0 Items
طراحی اسلامی

طراحی اسلامی

طراحی اسلامی

گروه فن و هنر ایران زمین

ترجمه کلمه به کلمه

اسلام با دین اولیه، دین تنها جنبه فرهنگی نیست. هنر قدیمی هنر اسلامی که از قرن هشتم میلادی به بعد از فرهنگ ایرانی و رومی گرفته شده است. جنبه های مختلف هنر اسلامی به صورت خوشنویسی، نقاشی، شیشه، سفال و منسوجات متفاوت بود. در میان دیگران، منحصر به فرد جذاب الگوهای هندسی هندسی است که می تواند در هر نقطه – در مساجد، مدرسه ها، کاخ ها و حتی خانه های خود را پیدا کنید. الگوهای هندسی نقش اساسی در طرح های اسلامی ایفا می کنند زیرا هنر اسلامی به طور عمده از تصاویر فریبنده ای مانند انسان ها و حیوانات اجتناب می کند زیرا آنها خلقت خداوند برای جلوگیری از تبدیل شدن به اشیاء عبادت هستند. 

قبل از خواندن ادامه دهید، لطفا کمی وقت بگیرید تا این ویدیو را تماشا کنید تا طرز تفکر طراحی اسلامی را جلب کنید.

با این وجود ممکن است به نظر می رسد پیچیده، این در واقع کاملا پیچیده نیست، زیرا با استفاده از ابزارهای ساده می توان آن را به دست آورد. ما سعی کردیم طراحی اسلامی خودمان را مجددا بسازیم. برای شروع، ما یک طرح بسیار ساده تر به عنوان یک گروه داشتیم.

شما نیاز خواهید داشت

– خط کش

– مداد

– نشانگر / قلم (از رنگ های مختلف)

– قطب نما (اختیاری)

– قالب

– ردیابی مقاله

قبل از شروع طراحی، شما ممکن است بخواهید اصل اساسی طراحی اسلامی را در نظر بگیرید: شما ممکن است بخواهید شبکه را با استفاده از خط کش و قطب نما برای خطوط ساختاری به همان اندازه ساده تر کنید.

مراحل

گام 1:

با استفاده از یک قطب نما، یک دایره را بکشید و دایره را به هشت قسمت مساوی تقسیم کنید. اگر می خواهید، می توانید از یک الگو استفاده کنید که به نظر می رسد این است:

طراحی گره چینی هنر ایران زمین

طراحی گره چینی هنر ایران زمین

گام 2:

خطوط ساخت را با استفاده از یک مداد و حاکم، رسم کنید. خطوط شما باید نقاط تقاطع تقاطع داشته باشند و این باید دقیق باشد. در غیر این صورت، طراحی شما غیرمنصفانه خواهد بود.

طراحی گره چینی هنر ایران زمین

طراحی گره چینی هنر ایران زمین

گام 3:

مرحله 2 را تکرار کنید و خطوطتان باید نقاط تقاطع را دقیقا تقاطع کنید.

طراحی گره چینی هنر ایران زمین

طراحی گره چینی هنر ایران زمین

مرحله 4:

با این مرحله، خطوط ساخت و ساز شما را تکمیل می کنید و ممکن است طراحی خود را شروع کنید. خطوط ساخت و ساز خود را با استفاده از یک نشانگر یا قلم رنگی مختلف، ردیابی کنید.

طراحی گره چینی هنر ایران زمین

طراحی گره چینی هنر ایران زمین

مرحله 5:

شکل هشت پا (که به نظر می رسد مثل یک ستاره است) در داخل دایره ردیابی شود.

طراحی گره چینی هنر ایران زمین

طراحی گره چینی هنر ایران زمین

مرحله 6: 

پاک کردن خطوط ساخت و ساز شما و در نهایت، شما باید طراحی خود را تسهیل کنید. Tessellate بدین معنی است که سطوح را به صورت مکرر با استفاده از یک شکل بدون پوشش و شکاف پوشش دهید. شما می توانید از کاغذ ردیابی برای ساخت نسخه های طراحی خود استفاده کنید. سپس طرح های خود را با دقت به لبه ها متصل کنید.

این طراحی طراحی شده ما شامل کار افراد دیگر است. من از نحوه طراحی معلوم شدم چون خطوط دقیق هستند که باعث تسهیل تسهیل و جذابیت بصری در نگاه آنها می شود.

زیبایی طراحی اسلامی من را جذاب کرده است و من را به خود مشغول کرده و با اشکال و الگوهای مختلف، به چالش کشیدم.

 

سپس الگوی اصلی خود را با استفاده از شش ضلعی طراحی کردم که کمی جزئی تر است اما ساده است برای ایجاد آن به عنوان قطب نما مورد نیاز نیست. اگر چه قطارها لازم نیست، همیشه به یاد داشته باشید که از خط کش و مداد برای اطمینان از درست بودن خطوط استفاده کنید.

مراحل

گام 1: 

شما می توانید برای این مرحله یک قطب نما استفاده کنید یا به جای آن شما می توانید یک الگو را در اینجا چاپ  کنید  (Template-Square A4). تقسیم دایره خود را به دوازده بخش مساوی تقسیم کنید.

گام 2:

هنگامی که دایره خود را به دوازده بخش تقسیم کرده اید، خطوط ساخت و ساز را با کشیدن یک سوزن بزرگ بیرونی خارجی دایره شروع کنید.

گام 3:

با کشیدن شش ضلعی دیگر در شش ضلعی خارجی از مرحله قبلی، نقاشی شبکه را ادامه دهید.

مرحله 4:

مثلث (سه خط گسترده) را که تقاطع ها را در میدان قرمز تقاطع می کند، رسم کنید. به یاد داشته باشید، دقت کلید است!

مرحله 5:

مرحله 4 را با کشیدن یک مثلث دیگر (سه خط دیگر دیگر) تکرار کنید که نقاط تقاطع مربع قرمز را تقاطع می کند.

مرحله 6:

در حال حاضر، خطوط ساخت و ساز شما کامل شده است که شما می توانید شروع به ردیابی طراحی خود را. یک نشانگر / قلم رنگی مختلف را بیابید و شکل شبه دو طرفه (که در قرمز مشخص شده است) را از جمله شش ضلعی بیرونی نشان دهید. خطوط ساخت را پاک کنید.

           

گام 7:

استفاده از کاغذ ردیابی برای ردیابی طرح خود را برای tessellation. هنگام تسل کردن، اطمینان حاصل کنید که خط ها با دقت پیوند داده می شوند و مطمئن شوید که هر یک از شش ضلعی ها به یکدیگر نزدیک هستند، بقیه شش ضلعی که شش گوشه در وسط را احاطه کرده اند برای ایجاد ساختار لانه زنبوری. سعی کنید از شکاف یا همپوشانی جلوگیری کنید.

برای نتیجه گیری، من فکر نمی کنم طرح اسلامی پیچیده باشد، زیرا روش ساده تر برای استفاده از یک قطب نما و استفاده از یک حاکم را انتخاب کردم. با وجود پیچیدگی، حاکمان برای طرح کردن عالی هستند زیرا شما می توانید خطوط را دقیق اندازه گیری کنید تا مطمئن شوید که طراحی شما دقیق است. صحبت از پیچیدگی، من این را با به چالش کشیدن خودم با اشکال مختلف و با استفاده از قطب نما، من با استفاده از فرمول برای محاسبه یک منطقه از یک دایره و همچنین دور. به این ترتیب، می توانم اندازه گیری دقیق را برای حلقه هایم دریافت کنم.

منابع:

معماری اسلامی٬ معماری ایران٬ آموزش گره چینی٬

http://www.sigd.org/pattern/pattern-4/

https://en.wikipedia.org/wiki/Islamic_geometric_patterns

https://www.youtube.com/watch؟v=pg1NpMmPv48

کاه گل  ( کاهگل  )

کاه گل ( کاهگل  )

کاهگل

کاهگل ملاتی است که در معماری ایران به خصوص در مناطق کویر مرکزی ایران به کار می‌رود. کاهرنگ یا کاهگل پلیمری آب بند نیز از مصالح جدید است که مشکلات کاهگل را از بین برده .

ترکیب کاهگل 

ملات کاه‌گل از مخلوط کاه، خاک رس و آب به صورت آخوره به دست می‌آید. این ملات را به خوبی ورز می‌دهند تا حدی که ملات به بیل نچسبد وبه راحتی جدا شود و از آن برای دیوارهای محور کننده به صورت چینه‌ای استفاده می‌کنند.

خصوصیات کاه گل

ساخت کاهگل مقاوم در شيراز

ساخت کاهگل مقاوم در شيراز

ساخت کاهگل مقاوم در شيراز

کاه را برای مقابله با ترک خوردن گل به آن اضافه می‌کنند (برای ساخت هر متر مکعب کاه‌گل حدود ۴۵ الی ۵۰ کیلوگرم کاه مورد نیاز است) و در مناطق کویری که کاه یافت نمی‌شود به آن خارشتر(خار آدور) اضافه می‌کنند. این ملات در مقابل رطوبت و حرارت عایق بسیار خوبی است و از نظر دوام اگر اصولی تهیه شود سالها مقاومت می‌کند. ملات کاه‌گل یک ملات هوایی است و در مقابل تابش آفتاب و یا حرارت غیر مستقیم و در هوای آزاد خشک می‌شود. در صورتی که ضخامت ملات کاه‌گل ۲۰ الی ۳۰ سانتیمتر باشد عایق رطوبتی خوبی است. از نقاط ضعف کاهگل نیز فرسایش براثر بارش باران و باد است که ایجاد گرد و خاک می‌نماید است.

تاریخچه
در زمانی نه چندان دور در تمام شهرها اغلب ساختمان‌ها با خشت خام، گچ و کاهگل بنا شده بود. قدمت ملات کاه‌گل به ۴۰۰۰ سال ق. م می‌رسد. در لایه سوم تپه سیلک ، د کاخ‌های هفده‌ گانه تخت جمشید، در بناهای پاسارگاد و شوش، بناهای اشکانی (کاخ فیروز آباد و ایوان مدائن) و مجموعهٔ ارگ بم کاربرد کاه‌گل را می‌توان به وفور دید. همچنین در بناهای دورهٔ اسلامی از این ملات به عنوان یکی از عناصر و ساخت مایه بسیار مؤثر استفاده شده است.

مقدار و نوع کاه

مقدار و نوع کاه در تهیهٔ ملات کاه‌گل با کاربردهای مختلف نقش مهمی دارد که به شرح زیر ارائه می‌شود: کاه چرونده که به کاهی گفته می‌شود که از دهان احشاء افتاده بر اثر بازدم و بزاق حیوان به رنگ زرد تبدیل شده است. این کاه به کاه نرم نیز معروف است و برای اندود پشت بام و بدنه استفاده می‌شود. کاهگل گندیده اگر کاه بیش از حد در آب بماند تبدیل به لجن می‌شود و تولید کرم می‌کند. پس از کاربرد این ملات کرم‌ها از بین رفته و منفذهایی ایجاد می‌کنند که سبب نشست و نفوذ آب می‌شود. کاه‌گل گندیده بدبو و سیاه رنگ است و مصرف آن در بناهای خشتی توصیه نمی‌شود. برای تهیه یک مترمکعب کاه‌گل در حدود ۴۰ تا۴۵ کیلوگرم کاه، ۱٬۰۸ متر مکعب خاک رس و ۴۱۴ لیتر آب مود نیاز است. نوع دیگری از کاه‌گل وجود دارد به نام پالینه که در مناطق مرطوب استفاده می‌شود. در صورتیکه مقدار کاه در کاه‌گل بسیار کم باشد به آن نیمچه کاه می‌گویند.

کاربرد کاهگل در معماری ایران باستان

کاه گل , کاهگل و پتینه در رنگکاری

کاه گل , کاهگل و پتینه در رنگکاری

از ملات کاه‌گل به عنوان عایق رطوبتی و حرارتی به صورت اندود پشت بام، پوشش سطوح داخلی و خارجی فضاهای معماری خشتی، حفاظت از دیوارهای خشتی، نگهداری توفال‌های سقف با ضخامت مناسب، تهیهٔ خشت خام و پوشش دیوارهای آجری برای اندود گچ استفاده می‌شود.

در نواحی کوهستانی بجای اندود و پوشش گاه گل از ترکیب خاک رس، شن و سنگ ریزه استفاده می‌کنند. در برخی موارد نیز برای ایجاد نوعی اندود مقاوم در زیر آب از ترکیب خاک رس، کاه و نمک استفاده می‌شود. کاربرد این نوع اندود را در جام‌های نور گیر حمام‌ها می‌توان شاهد بود.

این مصالح به طرز شگفتی با زندگی ایرانی تناسب داشته و شگفتی‌هایی را در خود دارد. کاهگل در قالب تناسبات دلپذیر ترکیب با کاشی، چوب و یا سنگ و مصالحی مشابه ترکیب شده و معماران ایرانی از آن‌ها برای تزیین ساختمان‌ها کمک گرفته‌اند. در مجموع شهر ایرانی برای مردم این سرزمین با خصوصیاتی معین و با یک معماری موزون، اصیل و تناسبات زیبا بنا شده است.

با بهره‌گیری از این مصالح و بر روی فلات ایران، در چشم‌انداز شهرها، بام‌های کاهگلی میان آدمیان و حرارت خورشید حفاظ می‌شده‌اند. بدین ترتیب بادگیرها شهر را تهویه کرده، نورگیرها به تالارها و هشتی‌ها سایهٔ روشن ملایمی می‌داده‌اند و حیاط‌های گود که اتاق‌ها آن‌ها را دور می‌زده‌اند با یک حوض سنگی و چند درخت در میان گرفته، به زندگی ایرانی لطافت می‌بخشیده‌اند…

هم اکنون نیز حجم‌های کاهگلی، بام‌های گنبدی و بادگیرهای سر به آسمان کشیده پوشش دالان‌ها و تیمچه‌های بازاری، حسینیه‌ها و بالاخره گنبد و مناره‌های مسجد جامع و مساجد دیگر و بقعه‌ها به چشم می‌خورد. با این وصف باید تأکید کرد که تاریخ شروع مصرف کاهگل را در تمدن ایران نمی‌توان دقیقاً تعیین نمود لکن وجود آن در قدیم‌ترین آثار معماری فلات دلیلی است بر این که این ماده با زندگی اقوام سرزمین ایران از ابتدا آمیخته شده و شناسایی و استفاده از آن طی قرون نسل به نسل رسیده است. برای آسایش قوم ایرانی معماران، شهرها را با قشری از کاهگل پوشانیدند و از میان این پوشش سبزی شاخه درختان از حیاط‌ها بیرون آمد. رنگ دلنشین کاهگل نه تنها زیبایی فوق‌العاده‌ای به شهر ایرانی می‌داده بلکه بر زندگی مردم روشنی و رنگ بخصوصی می‌پاشیده است.

این خمیر در سرزمین ما به صورت یکی از مصالح اساسی در انواع معماری مختلف بکار رفته و با دست آدمیان و با نیت خوش به روی همه شهرهای ایرانی کشیده شده و زندگی در شرایط اقلیمی بهتری زیر حمایت آن ادامه می‌یافت. ترتیب ماده کاهگل از ابتدا تا امروز یکسان بوده و شامل دو ماده ساده است. ماده اول کاه است که پس از دروی گندم و خشک شدن و کوبیدن و با کمک چهار شاخ به هوا پرتاب کردن با جزئی نسیم، از دانه‌های گندم جدا شده آرام بر روی زمین می‌ریخت، سپس آن را جمع‌آوری نموده و برای مصرف‌های مختلفی انباشته می‌کردند. به این ترتیب در اغلب نقاط ایران کاه به آسانی و به ارزانی به دست می‌آمد، الیاف آن گل را به هم کشیده و مسلح می‌کند همان‌طور که آهن بتون را. ماده دوم گل است که حتی المقدور برای ساختن از خاک رس استفاده می‌شد. پیش از این که خاک را آب بدهند آن را با کاه به خوبی می‌آمیزند و به شکل تپه کوچکی درمی‌آورند، میان آن را گود می‌کنند و داخل آن به نرمی آب می‌ریزند، خاک و کاه را با آب می‌اندازند تا در آب گل، زردی کاه نمودار شود، سپس خمیر را مالش می‌دهند و به تدریج کاهگل ساخته می‌شود.

با وجودی که ساختن این خمیر در نهایت سادگی انجام می‌شد، درحال حاضر چگونگی مخلوط و مقدار هر کدام از مواد امری حساس می‌بود، چرا که با کمبود کاه مادهٔ کاهگل ترک برمی‌دارد و با کمبود مقدار خاک الیاف کاه مانع روانی آب باران می‌شود.

کاهگلی که برای پوشش بام‌ها ساخته می‌شده است کاه کمتری داشت و در عوض به خمیر آن خاک شنی، از شن چاه می‌افزودند تا در مقابل باران به جای کاه قشر کاهگل را تقویت نماید و برای کاهگلی که برای پوشش دیوار تهیه می‌شد کاه بیشتری به مخلوط اضافه می‌کردند تا متن کاهگل صاف‌تر شود و نیز ترک برندارد.

با به کاربردن خاک رس سرخ‌تر، کاهگل رنگ سرخی به خود می‌گرفت و متن آن برای گرفتن نقوشی از گچ آماده می‌شد.

قشر کاهگل عایق است، گرما و سرما از آن عبور نمی‌کند، باران از پوشش‌های گنبدی و سقف‌های طاقی آن نشست نمی‌کند، همهمهٔ کوچه‌ها و بازارها در آن گم می‌شود و لازم به توضیح نیست که گردآمدن خواص این چند عایق در یک ماده به ندرت دیده شده است.

کاهگل ارزان بوده و در اغلب شهرهای ایران به فراوانی یافت می‌شده است. قیمت خروار آن ناچیز بوده و با این مقدار کاه سطوح بزرگی از اندود گل را مسلح می‌کرده‌اند.

ضمن آن که کاهگل را همه کس می‌توانسته بسازد و مأوای خود را با آن بپوشاند و حفظ کند.

اندود کاهگل آسان کشیده می‌شده، آدمی با یکدست خمیر آن را برمی‌دارد و بر روی سطح دلخواه پهن می‌کند. در این مورد حتی بکار بردن ماله درکشیدن آن روی سطوح نشانی از امکانات صاحب خانه بوده است.

کاه گل , کاهگل و پتینه در رنگکاری

کاه گل , کاهگل و پتینه در رنگکاری

کاهگل مانند خمیر نرمی بر هر حجمی پوشانیده می‌شد و در این مورد معماران حداکثر استفاده را نموده و توانسته‌اند برای شهرهای ایرانی میراث ارزنده‌ای از حجم‌های جالب به جا گذارند.

گرچه کاهگل به سهولت و به ارزانی به دست می‌آمد لکن به علت خواص فوق‌العاده‌ای که در بردارد به صورت متن شهرهای ایرانی درآمده و به بنایی قدم گذاشته است، به کلبهٔ بی بضاعتان، به اعیان نشین‌ها، به کوره‌ها، به بازارها، به حمام‌ها، به تکیه‌ها و بالاخره به مسجدها، و همهٔ این ساختمان‌های شهر با کوچه‌هایی که میان دیوارهای کاهگلی می‌دوید به هم مربوط می‌شد.

معماران تیزهوش از گرمی رنگ کاهگل برای متن تزیینات دیواری داخل بنا نیز استفاده کرده‌اند. دیوار حیاط‌های داخلی را از بهترین خمیر سرخ‌فام پوشانیده و بر آن با خطوط برجستهٔ گچ نقش‌های هندسی انداخته‌اند و یا آن را به داخل هشتی‌های ورودی کشیده و بر آن نقش‌های تصویری ساخته‌اند.

رنگ کاهگل نور شدید و گاه زنندهٔ آفتاب سرزمین ما را برای ساکنان آن مطبوع نموده و در گرم‌ترین فصل سال برگشت اشعهٔ خورشید و حرارت آن را از روی بام‌ها و یا دیوارهای کاهگلی به حداقل رسانیده است.

استقامت و دوام آن قابل ستایش است. تنها در مناطقی که باران‌های فصلی شدید ی می‌بارید، ناچار هر چند سال یکبار اندود تازه‌ای از کاهگل بر روی اندود سابق بام که قسمتی به هم فشرده می‌شد قرار می‌دادند.

به این ترتیب تعمیر و تقویت آن امر ساده‌ای بوده و احتیاج به تخصص نداشت، این تعمیر برای پوشش دیوارها کمتر اتفاق می‌افتاد، کاهگل سال‌ها بروی دیوارها می‌ماند به طوری که اندودِ بناهای رهاشدهٔ قرون گذشته هنوز برجاست.

و اما امروز…. ایجاد ساختمان‌های عظیم فلزی و بتون آرمهٔ تمدن دنیای غرب مانند سالن‌های سینما، هتل‌ها، فرودگاه‌ها و غیره باعث هجوم تکنیک‌های مختلف ساختمانی غربی شده و طبعاً مصالح معماری قوم ما که با تجربه، زیبایی و شخصیت همراه بود به مصالح خشک و سرد تکنیک‌های ناآشنا تبدیل گردیده است. البته کاهگل هنوز در برخی از مناطق کشور در زمرهٔ مصالح مورد استفاده برخی ساکنین مملکت ماست و با دیدن ساختمان‌های غریب کلان شهرها که هر کدام نمونه‌ای از فکر شلوغ دوره ما و نیز هجوم مصالح جدید است، شهر آرام کاهگلی زیباتر و درخشنده تر و عزیزتر جلوه می‌کند.

منبع : ویکی پدیا 

کاهگل و معماری سنّتی ایرانی

کاه گل , کاهگل و پتینه در رنگکاری

کاه گل , کاهگل و پتینه در رنگکاری

یکی از ویژگی‌های مهم کاهگل، عایق بودن آن است. اگر داخل خانه‌های کاهگلی رفته باشید، حتماً متوجّه شده‌اید که گرما و سرما از دیوارها عبور نمی‌کند و آب باران نیز از بام‌ها نشت نمی‌کند.

کاهگل چگونه درست می‌شود؟

مواد تشکیل‌دهنده‌ی کاهگل عبارت است از: کاه، خاک رس و آب.

کاه که پس از درو گندم و خشک شدن آن از پوست جدا می‌شود، برای مصارف گوناگونی استفاده می‌شود و قیمت چندانی هم ندارد.

ابتدا خاک رس را به خوبی با کاه مخلوط می‌کنند. سپس آن را با آب مخلوط کرده تا زردی کاه در آب گل‌آلود نمایان گردد. سپس این خمیر را باید مالش داد تا کاهگل آماده شود.

اگر کاه کم باشد، کاهگل ترک برمی‌دارد و اگر گل رس کم باشد، آب باران روان نمی‌گردد.

معمولاً کاهگلی که از آن برای پوشش بام‌ها استفاده می‌کنند دارای کاه کم‌تری است تا آب باران جاری شود. بعضاً خاک شن چاه نیز به آن افزوده می‌شود. امّا کاهگل دیوار، کاه بیشتری دارد تا هم صاف‌تر شود و هم ترک برندارد.

سپس کاهگل آماده شده را روی سطوح مختلف می‌کشیم.

در مناطقی که باران‌های شدید می‌بارد، هر چند سال یکبار باید کاهگل تازه روی دیوار قبلی زده شود.

آشنایی با انواع آرایگان چوبی در معماری ایران ( پنجره ارسی )

آشنایی با انواع آرایگان چوبی در معماری ایران

به عبارت دیگر خاتم ترکیبی از چند ضلعی های منظم با تعداد اضلاع متفاوتی است که با استفاده از مواد اولیه گوناگون در رنگهای مختلف ساخته می شود. این هنر به حوصله و وقت زیادی نیاز دارد. اکثر خاتمها بین پنج, شش, هشت و ده ضلعی است. در لغت نامه دهخدا آمده است ((خاتمکار کسی است که پاره های استخوان را در چوب با نقش و نگار بنشاند)) و خاتم به این طریق تعریف شده که ((نشاندن پاره های استخوان با نقش و نگار در چوب)) شکل آفرینی در خاتمکاری بیشتر بر پایه گلهای کوچک و ستاره های درخشان چند پر استوار است که از مواد مختلف تشکیل یافته است .

مواد و مصالح خاتم:

برای بوجود آمدن یک اثر خاتم وسایل و لوازمی مورد نیاز است که مختصرآ ذکر می گردد:

چوب : مانند چوب درختان آبنوس برای تهیه مثلثهای سیاه و فوفل برای مثلث های سیاه و قهوه ای, عناب و نارنج و بقم برای مثلث های قرمز, شمشاد برای مثلث های زرد و گردو برای مثلث های سیاه که بیشترشان در ایران وجود دارد.

استخوان: مانند استخوان اسب, شتر و فیل

مفتولهای فلزی: چون برنج, آلومینیوم, طلا, نقره و گاهی مس.

صدف: که از جزایر و بنادر جنوبی خلیج فارس و دریای عمان بدست می آید.

سریشم: قبلأ با جوشانده پاچه گوسفند که دارای ژلاتین زیادی است چسبی قوی توسط خاتم سازان تهیه می شد.

لاک: پس از اتمام کار سطح آنرا صیقل داده و برای جلوه بیشتر در چند نوبت لاک می زنند.
منبت کاری :

در لغت نامه دهخدا منبت به معنی رویانیده شده, نقشهایی برجسته به شکل گل و گیاه و جز آن که روی چیزی نقش کنند, و در فرهنگ عمید به معنی کنده کاری نقش برجسته و کنده کاری شده روی چوب است. منبت کاری هنری است مشتمل بر برجسته کاری و مشبک نمودن چوب بر اساس نقشه ای دقیق. می توان ادعا کرد پایه و اساس اغلب هنرهای دستی امروز ایران و ممالک جهان بر پایه این اصول هنری قرار دارد. منبت کاری و حجاری دارای یک ریشه هستند با این تفاوت که نقش گیر منبت کار, چوب است و حجار نقش خود را بر سنگ می زند. بر این اساس این هنر به انواعی تقسیم می شود که می توان از جمله آنها منبت کاری با کیفیت برجسته شبیه به مجسمه سازی را نام برد که در واقع استاد کار با تراشیدن چوب پیکره سازی می کند و گاهی این عمل به صورت نیم برجسته با چسبانیدن گل و برگها و افزودن نقوش بدست می آید.

می توان اذعان داشت که منبت چون از ریشه نبات گرفته شده و به معنی رویاندنی و گیاه است زمانی اطلاق شد که هنرمندان اشکال گیاهی مختلف اعم از گلها و گیاهان و درختان واقعی و افسانه ای را بر سنگها و چوبها تراشیدند.

منبت معرق: که در روش مذکور قسمتهای طرح مورد نظر را با رنگی دلخواه جدا و پس از منبت کاری روی این تکه ها بر روی چوب زمینه می چسبانند.

منبت مشبک: در این روش زمینه نقشه را با اره از طرح اصلی جدا می کنند و قسمت باقیمانده طرح منبت کاری می شود و تمامأدر این کارها از یک جنس چوب استفاده می شود. معمولأ برای این نوع طرح از نقشهای اسلیمی ختایی استفاده می شود. نحوه اجرا چنین است که طرح را روی صفحه مورد نظر به صورت مستقیم یا گرده کاری پیاده کرده و بعد به وسیله انواع قلمهای نوک تیز و نوک پخ و قاشقی و ….., طرح مذکور را با کنده کاری یا گود کردن خطوط و حواشی پیاده می کنند. پس از انجام کار, سطح مورد عمل را با روغن جلا کاملأ آغشته می کنند تا هم براق شده و هم در مقابل تغییرات جوی مقاومتر شود. ضمنأ برای روغن کاری منبت گهگاه از لاک و الکل و رنگ سیلر یا کیلر یا پولیستر استفاده می شود.

معرق :

در فرهنگ معین یعنی قسمی کاشی که از قطعات مختلف ریز ریز تشکیل یافته و بر حسب نقش مورد نظر بریده و در کنار هم قرار می دهند. معرق از ریشه عرق یعنی صورت رگ شده است. و چون معمولأ هر شیئی باریک کشیده ای را به رگ تشبیه می کنند از این جهت که این هنر به صورت رگه های به هم پیوسته تشکیل شده به معرق معروف است. هنر معرق قرار دادن قطعات کوچک طراحی و بریده شده کاشی یا چوب است که از ترکیب آنها اشکال مختلف هندسی و طرحهای زیبای گل و گیاه و جانوران بدست می آید.

مواد و روش کار معرق:

برای انجام معرق کاری, طرح را روی زمینه اثر کشیده و آن را می کنند.  سپس اجناس آماده را با توجه به ویژگی هر کدام و خصوصیات طرح موجود در سطح کنده شده فرو می برند. بعد از الصاق اجناس موجود, طرحی هم سطح زمینه نمودار می گردد. در این هنر, معرق کار از ایجاد هر گونه برجستگی روی سطح پرهیز می کند و در حقیقت طرحهایی که از قبل روی کاغذ کشیده شده بر روی چوبهای مختلف با رنگ طبیعی می برند و در متن کار کنار هم قرار می دهند.

اجناس معرق عبارتند از فوفل برای بدست آوردن رنگ مشکی, صدف برای رگه های سفید, چوب نارنج برای رنگ نارنجی و برنج که برای خطوط حاشیه ای و معمولأ به رنگ طلایی است.

یکی از کارکردهای معرق در درها و آثار خاتمکاری  دیده شده است, بدین ترتیب که برای جدا کردن طرحهای خاتم و مشخص کردن نقشهای مختلف از معرق کاری استفاده می شود و خطوط نازک معرق نیز با ظرافت طرحهای مذکور را از هم جدا کرده و زیبایی افزونتری به طرح می بخشد.

تاریخچه ای از معرق :

در فرهنگ معین آمده است که در دوره سلجوقیان معرق بر روی کاشی به سمت کمال رفته و بسیار متداول گردید و در قرن هشتم هنرمندان معرق کار به مراتب از عهد سلجوقی جلو افتادند. در این قرن موفق شدند اجزایی را که اشکال معرق از آنها تشکیل می یابد کوچکتر کنند و لطیف ترین و زیباترین اشکال نباتی و هندسی را در مجموعه ای از رنگهای زیبا و براق که جز در صنایع و فنون شرقی خصوصأ ایران دیده نمی شود نمایش دهند. بعضی محققین نیز زادگاه آن را هندوستان دانسته و معتقدند که از زمانهای قدیم توسط هنرمندان ایرانی مورد استفاده قرار گرفته و تغییر شکل پیدا کرده است.در دوره زندیه و قاجاریه بعضی آثار چوبی فقط به صورت معرق کاری است و کاربرد زیادی داشته است. شیراز در این دوره ها از بارزترین شهرهای معرق کاری است.

قواره بری :

از دوران صفوی, برش گره های چوبی که قبلأ به صورت مستقیم بود به شکل منحنی و با قوس و نیم قوسهای مختلف بریده شدند و در میان آنها شیشه های رنگی را با همین برشها قرار دادند. نشاندن تکه های کوچک شیشه در میان گره چوبی را قواره بری می گویند. شیشه ها دارای اضلاع مختلف است و هر کدام شکل و شمایل خاصی دارد. معمولأ برای طرح این شیشه ها از نقوش گیاهی و هندسی استفاده می شد.

آینه کاری :

که در دوره های صفویه مورد توجه قرار گرفته بود در دوره های بعدی بخصوص قاجاریه استفاده زیادی شد. از این هنر برای تزیین بناهای سلطنتی و زیارتگاهی استفاده می شد و در این دوره ها آثار شگرفی از نقش بندیها, رسمی بندیها, مقرنس کاریها, اسلیمی سازی, نقاشی و خطاطی بر پشت آینه ها بوجود آمد.

نقاشی :

از جمله تزییناتی که بر روی آثار چوبی دوره های مختلف به کار می رفت هنر نقاشی بود که با توجه به سلیقه, علائق, تقاضا, محیط, طبیعت و فرهنگ مردم ایران شکل می گرفت. در حقیقت نقش و نگارهایی که منبت کار, معرق کار و خاتم کار با قطعات چوب به گونه های مختلف بر زمینه چوب ایجاد می کرد نقاش با استفاده از قلمو رنگ بر صفحه صاف چوب, آنها را به نمایش می گذاشت. می توان اظهار داشت که کار نقاش به سبب تسلط بر قلم خویش راحتتر و در نتیجه نقش آفرینی هایش بهتر و بیشتر انجام می گرفت.

انواع گیاهان و درختان, پرندگان و حیوانات, آسمان پر ستاره, انسانها, محلهای مسکونی, خطوط و اشکال هندسی و موارد متعدد دیگر, موضوعاتی بودند که نقاش آنها را بر زمینه چوبی به تماشا می گذاشت.

چون چوب دارای خاصیت جذب رطوبت بود اوایل کار, نقاشی بر روی آن  با مشکلاتی همراه می شد که از جمله آن خوردن رنگ نقاشی, خشک شدن و زایل گردیدن آن بود. اما چون آثار چوبی از یک طرف خیلی از نیازهای روزمره زندگی را تامین می کرد و از طرف دیگر دارای سطح صاف و زمینه مناسبی برای نقاشی بود, لذا برای مبارزه با این مشکل از بدو اشراف به این معضل, راههایی چند ابداع شد و از همه بهتر استفاده از لاک بود که پیروزی بزرگی برای نقاشان در بر داشت تا از آن پس دغدغه خاطر به نقش آفرینی های بکر در این زمینه بپردازند.

لاک ماده ای بود که بدان وسیله از خوردن رنگ توسط چوب و زایل شدن نقش جلوگیری کرده و راه هجوم موریانه و حشرات موذی به داخل چوب را مسدود می کرد و علاوه بر آن جلا و شفافیت خاصی به نقش می داد به گونه ای که درخششی آینه مانند, سطح نقاشی را در بر می گرفت. تنوع در ساخت لاک باعث گردید که در سده های متاخر استفاده از آن فزونی یافته و گوی سبقت از دیگر هنرها برباید.

انواع ساختارهای چوبی در معماری

ارسی :

به عبارتی ((اور پیشوند و به معنی بالاست و ارسی یعنی پنجره هایی با لنگه های بازشوی بالارونده)) به عبارت دیگر ارسی (( پنجره مشبکی است که به جای گشتن بر روی پاشنه گرد, بالا می رود و در محفظه ای که روی آن قرار گرفته جای می گیرد)).

به عقیده دکتر فره وشی این کلمه از روز یا اروس پهلوی گرفته شده و به معنای روشنایی است.

بنجامین در سفرنامه خود می نویسد: (( ایرانیان به جای آنکه برای اتاقهای خود به شیوه غربی چندین پنجره بسازند, همه را یکجا جمع کرده و یک پنجره بزرگ یا در که از سقف تا کف اتاق می رسد برای اتاق در نظر می گیرند و این پنجره بزرگ را به وسیله قابهای مختلف به سه یا چهار قسمت تقسیم می کنند و در هر قسمت شیشه های رنگی کوچکی انداخته و بدین طریق منظره جالبی هم از خارج و هم از داخل اتاق پیدا می کند و در تابستان که هوا گرم می شود با بازکردن پنجره ها اتاق را خنک می کنند)).

این ارسی ها که ساخت و استفاده آن در دوره های زندیه و قاجاریه به اوج رسید دارای ویژگیهایی بوده که بعضی از آنها چنین است:

الف- تقریبأ بجای یکی از اضلاع دیوارهای اتاق بکار برده می شودو از کف اتاق شروع شده تا سقف ادامه پیدا می کند.

ب- ارسی ها به غیر از چارچوب به سه قسمت کلی یعنی آستانه, طبقه پایین یعنی لنگه های بازشونده وقسمت بالا که مخفی کننده لنگه هاست, تقسیم می شود, قسمت بالا به صورت دو جداره ساخته می شود تا موقع بالا کشیدن لنگه ها در میان جداره های پنهان شده و منظره نامناسبی به محیط اناق ندهد.

ج- ارسی هایی که بین حیاط خانه واتاق قرار می گیرند معمولأ از طرف بیرون رو به حیاط ساده و از طرف داخل تزیین می شوند اما زمانی که میان دو محوطه بسته مثل اتاق یا سالن قرار بگیرند از دو طرف تزیین می شوند.

د- تمامی ارسی ها به طریق گره چینی ساخته می شوند که شیشه های رنگی را در خود جای می دهند, گاهی نیز از هنرهای مختلف برای تزیین حواشی آن استفاده می شود. ارسی ها در شهرهای مختلف به اسامی مختلفی نامگذاری شده اند مثلأ در یزد به درهای شکم پاره و در قزوین به درهای چند چشم موسوم است.

پله :

معمولأ در بناهایی که کالبد اصلی آن را چوب تشکیل می دهد از چوب برای ساخت پله استفاده می شد و معمولأ برای این کار از چوبهای محکم و با دوام که در ساختن درها مورد استفاده بود, بهره می گرفتند. گاه پله ها کاملأ چوبی بود و گاهی نیز روپوشی بر پله های سنگی و گچی داشته است.

تخت:

ساخت تختهای چوبی از ویژگیهای مناطق گرم و کویری است که در بعضی از فصول سال از هوای آزاد برای نشستن استفاده می کنند. شهر یزد سازنده تخت های بزرگی است که آن را روی حوض بزرگ حیاط خانه قرار می داده و در مراسم روضه خوانی و عزاداری به عنوان چایخانه استفاده می شده است. نیز برای نشستن و صرف غذا و حتی خواب بکار می رفت. این آثار گاه بسیار جالب و با تزیینات کنده کاری و نوشتاری همراه است.

تیرهای چوبی:

از کارکردهای کالبدی بنا کار گذاشتن تیرهای چوبی به عنوان نگهدارنده سقف است که بعد از جدا کردن از جنگل پوسته آن را کنده و روی دیوارهای جانبی بنا کار می گذاشتند و با ملاتهای مختلف می پوشاندند, سپس زیر تیرها که سطح سقف اتاق را تشکیل می دهد با گچ و قابهای چوبی پوشش می دادند. گاه هنرمندان و معماران همگام با هم ابداعات جالبی انجام میدادند بدین طریق که به جای قابهای چوبی مسطح در سقف, خود تیرهای چوبی را بدون آنکه با ملاتی پوشش دهند آماده کرده و با رنگ و روغن نقش هایی جالبی روی آن می کشیدند تا علاوه بر پوشش اصلی بنا, وظیفه تزیین سقف را نیز عهده دار باشد. شهر شیراز مهد این ابتکار است.

در :

منظور از در تمامی ورودیهایی است که از آن طریق به محیط داخلی وارد و یا از آن خارج می شویم. با توجه به اینکه درها در جاهای مختلف بنا بکار می رفت دارای ویژگی ها و اسامی خاصی بود که می توان از این نمونه ها: دروازه (محل ورودی به شهر), در(درتمام تخته), درسر (در اصلی خانه), نیم در( معمولأ درهای یک لنگه برای ورودیهای غیراصلی و داخلی) و در و پنجره (درهای مشبک) را نام برد.

این درها علاوه بر چارچوب به سه قسمت کلی تقسیم می شد:

الف- آستانه که برای جلوگیری از ورود گرد و غبار به درون بنا و …… است.

ب – لنگه ها که محل اصلی نقش و نگارهاست.

ج –   روزن که متن بالای در را تشکیل داده و محل مناسبی برای قواره بری های رنگی است.

معمولأ برای اتصال اجزاء مذکور به هم از آلات فلزی با طرحهای مختلف استفاده می شده است.

دولاب :

از جمله کارهای درودگران ایجاد قفسه های چوبی اتاقها بود. سعی بر این بود که داخل اینگونه قفسه ها که به دولاب معروف بود را ساده و درهای آن که همسطح دیوارهای اتاق ساخته می شد را با تزئینات مخصوص که متناسب با تزئینات دیوارهای جانبی است بیارایند و تزئین دولابها طوری بود که گاه تشخیص آن از دیوارهای جانبی مشکل بود.

زیارتنامه و کتیبه چوبی:

خوشنویسان که سعی بر آن داشتند تا هنر خود را بر هر آنچه قابل هنرنمایی است عرضه کنند, چوب را مورد عمل خویش قرار داده و نوشته های جالبی بر آن آفریدند. گاه این نوشته به صورت استفاده از رنگهای مختلف خطاطی بر سطح صاف چوب بود و گاه به صورت کنده کاری و یا استفاده از هنر خاتمکار و غیره انجام می گرفت. گاه نیز به صورت لوحی جدا بر پیشانی اثر دیگری خودنمایی می کرد. بیشترین آثاردر این رهگذر شامل زیارتنامه هایی است گه پس از آماده شدن, بر دیوارهای بناهای مذهبی نصب و یا روی طاقچه ای گذاشته می شد تا زائران پس از قرائت زیارت وارد محوطه اصلی شده و بقیه احترامات را بجا آورند. ذکر این مطلب لازم است که زیارتنامه ها, قابهای عکس و کتیبه های چوبی را به سخن نمی توان جزو آرایگان معماری به حساب آورد, چرا که این آثار به عنوان یک وسیله چوبی, مستقل از بنا ساخته شده و مانند دیگر آرایگان برشمرده, در اصل بنا بکار نمی رفته و قابل حمل و نقل و استفاده در غیر از بناها نیز بوده است.

ستونهای چوبی:

از جمله آثار چوبی ستونهای چوبی با اندازه های مختلف است. این ستونها که اغلب دارای پایه و سر ستون هستند گاه به شیوه ستونهای سنگی و گاه با ویژگی های انحصاری در ساختمان بکار می رفتند. در جاهایی که ریزش باران و برف باعث پوسیدگی زودرس ستونها می شد, لایه ای از ملات گچ برروی آنها می پوشاندند. گاه نیز ستونها را به صورت ساد   ه در بنا بکار می بردند. نوع دیگر استفاده از این ستونها تزیین به شیوه منبت, گره و نقاشی رنگ و روغن بود که آنها را به طرز زیبایی پیراسته و با کارگذاشتن آنها به عنوان حمال سقف بر زیبایی بنا دوچندان می افزودند.

شیر سر:

معماران برای اینکه از چکه کردن و ریزش آب باران جمع شده در پشت بام بر روی دیوارها و پنجره ها و ارسی های زیبای ساختمان جلوگیری کنند, حدود یک متر سقف را از هر طرف بنا پیشتر می آوردند. بدین طریق پوشش سقف مانندی برای حفاظت از نمای بنا در مقابل باران ایجاد می شد که به شیر سر معروف است.

چون این پوشش از دید ظاهری بی نصیب نمی ماند آنرا با قابهای چوبی مستطیل شکلی تزیین می کردند. گاهی نیز به صورت کنده کاری, کنگره های زیبایی به شکلهای هندسی از آنها می ساختند که بر زیبایی بنا می افزود.

صندوق قبر:

از بهترین کارهای ارائه شده توسط هنرمندان درودگر, ساخت و تریین صندوقهای قبور بزرگان دنیاست. گاه صندوقهای تزیین شده بسیار جالبی توسط هنرمندان این فن ساخته می شد و به مناطق مختلف اسلامی برای گذاشتن در داخل ضریح معصومین و مقدسین دینی ارسال میشد. بیشترین کارهای انجام شده توسط هنرمندان بر روی آثار موجود از طریق خاتمکاری بوده است که با کتیبه هایی در باب احترام صاحب قبر و دعا برای مدفون همراه است.

ضریح :

ضریح که معمولأ به صورت مشبک ساخته می شد جزء یکی از ساختارهای چوبی در معماری این دوره ها محصوب می شود که پوششی برای صندوق قبر و جایگاهی برای نذورات نقدی مردم بوده و هست. نیز مردم از طریق ضریح, خود را به مدفون داخل آن نزدیک دانسته, دست بر مشبک های آن دوخته, به سلام, اخلاص و طلب حاجت خویش می پردازند. ضریح ها گاه به صورت مشبک ساده و گاه به صورت منبت کاری با کتیبه ها و خطوط مختلف که شامل ادعیه و اشعار مذهبی و ایات قرآنی بود ساخته می شدند. معمولأ اینگونه ضریح ها دارای در کوچکی هستند که برای ورود به داخل ضریح از آن استفاده می شد. گاه سعی می شد در ضریح همشکل خود ضریح باشد و گاه نیز به صورت طرحی مشخص و جدا مورد استفاده قرار می گرفت.

قاب :

ساخت قابهای چوبی که در قزوین به آن خوانچه پوش گویند به این طریق بود که تخته های بسیار خشک و صاف و یکنواخت را با حجم تقریبی 10x 15 سانتی متر بریده و با آلت همرنگ به سقف نصب می کردند. این ابعاد بزرگتر شده و به حدود یک متر یا بیشتر می رسید و به صورت ساده و گاه با انواع تزیینات رایج چوبی در سقف بکار می رفت. بسته به ذوق و سلیقه شخص, گاه خانه ای دارای قابهایی با نقاشی رنگ و روغن بود که پرتره های جالبی روی آنها کشیده می شد و گاه به صورت گره چینی و سایر هنرهای تزیینی مورد استفاده قرار می گرفت. این قابها وسیله ای برای پوشاندن تیرهای چوبی و سطح ساده سقف بود تا بدین طریق سادگی سقف را از بین برده و همه اضلاع اتاق را به نگارهای مختلف و زیبا بیارایند.

گره چینی و کاربرد آینه:

آینه یکی از بهترین وسایلی است که در دوره های مختلف معماری اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است و بیشتر, آنها را به صورت چند ضلعی های کوچک در کنار هم, روی سطح گچ و …. قرار می دادند. درودگران که شیشه های رنگی را عنصر خوبی در تزیین هر چه بهتر اثر چوبی خویش می دانستند از آینه نیز بهره زیادی بردند به طوری که در خیلی از بناهای دوره های مورد تحقیق, سقف ودیوار و وسایل چوبی را با گره چینی آماده کرده و آینه هایی با ابعاد مختلف در میان آنها قرار می دادند.

گلدسته :

به جایگاه گل مانندی که بر بالای مناره های مرتفع و بزرگ ساخته می شوند, گلدسته می گویند. گلدسته های علاوه بر زیباترکردن نمای مناره جایگاهی برای گفتن اذان, گذاشتن بلندگو در دوره های جدیدتر و غیره بوده است. در دوره های زندیه و قاجاریه گاه این گلدسته ها را با چوب می ساختند و سقف هلالی شکل زیبایی از چوب بر روی آن قرار می دادند.

مأذنه :

محلی برای گفتن اذان و آگاه کردن مردم از وقت نماز است. نماز را بجا آوردن در اول وقت در میان مسلمانان ارزش و ثواب زیادی داشته و از جانب بزرگان دین نیز توصیه زیادی در این باره شده است.لذا مسلمانان به این خاطر که مردم کوچه و بازار را متوجه اول وقت نمایند از سنت اذان بهره گرفته و هنوز نیزبه عنوان یکی از سنتهای مهم مسلمانان تلقی می شود. با ساخت مسجد و اضافه کردن ملحقات مختلفی چون مناره, گنبد, گلدسته و …… به آن, جایگاهی نیز برای گفتن اذان در نظر گرفته شد که هر بامداد, ظهر و شب مردم را برای به جا آوردن در اول وقت با خبر کنند. این مکان که به آن مأذنه گفته می شود در معماری اسلامی به عنوان یکی از اجزاء لازم در ساخت بناهای مذهبی در نظر گرفته شده است. معمولأ ماذنه سبک واز چوب و در پشت بامها ساخته می شود تا بدین صورت صدای موذن بهتر به اطراف برسد. در حال حاضر به دلیل بهره بردن از بلند گو و ساعت, مأذنه ها گاهی جایگاهی برای این وسایل شده اند.

محجر چوبی :

در ابتدای بعضی از اتاقها برای قرار دادن کفش محجری چوبی بکار می رفت که با وجود قرار داشتن آن در خارج از محوطه بنا با تزییناتی همراه بوده است.

منبر :

از جمله کارهای هنری و جالب در روزگار اسلامی ساخت منبر توسط هنرمندان درودگر بوده است, که آثار ارزشمندی از آنها در موزه ها نگهداری می شود. منبر که عبارت از پله های قابل انتقال برای ایراد وعظ و خطابه بوده در گذر تمدن اسلامی از اهمیت زیادی برخوردار بوده است و قدمت ساخت آن به زمان پیامبر (ص) می رسد. در دوره های مورد تحقیق منابر زیبایی ساخته شد که از هنرهای خاتم, معرق, منبت, گره و ….. برخوردار است.

نرده :

که به گونه های مختلف آناز نظر جنس ساخت (( طارمی )) گفته می شد عبارت است از دو قطعه چوب کشیده به صورت افقی که پایه های چوبی به شکل عمودی به آن نصب می گردد. این نرده ها به گونه های مختلف گره چینی مشبک و …… به کار می رفته و حفاظی برای پله ها, بالکن ها و جاهایی بود که امکان سقوط در آنجا وجود داشته است.

نورگیرهای چوبی یا دارافزین:

منظور از نورگیر, روزنها و مشبکهایی است که جدای از درها و ارسی ها به صورت مستقل به کار رفته و علاوه بر تهویه, وظیفه نورپراکنی به درون را ایفا می کند. معمولأ این گونه ساختارها را بر بالای درها, نزدیک به سقف و یا در سطح آن مورد استفاده قرار می دادند. چون از ارسی در دوره قاجاریه استفاده زیادی شده لذا نورگیرها تا حدی زاید به نظر آمده و کمتر مورد استفاده قرار گرفته اند. این موضوع خاص اتاقهایی است که تمامی ضلع دیوار را ارسی تشکیل داده است و در جاهایی که امکان نصب ارسی کمتر بوده بکارگیری نورگیرها امری اجتناب ناپذیر گشته است. مهمترین نقوش تشکیل دهنده این نورگیرها را مربع, سلی و پنج کند تشکیل داده که از ویژگیهای گره های این دوره به شمار می رود.

مهمترین طرحهای مورد استفاده در این اثر را سروهای راست قامت و خمیده (بته جقه ای ) و شمسه های چند پر تشکیل می دهد. این اثر در جای خود یکی از بهترین نورگیرهای دوره قاجاریه محسوب می شود.

نورگیرهای موجود در سقف مسجد سپهسالار (شهید مطهری) که به صورت چند ضلعی تعبیه شده و شمسه هایی با شیشه های رنگی در میان آن جاسازی کرده اند باعث تلالو خاص اشعه رنگارنگ در فضای این بخش شده است. نقش تمامی نورگیرهای سقف را شمسه های مختلف چند پر تشکیل داده است. علت این امر را می توان اینگونه بر شمرد که چون انگیزه ساخت, استفاده از نور خورشید بوده لذا نمادی از گردش خورشید را بر چهره این نورگیرها انداخته اند. نورگیر اصلی این بنا در وسط شبستان به طرز زیبایی قرار داده اند بدین طریق که سطح بالای آن را نسبت به سقف بالاتر برده و در جوانب و فواصل بین سقف نورگیر و سقف اصلی گره چوبی با شیشه های رنگی کار گذاشته اند.

مشتو:

در هنگام ساختِ ساختمان ها جهت نصب داربست ، روزنه هایی در اسکلت بنا تعبیه  می شوند که گاه جنبه تزئینی نیز پیدا می کنند . این روزنه ها در شهرهای مختلف به نام های متفاوتی نامیده می شود.روزن داربست به دو صورت ساده و تراش خورده تعبیه می گردد که ابعاد آن بر اساس مدل آجر پدید می آید.

اجزاء تشکیل دهنده درهای دولته ای

هر لته «در» از اجزاء زیر تشکیل شده است :

دو قطعه چوب عمودی که در دو طرف در به کار رفته و به آن «باهو» (در فرهنگ ها به معنای چوبدستی و عصای چوپانان است) می گویند.

قطعه چوبی به ارتفاع چهار گره (6/26 سانتی متر) در پایین لته که به وسیله ی کام و زبانه به باهوها پیوسته است و در اصطلاح درود گری به آن «پاسال»  می گویند. که همان جای پا و پاخور بوده و صحیح آن «پاسار» است.

قطعات افقی چوب که باهوها را در سه جا به هم متصل می کند، به نام «کش» یا «میانکش» معروف اند.

«دماغه» چوب نازکی است که روی درز میان لته ها، کوبیده شده و به وسیله ی گل میخ به یک لته پیوسته است. دماغه معمولا ً دارای چیزی شبیه به سرستون و پایه ای نظیر ته ستون است.

«قاب» که گاهی پر و گاهی مشبک است.

چهارچوب از پنج قطعه تشکیل شده که دو تای آن عمودی و سه تای آن، یکی در بالا و دوتا در «آستانه» به طور افقی به کار رفته و میان دو پاره چوب افقی پایین «آستانه» کوبیده شده (معمولاً ارتفاع آستانه چهار گره یا یک چهارک است) و قطعه چوب افقی بالای چهارچوب دو شاخک دارد که در دیوار استوار می شود.

«کلاغپر» معمولا ً از یک قطعه چوب یا تخته افقی تشکیل شده که پشت شاخ چهارچوب جای می گیرد، و گاهی هم از هم جدا و به شکل ذوزنقه است.

«پاشنه گرد» یک قطعه چوب افقی است که در پشت آستانه کوبیده شده، جای پاشنه ها را در آن بریده اند. گاهی هم پاشنه گردها جدا از هم در دو گوشه ی پایین در، از چوب، سنگ یا خشت پخته تعبیه می شدند.

«چفت» هر لته در بالا به یک یا دو رشته زنجیر ظریف مجهز شده که ته آن با قبه ای روی پولک به لته و سر آن با سرچفتی مادگی دار به چهارچوب بسته می شود.

«پاچفت» چفت کوچکی است که لته ها را به پایین چهارچوب می بندد.

«سفت» حلقه ای فلزی است که در بالا و پایین چهارچوب کوبیده شده و از زبانه چفت بیرون می آید.

منبع : http://maramat87.blogfa.com

(بیشتر…)

دکوری گوشه

دکوری گوشه

هر خانه ای به تناسب نیاز و سبک دکوراسیون داخلی یک سری دکوري های زیبا را در خود جای داده است.

دکوری گوشه

دکوری گوشه

کدa118

60طول/60ارتفاع/10عمق 3000
80طول/80ارتفاع/13عمق 5000
100طول/100ارتفاع/13عمق 8000
150طول/150ارتفاع/17عمق 12000
200طول/200ارتفاع/17عمق 20000

5602

WhatsApp chat