0 Items
کرمانشاه

کرمانشاه

شهر کرمانشاه

سنگ‌نبشته بیستون

سنگ‌نبشته بیستون

کِرْمانْشاهْ  (کردی: کرماشان) نهمین شهر پرجمعیت و یکی از کلان شهرهای ایران و مرکز استان کرمانشاه در ایران می‌باشد که دارای جمعیتی بالغ بر۸۸۴٬۷۰۶ نفر  و مساحت ۹۳٬۳۸۹٬۹۵۶ متر مربع است.

شهر کرمانشاه بزرگترین شهر کردنشین  و مهمترین شهر در منطقهٔ مرکزی غرب ایران است.

کرمانشاه از شهرهای تاریخی و فرهنگی ایران به شمار می‌رود و پیدایش آن به سده چهارم میلادی بازمی‌گردد و از آن دوران تا حمله اعراب به ایران به عنوان دومین پایتخت ساسانیان مورد توجه حکومت بود.

در دوران سلجوقیان در قرن یازدهم میلادی کرمانشاه به عنوان شهر ارشد کردستان انتخاب شد.

در قرون وسطی شهر کرمانشاه یا قرمسین در حکم یکی از نواحی چهارگانه عراق عجم شناخته می‌شد.

در آن زمان اغلب اوقات ایالت جبال را عراق عجم می‌نامیده‌اند تا با عراق عرب اشتباه نشود که به طور تقریبی نیز با ناحیه ماد باستانی مطابقت داشت.  با گذشت یازده سده از حملهٔ اعراب به ایران، این شهر در دوران قاجار دوباره شکل شهرنشینی خود را بازیافت و به‌ دلیل قرارگرفتن در چهارراه دو محور شمال به جنوب و خاور به باختر و نیز همسایگی با کشور عراق و واقع‌شدن بر سر راه شهرهای زیارتی کربلا و بغداد از اهمیت بسیاری برخوردار است.  این شهر در جنبش مشروطه سهمی به سزا داشت و در جنگ جهانی یکم و دوم به تصرف نیروهای بیگانه درآمد و پس از پایان جنگ تخلیه شد. همچنین این شهر در جنگ ایران و عراق، خسارت‌های زیادی دید.

موقعیت استان کرمانشاه در ایران

موقعیت استان کرمانشاه در ایران

شهر کرمانشاه از شمال به کوه فرخشاد، از شمال باختری به کوه طاق‌بستان و از جنوب به سفید کوه ختم می‌شود و یکی از شاهراه‌های ارتباطی خاور و باختر و کهن‌ترین راه گذر از ایران به میان رودان است.

شهر کرمانشاه دارای آب و هوای معتدل کوهستانی است.  در سده چهارم میلادی شهر کرمانشاه که در آن دوران روستای خوش آب و هوایی بود به عنوان دومین اقامتگاه پادشاهی ساسانیان برگزیده شد.  در دوران ساسانیان باغ‌های بزرگی در این منطقه ساخته شد و تا مدت‌ها مکان خوش‌گذرانی شاهان ساسانی بوده‌است.

 

 

کرمانشاه مرکز کشاورزی ایران است و بیشتر درآمد اقتصادی این شهر نیز از این راه است. همچنین میزان صادرات مواد خوراکی، مصالح ساختمانی و صنایع دستی کرمانشاه در ۳ ماه نخست سال ۱۳۸۸ در مجموع ۹٪ از صادرات کل کشور را شامل می‌شود.

 

پیشینه نام کرمانشاه

کرمانشاه.

کرمانشاه.

کرمانشاه در دوره‌های مختلف دارای نام‌های مختلفی بوده که معمولاً با تغییر از حکومتی به حکومتی دیگر صورت می‌گرفته‌است، در قدیمی‌ترین شکل خود اولین بار در دوران باستان و در زمان فرمانروایی کاسی‌ها کرمانشاه را با نام الیپی می‌خوانند  و در دوران هخامنشیان از کرمانشاه با نام‌های کامبادن، کارمیسین، کارمیشین، کرمینشان و غیره یاد می‌شود.

پس از اسلام، اعراب نام کرمانشاه را به قرمسین تغییر دادند و در دوره‌های بعدی کرمانشاه با نام کرمانشاهان و کرمانشاه خوانده می‌شد. نام کرمانشاه پس از پیروزی انقلاب ۵۷ به قهرمان شهر و چندی بعد به باختران تغییر پیدا کرد؛ ولی از آن‌ جایی که این امر با اعتراضات گستردهٔ مردم همراه شد، در نتیجه چندی بعد با تلاش‌های اسماعیل ططری و با تصویب قانونی نام شهر به نام قدیمی خود تغییر یافت.

کوه پراو؛ بلندترین قلهٔ شهر کرمانشاه با ۳۳۵۷ متر از سطح دریا (کوهی که پوشیده از برف است

کوه پراو؛ بلندترین قلهٔ شهر کرمانشاه با ۳۳۵۷ متر از سطح دریا (کوهی که پوشیده از برف است

نام کرمانشاه در افسانه‌ها
در افسانه‌ها بنای شهر کرمانشاه را بدست طهمورث دیوبند پادشاه افسانه‌ای پیشدادیان بیان کرده‌اند.

 

باورها در مورد نام کرمانشاه
در مورد نامگذاری کرمانشاه باورهای متفاوتی است، عده‌ای نام کرمانشاه را به بهرام چهارم منسوب می‌دانند که در سدهٔ سوم تا چهارم میلادی پادشاه شهر کرمان بوده و پس از تأسیس کرمانشاه این شهر را با نام او می‌خوانند.

 

نام این شهر در زبان مردم محلی کرماشان تلفظ می‌شود. محمد مکری، پژوهشگر و زبانشناس، نام کرمانشاه را تلفظی اشتباه اما مصطلح از کلمهٔ کرماشان می‌داند که از کرمانچ یا کرمانج به معنای رعیت گرفته شده و به باور وی شهر رعایا معنا می‌دهد. عبدالرحمان شرفکندی (هژار) نیز در فرهنگ واژگان کردی-فارسی خود با عنوان هنبانه بورینه، معنای واژهٔ کرمانج را روستایی کرد، وکرمانشاه را مخفف «کرمانج شار یا کرمانجان» دانسته است .

گروه صنایع چوب و هنر ایران زمین

منبع وب سایت ویکی پدیا فارسی

خانه های قدیمی كردستان ، مهد گره چینی و ارسی

خانه های قدیمی كردستان

خانه های قدیمی كردستان ، مهد گره چینی و ارسی

گره چینی و ارسی

خانه گله داری
این بنا در محله قطارچیان، مجاور عمارت وكیل و منزل سرهنگ آزموده اردلان واقع شده است. ساختمان در دو طبقه با كاربری مسكونی ساخته شده و دارای دو بخش است. نوع معماری این بنا با معماری دیگر بناهای قدیمی  مسكونی متفاوت است و در آن حیاط  در مقابل ساختمان ساخته شده است. در طبقه همكف، یك اتاق سه دری بزرگ كه در طرفین آن دو راهرو با پله  تعبیه شده، وجود دارد و در طبقه بالا، دو اتاق گوشوار، یك سالن بزرگ با اُرُسی (نوعی در قدیمی كه دارای چهارچوب مخصوص بوده و با بالا و پایین رفتن باز و بسته می شده است)زیبا، گچ بری ها و قاب بندی های زیبا ساخته شده است. تزیینات عمده این ساختمان شامل حجاری، درها، اُرسی ها و آجر خفته و راسته و به ویژه اُرُسی سازی آن است كه از ویژگی های بارز بنا محسوب می شود.
خانه مجتهدی
ساختمان مجتهدی كه امروزه در ضلع شرقی بلوار جدید الاحداث كردستان قرار دارد، قبلاً در كنار رودخانه و در بافت قدیمی قطارچیان از خیابان های اصلی شهر سنندج، واقع بود.

این بنا یك حیاط مركزی در ضلع شمالی دارد و بخش های اعیانی آن دو طبقه است كه بر روی سكویی بلند و مرتفع و مشرف به بلوار ایجاد شده است. سكوی آن با مصالح بومی و از سنگ های لاشه ای ساخته شده است. ساختمان دارای یك سالن اصلی با اُرُسی بسیار زیبا است و در طرفین آن اتاق هایی در دو طبقه تعبیه شده است.

این بنا از نظر محوطه و نما شباهت بسیار به موزه سنندج دارد و معماری آن بی تأثیر از معماری موزه نیست.

در دو طرف تالار اصلی، اتاق ها و راه پله هایی به صورت قرینه ساخته شده كه یكی از آنها برای عبور زنان و دیگری برای مردان بود. در این بنای ارزشمند، علاوه بر اُرُسی بزرگ نمای اصلی و داخلی حیاط، اُرُسی های دیگری نیز در ضلع غربی سالن وجود دارد كه از آثار با ارزش چوبی دوره قاجار محسوب می شود. روی ازاره سنگی داخل ساختمان نیز نقش هایی حجاری شده است. تاریخ دقیق ساخت این بنا مشخص نیست، اما احتمال دارد كه در دوره قاجار ساخته شده باشد.

عمارت مشیر دیوان
عمارت ” مشیر دیوان” در محله قدیمی سرتپوله سنندج، در خیابان شهدا قرار دارد و مجموعه ای از فضاهای متعدد است. این ساختمان با شیوه و اسلوب معماری ایران به ویژه محوطه ی یك ایوانی ، در دوره قاجاریه توسط ” میرزا یوسف مشیر دیوان” فرزند یكی از رجال سیاسی به نام” میرزا رضای وزیر كردستانی” ساخته شد.این عمارت هفت حیاط دارد كه هر یك از آنها دارای آب نمایی جداگانه با طرح متفاوت و در عین حال مرتبط با دیگرآب نماها است.

سردر ورودی بنا با محوطه نیم هشتی و تزیینات آجری، سقف شیروانی، تالار تشریفات و ایوان ستون دار جلوی آن با طرح كلاه فرنگی ، گچ بری و مقرنس (آنچه به شكل نردبان و پله پله ساخته شده ؛ بنای بلند مدور و ایوان آراسته و مزین با صورت ها و نقوش كه بر آن با نردبان پایه روند ؛ قسمی زینت كه در اتاق و ایوانها به شكل های گوناگون گچبری كنند؛ كنگره دار) های گچی و اُرُسی هایی با طرح های اسلیمی، از جمله خصوصیات بارز این بنا است. حجاری روی سنگ ازاره (آن قسمت ا ز دیوار اتاق و یا ایوان كه از كف طاقچه تا روی زمین بود) و ستون هایی با تزیینات گچ بری طنابی و مقرنس كاری از جمله تزیینات بسیار شاخص عمارت است.

محوطه عمارت و طراحی و ساخت تمام بخش های آن در یك زمان، با رعایت تمامی اصول معماری ایرانی، ویژگی منحصر به فردی به عمارت مشیر دیوان بخشیده است.

خانه معمار باشی
این بنا در جنوب خیابان شهدا و در كنار پارك شهدای شهر سنندج واقع شده است. ساختمان ، در دو طبقه ساخته شده و دارای فضاهای مختلف است. این بنا نیز مانند منزل احمدزاده، تحول مرحله انتقالی معماری دوره قاجار به پهلوی را در فضا سازی، نماها و حتی تقسیم فضاها، نوع قوس ها و تزیینات آجركاری مشخص می سازد.خانه معمار باشی از اولین نمونه های ساختمانی شهر سنندج است كه در آن تزیینات خاص آجر تراشی و الماس بُر به كار رفته است. اكنون ساختمان به دو پلاك تقسیم شده و حیاط آن دارای یك آب نمای بزرگ سنگی است.

نكته قابل توجه در این ساختمان، تنوع تزیینات در نماسازی و نوع قوس پنجره ها و بازشوها به صورت برجسته است. بقیه ی دو دری ها در طبقه بالا در قاب های مستطیل شكل تعبیه شده اند.  این بنا یك حمام خصوصی هم دارد.

این ساختمان به استاد” الله مراد اقلیدس” تعلق داشت. او كه مرمت گل دسته های مسجد جامع سنندج را انجام داده بود، طبق حكم حكومتی اوایل پهلوی، عنوان ” معمارباشی” را كسب نمود .

تاریخ ساخت بنا احتمالاً اواخر دوره ی قاجار و اوایل دوره پهلوی است.

عمارت ملا لطف الله شیخ الاسلام
این بنا حدود 150 سال پیش ، مقارن سلطنت ناصرالدین شاه قاجار توسط یكی از علمای اهل سنت به نام ” ملا لطف الله شیخ الاسلام ” قاضی القضات منطقه كردستان، در سه بخش ساخته شد. اكنون از این عمارت، تالار تشریفات، زیرزمین یا حوضخانه و فضاهای جنبی آن و بخش اندرونی باقی مانده است.بخش اندرونی شامل ساختمان شمالی دو طبقه و ساختمان غربی با دو فضای وسیع شرقی – غربی و سردرها است. از ویژگی های عمده این بخش، وجود اتاق پنج دری با گچ بری، آینه كاری و نقاشی های دیواری زیباست كه به عنوان اتاق شاه نشین اندرونی معروف بود. بخش اندرونی بعدها به تملك خانواده ” حبیبی ” درآمد و اكنون به عنوان ساختمان اداری میراث فرهنگی استان مورد استفاده است.

اُرُسی هفت لنگه زیبا و تزیینات گچ بری و آینه كاری در اتاق دو دری كه به نارنجستان نیز معروف بود از عمده ویژگی های شاخص بخش بیرونی بناست. این بنا بعد ها به تملك ” عبدالحمید خان سنندجی ” ( سالارسعید ) در آمد و اكنون موزه سنندج است.

عمارت ملك التجار
عمارت ” ملك التجار” در خیابان امام خمینی شهر سنندج قرار دارد. این بنای ارزشمند در دوران قاجاریه، نزدیك مركز دارالحكومه كردستان ساخته شد.

عمارت دارای حیاط مركزی است. در ضلع شمالی حیاط وسیع، بنای ایوانی با شكوه با ستون های آجری قرار دارد كه در دو طرف آن، فضاهای مختلف در دو طبقه ساخته شده است. در حد فاصل فضاهای سه دری و پنج دری، راهروهایی وجود دارد كه آنها را از سایر بخش ها متمایز می سازد.

به طور كلی، این عمارت دارای تزیینات ویژه ای است كه در نوع خود شایان توجه است؛ به عنوان نمونه، در تزیین سنگ های به كار رفته در ازاره بنا، از طرح های ترنج و نقوش حیوانی استفاده شده است.

عظمت معماری ایرانی در این بنا، با ایجاد یك ایوان ستون دار كه رو به جنوب و حیاط دارد، به خوبی قابل مشاهده است. این ستون ها دارای روكش آجری زیبایی هستند كه در نوع خود حائز اهمیت است.

عمارت وكیل الملك
این عمارت در خیابان كشاورز ( وكیل سابق)  سنندج واقع شده است. این بنا ملك موروثی و شخصی خانواده ” وكیل ” و مجموعه ای بزرگ ، شامل یك بخش اصلی در وسط و قسمت های دیگر در پیرامون آن است.قسمت اصلی مجموعه در اواخر دوران زندیه توسط ” حاج محمد رشید بیگ وكیل” ساخته و سایر بخش های آن در دوره های بعد ایجاد شد. ساختمان قدیمی به علل مختلف قبل از انقلاب تخریب شد، اما با سعی و تلاش مالك آن به سبك قدیم بازسازی شده است.

فضاهای الحاقی ، شامل چندین حیاط و فضاهای مربوط به آن، بازارچه، حمام و … با كاربری های تشریفاتی، مسكونی، تجاری و بهداشتی است كه در تمامی آن ها علاوه بر رعایت اصول معماری ایرانی، تزیینات زیبایی به كار رفته است. ستون های سنگی با تزیینات طنابی در جلوی ایوان های اصلی قرار گرفته و روی آنها سقف شیروانی با طرح كلاه فرنگی كارشده است. اُرُسی های پركار و آجر كاری های زیبا در این عمارت، از ویژگی های بارز این مجموعه است. حمام خصوصی بزرگ داخل مجموعه هم مورد استفاده خانواده قرار می گرفت. بازاری در كنار مجموعه وجود دارد كه به بازار وكیل معروف است.

منبع: کتاب میراث فرهنگی استان کردستان

WhatsApp chat