به اندازه ی نصف دهانه پایین می آییم و این نقطه را (و) می نامیم در این حالت از نقطه ی (و) کمانی به طول (و ح) می زنیم ( خط (ح ل) حد واصل نشست نقطه ی (ل) از نقطه (ح) است) این کمان نقطه ی (چ) را نیز قطع می کند خط (ح ل) را نیز رسم می کنیم هم چنین می توان این کمان را از نقطه (و) و طول(و ط) نیز به دست آورد. در این صورت (ه ط) برابر با (ه ح) خواهد بود.قسمت های متقارن را نیز باید ترسیم کنیم.کمان های (الف ب) (ب ل) (ل ح) (ح ط) (ط چ) (چ ک) (ک ج) (ج د) معرف قوس کلیل کند پنج او هفت خواهند بود.

قوس کلیل تند پنج او هفت

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

ترسیم انواع قوسها در معماری ایرانی

برای ترسیم این قوس ابتدا قوس پنج او هفت کند خوابیده را تا پاکار و قسمت های پایین شانه به صورت ذیل رسم می کنیم:

(دهانه (الف د) را در نظر گرفته و آن را به چهار قسمت مساوی تقسیم می کنیم از نقاط تقسیم عمود هایی رسم می کنیم از عمود های خارج شده در هر دو طرف دهانه به اندازه یک چهارم طول دهانه به طرف بالا علامت می زنیم تا نقاط (ح) و(چ) به دست بیاید به مرکز (ه) و طول (ه ح) کمانی می زنیم تا دهانه را در نقطه (ی) قطع کند به مرکز نقطه (ی) و اندازه (الف ی) کمانی می زنیم تا عمود (ح س) را در نقطه ی (م) قطع کند سپس (م) و (ی) را به هم وصل کرده و امتداد می دهیم تا عمود منصف دهانه را در نقطه (و) قطع کند در این حالت طول(م و) برابر با طول (ه ح) خواهد بود سپس از نقطه (ح) به نقطه (و) وصل کرده امتداد می دهیم تا پایه های دهانه را در نقطه (ر) قطع نماید سپس به مرکز (ی) و طول (ی الف) کمانی می زنیم که امتداد خط (و م) آن را قطع می کند(نقطه (ج)) و این قسمت پاکار قوس را تشکیل می دهد و از نقطه (و) و به طول (و ج) کمانی را می زنیم تا امتداد عمود (س ح) آن را قطع کند و نقطه (ل) می نامیم و این قسمت پایین شانه را تشکیل می دهد)

سپس از نقطه ی (و) کمانی به طول (و ح) می زنیم ( خط (ح ل) حد واصل نشست نقطه ی (ل) است) این کمان نقطه ی (چ) را نیز قطع می کند خط (ح ل) را نیز رسم می کنیم هم چنین می توان این کمان را از نقطه (و) و طول(و ط) نیز به دست آورد. در این صورت (ه ط) برابر با (ه ح) خواهد بود. قسمت های متقارن را نیز باید ترسیم کنیم .کمان های (الف ب) (ب ل) (ل ح) (ح ط) (ط چ) (چ ک) (ک ج) (ج د) معرف قوس کلیل تند پنج او هفت خواهند بود.

معماری ایرانی

منبع : وبلاگ پرواز هنر

گرداوری فن و هنر ایران زمین

WhatsApp chat