درخت سرو ؛ نماد استقامت و پایداری ایران

درخت سرو ؛ نماد استقامت و پایداری ایران

درخت سرو ؛ نماد استقامت و پایداری ایران

درخت سرو از دیر باز علامت و نشانه ایران باستان بوده و در قالی‌ها، فرش‌ها و سایر هنرهای ایران نقش سرو بسیار دیده می‌شود. سرو نماد ملت ایران است در مقابل انیران کمر خم نکرده و استوار است.

 

نماد درخت سرو در فرهنگ ایرانی

نماد درخت سرو در فرهنگ ایرانی

یکی از درخت‌های سرو کهن ایران که به دستور خلیفه عباسی قطع شد سرو کشمر بوده در این مقاله توضیحاتی از سروهای کهن ایران آورده شده است.

سرو ایرانی به‌عنوان نماد استقامت و سرفرازی ایرانیان بیان می‌شود. سرو در تصویرگری‌های پس از ورود اسلام به ایران به شکل سرشکسته دیده می‌شود. گفته می‌شود این گونه تصویرگری از سرو در نقاشی‌های این دوره نشان از این دارد که اعراب به این وسیله در پی نشان دادن از بین رفتن صلابت ایرانیان پس از حمله به ایران بوده‌اند. به طور کلی در تمامی هنرهای تجسی ایرانی و پارچه بافی نماد سرو کاملا دیده می‌‌شود.

نشان سرو در نقش برجسته های تخت جمشید

درخت سرو از درختانی است که ریشه در فرهنگ ایرانی داشته و جایگاه ویژه‌ای در میان مردم دارد.

نشان سرو با عنوان جقه در پارچه‌های ارزشمند ایران چون ترمه

نمونه‌ای از تاثیرات شکل سرو در آیین ‌های مذهبی ایران

این درخت به عنوان یک درخت همیشه سرسبز و استوار حتی در سرما پایداری می‌کند. درخت سرو از هزاران سال پیش در ایران کاشت شده است و یکی از نمونه‌های کهنسال این درخت، سرو کشمر بوده‌ است که کاشت آن را به دست زرتشت دانسته‌اند.

شهرستان بَردَسکَن از شهرستان‌های استان خراسان رضوی است. مرکز این شهرستان شهر بردسکن است. بر اساس روایتی در محلی که اکنونکاشمر خوانده می‌شود.

«بین گشتاسب کیانی و زرتشت پیامبر دیداری روی داده‌ است، چون گشتاسب کیانی، دین بهی را پذیرفت، زرتشت نخستین آتشگاه خود را در قلمرو حکومت کیانی پی ریخت و در جلو در این آتشکده، درخت سروی را که تبار بهشتی داشت، با دست خویش کاشت تا همین سرو را بر ایمان شاه گواه بگیرد بر هر برگ این سرو نام گشتاسب نقش بسته بود و چون درخت بالا گرفت، شاه نیز بر گرد سرو مینوی، تالار بزرگی ساخت تا نگهدار حرمت سرو باشد. »

سرو کهنسال شهرستان مهریز

کشمر در ۳۱ هجری قمری، به دست مسلمانان افتاد. پیروان زرتشت که حاضر به پذیرش جزیه نبودند، در نیمه دوم سده ۸ میلادی، در حالت جنگ و گریز، این ناحیه را ترک کردند و خود را به بندر جاسک، و دریای مکران (دریای عمان) رسانده سپس با گذشتن از دریای مکران به کرانه‌های گجرات از جمله بندر سورات و بمبئی رفتند.

 

اکنون نیز نمونه‌های کهنسال دیگری از درخت سرو در جاهای دیگر ایران همچنان استوار است که مهم‌تر از همه، سرو کهنسال چند هزارساله در شهر ابرکوه یزد است که کهنسال‌ترین سرو جهان به شمار می‌رود.

یکی از مکان‌های بی نظیر و نادر سروهای کهنسال ایران بیش از ۲۲ اصله سرو ۲۶۰۰ ساله در استان ایلام است که آن‌ها را به نام سروهای زربین می‌شناسند. این سروها به علت عدم ثبت و ناشناخته ماندن و در پی سوزانده شدن و بریده شدن در معرض نابودی هستند. این درختان سرو کهنسال، در روستای «بان‌سول» در بخش «چوار» از توابع شهرستان ایلام جای دارند.

به غیر از سوزانده شدن به دست مردم، گرد و غبار و خشکیدگی و همچنین بریدن شاخ و برگ‌های درختان سرو ایلام، باعث نابودی شماری از این درختان شده‌ است.

درختان سرو سه هزار ساله در ایلام

سرو زرتشت

سرو کشمر یا سرو مقدس زرتشت درختی بوده که طبق باور زرتشتیان به دست زرتشت کاشته شده بود. این درخت بسیار زیبا و بزرگ بود و مورد ستایش مردم و شهرت آن به متوکل خلیفه عباسی رسید. خلیفه دستور به قطع آن داد و پیشنهاد زرتشتیان آن شهر که ۵۰ ه سکه طلا برای قطع نکردن آن درخت بود مورد قبول واقع نشد و آن را قطع کرده و برای خلیفه به بغداد بردند. یک روز قبل از رسیدن درخت به بغداد، متوکل به قتل رسید و این مطابق پیش‌گویی زرتشت بود که به زرتشت نسبت می‌دهند که گفته بود هر که این درخت را قطع کند، کشته خواهد شد.

این سرو در زمان قطع شدن بیش از ۱۴۰۰ سال عمر داشت. سرگذشت سرو کشمر، سروی که روایت بود پیامبر باستانی ایران، اشو زرتشت آن را با دست خود در زمین کشمر کاشته‌ است، چرا که حکیم فردوسی در مورد آن می‌فرماید:

یکی شاخ سرو آورید از بهشت        بدروازه شهر کشمر بکشت

در کتاب دانشنامه مزدیسنا نوشته انوشه روان دکتر موبد جهانگیر اشیدری چنین آمده است:

گویند اشو زرتشت، دو درخت سرو به طالع سعد در دو محل به دست خود کاشت، یکی در دهکده کشمر (از روستاهای شهرستان بردسکن) و دیگری در دهکده فریومد از روستاهای توس (طوس) خراسان به مرور این درخت بلند و ستبر و پرشاخ شده و دیدن آن موجب شگفتی بینندگان می‌شد. چون وصف این سروها در مجلس متوکل عباسی، خلیفه عهد، بیان شد، او که مشغول به عمارت در جعفریه سرمن رای، مشهور به سامره بود به خاطرش افتاد که آن سرو را قطع کرده، به بغداد بیاورند.
یکی سرو آزاده را زردهشت        به پیش در آذر اندر بکشت

نبشتش بر آن زاد و سرو سهی      که پذرفت گشتاسب دین بهی

فرستاد هرسو به کشور پیام        که چون سرو کشمر به گیتی کدام

زمینو فرستاد زی من خدای    مرا گفت از اینجا به مینو گرای

کنون جمله این پند من بشنوید     پیاده سوی سرو کشمر روید

در کتاب ثمارالقلوب خواجه ابومنصور ثعالبی چنین می‌گوید:

این دو درخت سرو کشمر و سرو فریومد گشتاسب ملک فرمود تا بکاشتند. متوکل علی‌الله جعفربن المعتصم خلیفه را این درخت وصف کردند و او بنای جعفریه آغاز کرده بود. نامه نوشت به عامل نیشابور خواجه ابوالطیب و بامیر طاهربن عبدالله بن طاهر که باید آن درخت (سرو کشمر) ببرند و بر گردون نهند و به بغداد فرستند و جمله شاخ‌های آن در نمد دوزند و بفرستند تا درودگران در بغداد آن درخت راست باز نهند و شاخ‌ها به میخ به هم باز بندند چنان که هیچ شاخ و فرع از آن درخت ضایع نشود تا وی آن ببیند آنگاه در بنا به کار برند. پس گبرگان (زرتشتیان) جمله جمع شوند و خواجه ابوالطیب را گفتند ما پنجاه هزار دینار زر نیشابوری خزانه خلیفه را خدمت، کنیم در خواه تا از این بریدن درخت درگذرد چه هزار سال زیادت است تا آن درخت کاشته‌اند و این در سنه اثنتین و ثلاتین و مأتین بود و از آن وقت که این درخت کشته بودند تا بدین وقت هزار و چهارصد و پنج سال بود، و گفتند که قلع و قطع این مبارک نیاد و بدین انتفاع دست ندهد. پس عامل نیشابور گفت متوکل نه از خلفا و ملوک بود که فرمان وی ردّ توان کرد.
بعد از این دستور خلیفه‌، فردی  که مأمور اجرای این حکم شد از استاد درودگری در نیشابور که به حسین نجار  معروف بود و بسیار در کار خود توانا بود درخواست کرد این کار را انجام دهد زمان زیادی را صرف کردند تا بتوانند اره‌ای مناسب برای بریدن این درخت تهیه کنند به طوری که مساحت ساقه‌ی درخت به گفته‌ی نویسنده بیست تا بیست و هفت تازیانه بود و هر تازیانه از دسته‌ی تیغه‌ی آن نا نوک تازیانه به ذرع شاه یعنی از نوک انگشت تا آرنج شاه (حدودا نیم متر) بوده است؛ بنابراین ۲۷ ذرع اندازه‌ی محیط این درخت حدودا ۱۳متر بوده است.

به طوری که در سایه‌ی این درخت هزاران گوسفند جای می‌گرفته و نیز بسیاری از پرندگان در آن لانه داشتند و زمانی که این درخت فرو افتاد لرزه شدیدی شد و نیز بسیاری از قنوات را تخریب کرد و تمام پرندگان که در آن لانه داشتند به آسمان پرواز کردند. پانصد هزار درهم هزینه شد تا این درخت را به جعفریه مکان حکومت خلیفه ببرند. در آن شب غلامان متوکل را کشتند و قصد جان متوکل را کردند به این ترتیب متوکل خلیفه‌ی عباسی‌ نتوانست این درخت را ببیند .

این چنین گفته شده بود که اگر کسی دستور به بریدن یکی از این دو سرو دهد یا ریشه آن را ببیند (آن را قطع کند) بلافاصله خواهد مرد و متوکل نیز به دست غلامانش کشته شد.

در روستای کشمر مناره‌ای است به نام مناره علی آباد کشمر که هنوز نیز باقی است.

سالها پیش، مرزبان خسرویان پیرو گفته برخی از افراد محل آن را آرامگاه زرتشت دانست که صحت آن به ثبوت نرسیده‌ است، البته چنین حدسی نیز در مورد مزارشریف واقع در افغانستان زده می‌شود.

در اطراف و اکناف ایران، به ویژه نقاط ییلاقی، درخت های کهنی است که مردم آن را هزار ساله و شاید بیشتر می‌دانند و آنها را جمشیدی می‌گویند.

اهمیت درختان به خصوص درختان چنار و سرو چنان بوده که کاشتن درخت در ایران جنبه اعتقادی دارد، و جزو ثواب‌های بزرگ به شمار می‌آمد.

سنتی که پس از اسلام هم ادامه یافت و هنوز هم ادامه دارد. روز ۱۵ اسفند را سالیان سال است که با عنوان جشن درختکاری می‌شناسیم و در این روز می‌کوشیم با طبیعت آشتی کنیم. سنتی که بنیان آن منسوب است به پیامبر و اندیشمند بزرگ ایران، اشو زرتشت. او با دست خود درخت سروی در شهر کشمر غرس کرد که سالیان سال پس از او هم این سرو زیست تا آنکه در دوره خلفای عباسی به درخت کهنسال و مقدسی بدل شده بود که مورد نذر و نیاز مردم ایران قرار می‌گرفت. شهرت این سرو را همانطور که توضیحش داده شد خلیفه عباسی تاب نیاورد و دستور داد تا آن را از بن در آورند.

منبع کجارو 

سرو کهنسال ابرکوه یزد

سرو

سَرْو اَبَرکوه (نیز: سرو زرتشتی) یکی از آثار طبیعی ملی ایران است.

سرو ابرکوه٬ درخت سرو٬ سرو ابرقو٬ سرو

این درخت که در شهر ابرکوه (ابرقوه) قرار دارد یکی از پیرترین موجودات زندهٔ دنیا است. محیط تنهٔ این درخت در روی زمین یازده و نیم متر است و بلندای آن بین ۲۵ تا ۲۸ متر برآورد شده است.

حمدالله مستوفی در کتاب نزهت القلوب که در سال ۷۴۰ قمری تألیف شده دربارهٔ ابرکوه می‌نویسد: «در آنجا سروی است که در جهان شهرتی عظیم دارد…». دانشمند روس الکساندروف، عمر این سرو را بیش از ۴٬۰۰۰ سال می‌داند. برخی از افسانه‌ها، کاشتن آنرا به زرتشت نسبت می‌دهند و برخی نیز به یافث (پسر نوح)

(بیشتر…)

سرو ابرکوه

سرو ابرکوه

تاریخچه و گالری عکس سرو ابرکوه

سرو ابرکوه با عمر تقریبی ۴۰۰۰ سال (به گفتی برخی منابع ۲۵۰۰ سال تخمین زده‌اند) به عنوان پیرترین درخت ایران و احتمالاً آسیا و سومین درخت پیر جهان به حساب می‌آید.

سرو ابرکوه با عمر تقریبی ۴۰۰۰ سال (به گفتی برخی منابع ۲۵۰۰ سال تخمین زده‌اند ) به عنوان پیرترین درخت ایران و احتمالاً آسیا و سومین درخت پیر جهان به حساب می‌آید.

سرو ابرکوه

ابرکو ( ابرقو ) یزد و شیراز

برف در شهر ابرکو ( ابرقو ) یزد و شیراز ( استان فارس ) بعد از سالها .

در ادامه سفر به یزد ، تفت ، ابرکوه ، سورمق ، آباده ، اقلید ، پاسارگاد ، شوش ، شیراز و کازرون در خدمت دوستان هستیم .

سفرنامه

سرو کهنسال ایران زمین

 

امروز بعد از چند سال ( 6 الی 8 سال ) شیراز و بعد از آن منطقه کویر ابرکوه را فراگرفت .

ین برف باعث خوشحالی و نشاط مردم این منطقه گردید .

به همین مناسبت از سرو و چند منطقه دیگر تصاویری تهیه گردید که خدمت شما عزیزان تقدیم میشود .

سرو ابرکو

سرو کهنسال ایران زمین

ابرکو شهری با قدمت بالاتر از اصطخر و اصفهان

مطلب زیر از سایت فارس نیوز انتخاب گردید که امیدوارم تا حدی قدمت و فرهنگ این شهر کوچک کویری را رسانده باشیم .

با تشکر از توجه شما ف. حیدری

خندق – پل فلزی ، درب قلعه

خندق

به گزارش خبرنگار فارس از ابرکوه، اگر بخواهید به اعماق تاریخ بروید، کافی است به خندق‌های سنگی ابرکوه در شهری با فاصله 140 کیلومتری از یزد سر بزنید، پدیده‌ای منحصربه‌فرد که از جمله دست ساخته‌های بشری است و هنوز کسی به رمز و راز چگونگی پدید آورندگان آن در 2 هزار سال پیش پی نبرده است.

خندق

این خندق‌های سنگی که به نام خندق‌های قلعه سرور خان معروف است، در یکی از ورودی‌های شهر ابرکوه و برای حفاظت از شهر حفر شده است.

مشاهده خندق‌های سنگی ابرکوه تعجب همگان را از آن رو بر می‌انگیزد که با تمام پیشرفت‌های بشری هنوز هم به سختی می‌توان با این ظرافت به ساخت چنین اثری همت گذاشت.

* ابرکوه 300 اثر تاریخی دارد/ صخره‌های سنگی مأمن مردم

خندق

گویا صدای حکاکی هنرمندان قدیم این شهر هنوز نیز مردم را به سختکوشی تشویق می‌کند و تاریخ کهن این دیار را که تنها به خاطر سرو 4500 ساله در جهان شهرت دارد، یادآور می‌شود که ابرکوه تنها شهر سرو کهنسال نیست و حدود 300 اثر باستانی شهرستان ابرکوه که 120 اثر آن به ثبت ملی رسیده است، گویای این حقیقت است.

خندق‌های سنگی از جاذبه‌های طبیعی ابرکوه است که شاید فراوانی آثار تاریخی این منطقه، آن را نیز به ورطه فراموشی سپرده است.

خندق‌های سنگی قلعه سرورخان مربوط به دوره ساسانیان است و در ابرکوه و در محله تاریخی درب قلعه قرار گرفته و در تاریخ 24 اسفند 1383 با شمارهٔ ثبت 11652 به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

ابرکوه شهری سنگی و صخره‌ای است و همان‌طور که از نام آن پیداست،‌شهری است که بر بالای کوهی ساخته شده است و در جای جای آن صخره‌های سنگی بزرگی که خانه‌های مردمان قدیم بر روی آن ساخته می‌شد، دیده می‌شود.

هرچند ساخت و سازهای ناهماهنگ و نامتجانس کلیت بافت زیبا و ارزشمند شهر ابرکوه را تا حدودی تحت تأثیر قرار داده است، اما این مسئله نیز نتوانسته از زیبایی‌های این شهرستان باستانی بکاهد.

یک کارشناس ارشد معماری در گفت‌وگو با خبرنگار فارس در مورد دلایل سکنی گزینی مردم بر روی لایه‌های سنگی اظهار داشت: بارش‌های فصلی و روان شدن سیلاب‌ها باعث شده است تا ساکنان اولیه شهر، نقاط مرتفع بستر را برای ساخت و ساز انتخاب کنند و به دلیل وجود رگه‌های سنگی از نوع ماسه سنگ در این منطقه که ارتفاعی مناسب برای مقابله با سیلا‌ب‌ها دارند، شهرسازی منحصربه فردی بر روی آنها شکل گرفته است.

حسین حاتمی افزود: گذشته از این و به دلیل مسائل امنیتی، شاهد اقدامات جالب و قابل ملاحظه‌ای چون ساخت خندق‌های سنگی در این راستا از جانب این مردم بوده‌ایم.

* خندق‌های اعجاب انگیز ابرکوه

حاتمی ادامه داد: تلاشی که در این زمینه به کار رفته است، اعجاب انگیز است به طوری که با حفر خندق‌های سنگی در اطراف قلعه‌های مسکونی، چهره‌ای از همت و سختکوشی پدید آورندگان به نمایش گذاشته شده است و گاه با حفر خندق با عرضی بیش از شش متر و عمق چهار متر در لایه سنگی، تعجب همگان بر انگیخته می‌شود.

وی افزود: این خندق‌ها با عرض متوسط شش متر و عمق متوسط هشت متر، در مقاطعی دارای پل‌های ارتباطی از جنس سنگ بستر بوده که ارتباط با اطراف را امکان‌پذیر می‌کرده است.

حاتمی یادآور شد: از طرفی احداث بناهای گلی بر روی بستری سنگی به نوعی یادآور استمداد بشر، به واسطه ضعف ذاتی خود از تکیه‌گاهی محکم و استوار است که سستی مصالح در دسترس را نیز با این تکیه‌گاه جبران کرده است و شکل ویژه زمین در این نواحی که تقریبا منحصربه‌فرد است از عواملی بوده که به شکل‌گیری این نوع شهرسازی منجر شده است.

وی عنوان کرد: آنچه مسلم است، وجود آثار معماری ارزشمند و متعدد در این شهر، حکایت از وجود رگه‌های شهرسازی و معماری قوی در این خطه دارد به طوری که تنوع گونه‌های آثار در آن قابل ملاحظه است.

این کارشناس ارشد معماری خاطرنشان کرد: بنابر پژوهش‌های اولیه صورت گرفته توسط پایگاه میراث فرهنگی ابرکوه، احتمال وجود معماری بوکنی با توجه به نشانه‌های موجود در داخل محوطه قلعه که در اقوال عمومی به قلعه سرور خان مشهور است، نیز وجود دارد.

* میراث گذشتگان را ارج بگذاریم

وقتی در کف این خندق‌ها قدم بر می‌داری استواری بدنه‌های آن و عظمت این یادگار تاریخ، انسان را به یاد اراده‌های پولادینی می‌اندازد که بر این سنگ‌های سخت غلبه کرده‌اند تا بهای آرامش و امنیت را بپردازند و این سئوال مطرح می‌شود که در حال حاضر میراث‌داران خوبی برای این تلاشگران بوده‌ایم؟

پاسخ به این سئوال تنها نگاهی گذرا بر این آثار منحصربه‌فرد کشور را می‌طلبد.

لوله‌های فاضلابی که از منازل اطراف به پایین خندق‌ها روانه شده‌اند، ساخت و سازهای انجام شده، انبوه زباله‌ها در قسمت‌هایی که از رفت و آمد دور افتاده‌اند، تنها نشانه‌های کوچکی از عمق بی‌توجهی به یادگار گذشتگان را به تصویر می‌کشد.

این صخره‌ها می‌توانند جاذبه‌ای گردشگری برای مسافران و معرفی ابرکوه به عنوان شهری از جنس تاریخ با مردمانی از جنس تلاش باشد.

ابرکوه یزد

سرو 4500 ساله ابرکوه

سرو 4500 ساله ابرکوه

سرو ابرکوه

سرو ابرکوه

سرو کهنسال ابرکوه

شهرستان تاریخی ابرکوه
این سرو 4500 ساله دیدنی است+عکس
سرو 4500 ساله ابرکوه از دیرزیست‌ترین موجودات زنده دنیا، امسال نیز آغوش به روی مهمانان نوروزی گشاده و مردم ابرکوه نیز امسال شاهد پایان انتظار خود برای استفاده بهینه از یکی از مهم‌ترین پتانسیل‌های گردشگری ابرکوه خواهند بود.

نگاهی به جاذبه های تاریخی ابرکوه
یزد – ایرنا- جاذبه های دیدنی و تاریخی شهرستان ابرکوه بابیش ازچهار هزار سال قدمت این روزها مورد استقبال مسافران نوروزی است.

به گزارش ایرنا، شهرستان ابرکوه یکی از 14 شهر نمونه گردشگری کشور در فاصلة 140 کیلومتری غرب یزدو درمسیر اصلی یزد شیراز قرار دارد و فاصلة این شهر تا شیراز 300 کیلومتر و تا اصفهان 280 کیلومتر است.
ابرکوه جزو فلات مرکزی ایران است و درطول جغرافیایی 13-17-53 شرقی و عرض جغرافیایی 8/31 واقع شده است.
ارتفاع این شهرازسطح آبهای آزاد 1500 متراست ودارای دو بخش وچهار دهستان می باشد وجمعیتی حدود 50 هزار نفر را درخود جای داده است.
ابرکوه یکی از شعب راه ابریشم است ونام آن درمنابع قدیم وجدید ابرقو، ابرقویه، برقوه وبرکوه آمده است فردوسی درشاهنامه ازاین شهربه عنوان جای پای پهلوانان وحماسه سازان ایران باستان وهمچنین ازرونق بازرگانی آن یاد می کند.
درنزدیکی ابرکوه تپه های سیاه رنگی وجود دارد که به آن تل خاکستر می گویند. برخی معتقدند آتش ابراهیم (ع)دراین مکان افروخته شد وعده ای نیز آنها رابه آتش سیاوش نسبت می دهند.
وجود بیش از 450 اثرتاریخی در ابرکوه که تا کنون تعداد 119 اثر به ثبت آثار ملی کشور رسیده است که شامل 112 اثر غیر منقول، 4 اثر ناملموس، 3 اثر طبیعی می باشد.
مسجد جامع:
بامحراب گچبری بسیارعالی است اساس این بنا به صورت چهارایوان وحیاطی مستطیل شکل ودارای دهلیزها. شبستانها ومتعلقات دیگراست وقسمتهایی هم مربوط به دوره سلجوقی وحکمرانی مغول می باشد. همة بنای مسجد جامع ازخشت خام وگل ساخته شده وازنظرسبک ساختمانی جزء بناهای چهارایوانی است مسجد جامع ابرکوه به شماره 197 درتاریخ 9/5/1312 درفهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
گنبدعالی:
ازقدیمی ترین ومستحکمترین اثرتاریخی ابرکوه است وآرامگاه امیرعمیدالدین شمس الدوله دیلمی از امرای دیالمه میباشد. که به دستورفرزندش فیروزان درسال 448هجری ساخته شده است .این بنای هشت ضلعی که دیواروسقف آن ازسنگ سفید وملات گچ وساروج ساخته شده است 20 مترارتفاع دارد ودرتاریخ 9/5/1312تحت شماره 195 بعنوان اولین اثرثبتی استان یزد درفهرست آثارملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد بیرون:
مسجد بیرون (منزلگاه علی بن موسی الرضا (ع) )است این مسجد شامل دوایوان باحیاط مرکزی است .ایوان غربی به گنبد خانه ای که از داخل مربع وازخارج نیم دایره است متصل میباشد. زیرسازی گنبد وقرینه های آن وهمچنین پوشش ایوانها ودو رواق به شیوه اشکانیان وساسانیان است .مسجد بیرون به شماره2170 درفهرست آثارملی به ثبت رسیده است .
یخچالهای ابرکوه :
یخچالهای ابرکوه به شکل مخروطی بصورت پله ای بنا شده اند درگذشته محل انباریخ بوده اند. ارتفاع این یخچالها اغلب حدود20متر است وسطح آن گودترازسطح زمین است. یخچالها دارای 4 بخش عمده حوض بند، مخزن یخ، دیوارهای سایه انداز وگنبد بزرگ روی مخزن هستند.
حمام خزینه ای ملاحیدر ابرکوه :
دارای قسمتهای مختلف ازجمله ورودی، حجره انتظار، خزینه خلوتی وحمام سرد وگرم است. مصالح به کاررفته دربنا سنگ، ملات گچ وگل، آجر، خشت خام، ساروج وگل زرد است قدمت این حمام بیش ازسیصد سال است ودرفهرست آثارملی به ثبت رسیده است.
مقبره عزیزالدین نسفی:
این اثر دردوره سلجوقیان درقرن پنجم وششم هجری بنا شده است. که قسمتی ازهنرمعماری آن همچنان مشهود است. این بنا دارای محراب گچبری بسیارعالی است که باکتیبه های مزین گنبدعلویان درهمدان ومدرسه حیدریه قزوین ومسجدجامع ورامین ومقبره پیربکران دراصفهان همطراز وقابل قیاس ومشتمل برگل وبوته های اسلیمی وریزه کاریهای بسیارعالی گچبری وکتیبه های کوفی ونسخ شیوای گچبری است وبرروی دوگل گچبری برطرفین محراب به خط نسخ نام سازنده و تاریخ آن نوشته شده است این بنا به شماره 205 درفهرست آثارملی به ثبت رسیده است.
گنبد سنگی هک:

بقعهای است چهار ضلعی از قرن هشتم هجری، دارای گنبد سنگی که در کنارهی غربی روستای «هِک» در شش کیلومتری شهرستان ابرکوه واقع شده است. این بنا مدفن حسن بن رییس، از سلسلهی آل اینجو است که تماماً از سنگ سفید رنگ ساخته شده و گنبد آن از سوی خارج، دارای پوشش آجر است. در ضلع جنوبی بنا محرابی با ابعاد 88×10/2 سانتیمتر تعبیه گردیده که جهت این محراب با قبله اختلاف دارد. در این بنا، سه کتیبه به خط نسخ منصوب گردیده است.این بنا در فهرست آثار ملی قرار دارد. شبیه به این بنا از حیث ترکیب و اسلوب، دو مزار یکی نزدیک طارم و دیگری بالای سرقورگ در راه داراب به بندرعبّاس نیز وجود دارد.
درخت سرو کهنسال ابرکوه:
دانشمندان عمراین درخت را 4تا8 هزارسال تخمین زده اند درخت سرو ابرکوه ازبزرگترین درختان دیر زیست دنیا است. این درخت دارای تنه ای باقطر5/4 متر، محیط ساقه 18 متروارتفاع 25مترهمواره پذیرای هزاران نفرگردشگر داخلی وخارجی می باشد. شهرستان ابرکوه دارای چندین درخت دیرزیست می باشد. «سرو چهار هزار و پانصد ساله»، «مسن ترین موجود زنده ایران»، «دومین درخت کهنسال و ارگانیسم زنده جهان»، «دومین اثر طبیعی ایران ثبت شده در فهرست میراث ملی» تنها چند عنوان مهم سرو کهنسال ابرکوه است
سرو ابرکوه یا سرو ابرقو، که با نام «پارسیک» شناخته می شود، در قسمت جنوب غربی شهر ابرکوه واقع شده و شهرت و اهمیت تاریخی به این شهر داده است. این درخت چهارهزار و پانصد ساله، بعد از قله سرفراز «دماوند» در تهران، دومین اثر طبیعی ایران است که در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده است.
تنه این درخت، قطری در حدود 5/4 متر دارد که محیط تنه آن در روی زمین به یازده و نیم متر می رسد، همچنین شاخه های آن 85/1 متر قطر دارند وارتفاع آن 35 متر و محیط آن 18 متر است.
موزه مردم شناسی ابرکوه :
آثارموزه مردم شناسی ابرکوه دارای800 قطعه ازاشیاءباارزش تاریخی است که مساحتی درحدود500مترمربع ازخانه صولت رابه خود اختصاص داده است.
قلعه روستای شهرسب(ارگ شهرسب): 17هزار مترمربع مساحت دارد ومصالح بکاررفته دران خشت خام، گل، سنگ، چوب، آجرپخته و… می باشد.
زیربنای بافت تاریخی محدوده بافت تاریخی شهرستان ابرکوه ازکمربندی شهرآغاز وبه سمت میدان امام حسین ودر راستای خیابان شهیدباهنر ادامه می یابد. درداخل محدوده بافت تاریخی آثارزیادی به جا مانده ازادوارمختلف به چشم می خورد که درنوع خود گاهاً منحصربه فردمی باشد. وسعت بافت تاریخی ابرکوه بیش از148 هکتاراستو تقریبا بطور مستمر و بمنظورساماندهی وبهسازی بافت تاریخی، مرمت آن بصورت مشارکتی با شهرداری ابرکوه انجام میگیرد.
روستاهای هدف و نمونه گردشگری شهرستان ابرکوه :در ابرکوه تعداد شش روستای هدف گردشگریمشخص شده است که شامل ، روستاهای شهرسب، هارونی، هک، بداف، فراغه و اسفندآباد است.همچنین این شهرستان دارای پنج منطقه نمونه گردشگری شامل روستای هارونی، شهرسب، بافت تاریخی، کفه نصرت آباد و روستای احمدآباد می باشد.
معرفی پردیسان ابرکوه: پردیس گردشگری ابرکوه شامل تعدادی ازخانه ارزشمند دوره قاجاریه میباشد که در کنار هم مجموعه فاخری را تشکیل داده است این خانه ها شامل آقازاده، موسوی، ،سید علی آقا، حسینی دوست و حاجی خان است که در محله دروازه میدان یکی از محلات بافت تاریخی شهرستان ابرکوه واقع شده است این مجموعه حدود 5000 متر مربع مساحت داشته واقدامات مرمتی بر روی آن انجام شده است.
خانه تاریخی آقازاده ابرکوه که در بافت قدیم دروازه میدان این شهر واقع است با و دو بادگیر با 18 متر ارتفاع ومساحتی بیش از 850 مترمربع بصورت حیاط مرکزی بوده و عمارت درسه جبهه به منظور استفاده در فصول مختلف سال استقرار پیدا کرده است .
این خانه تاریخی از نظر معماری و بکارگیری عناصر معماری سنتی ایران درخور توجه می باشد و باداشتن اتاق جنوبی خانه بصورت صلیبی و شکم دریده ساخته شده است.
وجود حوض سنگی در وسط حیاط خانه، فضای خانه بخصوص تالار را در تابستان طراوت خاصی بخشیده است و قسمت شاخص و جالب توجه این بنا ، بادگیر دوطبقه و کلاه فرنگی می باشد .
ارتفاع بادگیر آن 18متر و مساحت آن 19متر مربع و 19عدد دریچه تنظیم هوا دارد که با بادگیر دومی هماهنگی و ارتباط دارد که در کنار آن یک کلاه فرنگی با تزئینات مقرنس کاری بسیار زیبائی می باشد که درنوع خود بی نظیر است.
بادگیر و کلاه فرنگی به ترتیب حکم خنک کردن (کولر) و نور رسانی (نورگیر) فضای زیرین و تالارخانه را انجام می دهند.
قدمت خانه آقازاده ابرکوه مربوط به دوره قاجاریه است که با شماره 1830در فهرست آثارملی ایران به ثبت رسیده است رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ابرکوه از خانه آقازاده ابرکوه بعنوان آثار تاریخی شاخص کشور نام برد وتصریح کرد: این خانه تاریخی بعنوان طرح پشت اسکناس جدید دو هزارتومانی شده است .
خانه موسوی :
خانه موسوی یکی ازخانه های قدیمی شهرستان ابرکوه است که بصورت حیاط مرکزی بوده وعمارت درسه جبهه بمنظوراستفاده درفصول مختلف استقرارپیدا کرده است. عمارت مهتابی وشکم دریده وبادگیر دریکی جبهه خانه واقع شده که درتابستان ازآن استفاده می شود واتاقهای پنج دری دریک جبهه استقراردارد که درفصل سرما وزمستان قابل استفاده است. صندوقخانه ازجمله فضاهایی است که درمجاورت عمارت تالار وبادگیر قراردارد همچنین یک حوض سنگی دروسط حیاط ایجاد شده که به حیاط طراوت خاصی می بخشدقدمت خانه موسوی متعلق به دوره قاجاریه ویکی ازمنازل مسکونی وشاخص درشهرستان ابرکوه است که تحت شماره1840 به ثبت آثارملی رسیده است.
خانة سید علی آقا:
یکی ازخانه هایی که درشهرستان ابرکوه حائزاهمیت وازحیث معماری وبه کارگیری عناصرسنتی ایران ازجمله بادگیردرخورتوجه است خانه ای معروف به خانه سیدعلی آقاست. این خانه همچون خانه های مناطق کویری ایران دارای حیاط مرکزی باعناصرباغچه وحوض برای بوجودآوردن شرایط اقلیمی متناسب بامناطق کویری است. درجبهة شمالی آن تالاراصلی قراردارد ودرقسمت پشت تالاراتاق بادگیرقرارگرفته است.
در دو طرف ضلع شرقی وغربی خانه اتاقهای متعدد باکاربری های مخصوص به خود قراردارد ویک ایوان کوچک ضلع جنوبی راتکمیل میکند. این خانه دارای دوقسمت اندرونی وبیرونی است که قسمت اندرونی به منظورخصوصی بودن درپشت تالار قرارگرفته وقسمت بیرونی ویژه میهمانان ومراجعه کنندگان است. قدمت این خانه به دورة قاجاریه برمی گردد.
خانه حسینی دوست :
یکی دیگرازخانه های باارزش وقدیمی شهرستان ابرکوه خانه حسینی دوست است که دربافت قدیم محله دروازه میدان واقع شده قدمت این بنا قاجاری است. این بنا نیزهمچون سایرخانه های منا طق کویری به صورت حیاط مرکزی است ودرچهارجبهه استقرار یافته است. ضلع جنوبی بنای مذکوردردوطبقه می باشد واضلاع دیگرحیاط یک طبقه، ازخصوصیات بارزاین بنا تزئینات گچبری ودوستون جلوایوان فضای طبقه اول همراه با سیمگل بدنه حیاط با گل زرد است که درنمای حیاط مشهود می باشد.

صنایع دستی شهرستان ابرکوه: عبارتند از:

نمدمالی ـ گیوه دوزی ـ گلیم بافی ـ چنته بافی ـ پاپیه ماشه ـ منبت چوب ـ معرق چوب ـ مشبک چوب ـ حجم سازی ـ نگارگری ـ نقاشی روی شیشه ـ نقاشی روی پارچه ـ قلمزنی روی مس ـ چهل تکه دوزی ـ چرم دوزی
لازم بذکر است سه صنایع دستی شهرستان شامل گیوه دوزی، قفل سازی و چنته بافی در فهرست آثار ناملموس کشور به ثبت رسیده است. همچنین موسیقی مراسم محرم ابرکوه نیز در فهرست میراث ناملموس به ثبت رسیده است.
تعداد موزه های شهرستان : ابرکوه دارای دو موزه شامل موزه مردم شناسی(خانه صولت) وموزه عبرت (خانه حسینیان) است.
ستاد تسهیلات مسافران نوروزی ابرکوه با تشکیل کار گروه های مختلف وبا کلیه امکانات ، طی چند هفته است که فعالیت خود را درجهت رفاه حال مسافران نوروزی آغاز و درخدمت مسافران نوروزی می باشد.
ابرکوه در 140 کیلومتری شهر یزد قرار دارد.
مردم دنیا، شهرستان تاریخی ابرکوه را با سرو 4500 ساله می شناسند و سرو کهنسال ابرکوه با آغوش باز پذیرای مسافران نوروزی است.

شهرستان تاریخی ابرکوه در تمام ایام سال و به ویژه در ایام نوروز میزبان ایرانگردان و جهانگردان بسیاری است و همه گردشگران، توجه ویژه ای به سرو کهنسال ابرکوه به عنوان یکی از دیر زیست ترین موجودات زنده دنیا نشان می دهند.

موقعیت خاص ابرکوه و قرار داشتن این شهرستان در مسیر چند استان پرتردد کشور نیز به جذب و حضور بیشتر گردشگران به این شهرستان کمک کرده است.

اما موضوع مهم این است که بسیاری از مردم کشور و جهانگردان جهان وقتی وارد ابرکوه می شوند، به نخستین جایی که سر می زنند سرو 4500 ساله ابرکوه است و کمتر جهانگرد خارجی و ایرانگرد ایرانی است که از این درخت بازدید نکرده باشد.

سرو ابرکوه یک نوروز دیگر را پشت سر می گذارد

جهانگردان و تاریخ نگاران مطرح بسیاری نیز در گذشته های دور از سرو ابرکوه یاد کرده اند که از جمله آنها می توان به حمدالله مستوفی اشاره کرد.

حمدالله مستوفی در کتاب نزهت القلوب که در سال 740 هجری قمری تألیف شده است، درباره این سرو می نویسد: «آنجا سروی است که در جهان شهرتی عظیم دارد. چنانچه سرو کشمیر و بلخ شهرتی داشته و اکنون این از آنها بلندتر و بزرگ تر است».

«مارکوپولو» نیز در خاطرات سفر خود به ایران می نویسد: «یکی از چند سروی که در ایران دیده ام، سرو خوش بالای ابرکوه است که همچون آبشاری سبز از آسمان بر روی زمین تنیده ابرکوه فرو می آید و از هر طرف که وارد ابرکوه شوی، سرو کهنسال و پرطراوت مانند چراغ دریایی سبزی، ما را به بندر دریای کویر و خورشید تابان فرا می خواند».

سرو کهنسال ابرکوه که هزاران سال شاهد گذر تاریخ بوده است، امسال یک نوروز دیگر را پشت سر می گذارد تا به عنوان نماد استقامت ایرانیان همچنان پابرجا بماند.

پیرترین موجود زنده دنیا با 25 متر ارتفاع، 18متر محیط و 11.5 متر اندازه دور تنه، در قلب ایران آغوش خود را برای استقبال از میهمانان نوروزی باز کرده است.

تا قبل از این، سرو ابرکوه به جز اینکه مورد بازدید مردم قرار می گرفت، هیچ سود مالی چه برای خود و چه برای شهرستان نداشت و این در حالی است که اجرای طرح تفضیلی سرو ابرکوه به دلیل نداشتن اعتبار متوقف شده است و فعالیت هایی که در برخی از نقاط مانند خیابان سرو انجام می گیرد، از بودجه های شهرداری ابرکوه انجام می شود.

اما در نوروز امسال و برای نخستین بار شاهد بلیط فروشی برای بازدید از سرو کهنسال ابرکوه توسط شهرداری هستیم و این امری است که مردم ابرکوه سالیان زیادی است، انتظار آن را می کشند زیرا آنها انتظار دارند که درآمدزایی از داشته هایی مانند سرو به ساماندهی چنین آثاری کمک کند.

شهردار ابرکوه در این زمینه در گفت وگو با خبرنگار فارس در ابرکوه اظهار داشت: از آنجا که احساس می شد سرو کهنسال ابرکوه نیاز به رسیدگی بیشتر دارد، شهرداری در توافق با محیط زیست بخشی از خدمات مورد نیاز اطراف سرو و فعالیت های عمرانی آن را بر عهده گرفته است.

حسین حاتمی خاطرنشان کرد: اما مسئولیت اصلی نگهداری از درخت و مسائل تخصصی و کارشناسی آن بر عهده محیط زیست است.

شهردار ابرکوه با تأیید نظرات مردم و اینکه باید از پتانسیل هایی مانند سرو ابرکوه استفاده کرد، بیان داشت: سرو 4500 ساله ابرکوه یک پتانسیل جهانی است و ما هم اعتقاد داریم که باید با بهره برداری صحیح از چنین داشته هایی که در شهرستان ابرکوه کم هم نیست، حداقل به آبادانی همین آثار کمک شود.

این مسئول ادامه داد: سرو ابرکوه به مدت سه ماه و به صورت موقتی به شهرداری ابرکوه تحویل شده است و بلیط فروشی سرو نیز برای نخستین بار توسط این شهرداری در ایام نوروز انجام می شود.

شهردار ابرکوه بیان کرد: قیمت بلیط برای بازدید از این اثر طبیعی ملی برای هموطنان هزار و برای جهانگردان خارجی 10هزار تومان تعیین شده که عواید این بلیط فروشی صرف نگهداری این درخت می شود.

حاتمی در مورد فعالیت های عمرانی و خدماتی انجام شده و یا در حال انجام در محدوده خیابان سرو ابرکوه اظهار داشت:

کار بهسازی پیاده روها و جداره های خیابان سرو در حال انجام است و در کنار آن و برای آماده سازی بازدید مسافران نوروزی، بهسازی کامل سرویس های بهداشتی، هرس و پاک کردن محوطه سرو از گیاهان هرز، ساماندهی شمشادها و رفع مزاحمت های محیطی افراد نیز در دستور کار است.

سرو 4500 ساله ابرکوه تنها درخت کهنسال ابرکوه نیست و درختان کهنسال دیگری نیز در اقصی نقاط این شهرستان وجود دارند که در این گزارش تلاش شده به معرفی این درختان پرداخته شود.

سرو دوم ابرکوه

این سرو به فاصله کمی از خیابان اصلی شهر ابرکوه روبروی امامزاده احمد (ع) و در یک خانه مسکونی قرار دارد و کارشناسان سن این درخت را 1500 سال برآورد کرده اند.

بنه روستای بداف

این درخت در در روستای بداف از روستاهای بخش بهمن ابرکوه قرار دارد و با وجود سن زیاد این درخت که برخی آن را نزدیک به 2هزار سال تخمین می زنند، همچنان میوه می دهد.

درخت کهنسال توت ده عرب

این درخت توت در روستای ده عرب دهستان فراغه ابرکوه قرار گرفته است و مردم محلی نیز به آن علاقمند هستند و در نگهداری آن کوشش می کنند و همین امر باعث شاداب ماندن این درخت کهنسال شده است.

بنه صادق آباد

درخت بنه صادق آباد نیز در روستای صادق آباد و در فاصله نزدیکی از جاده اصلی قرار گرفته است و زیبایی خاص این درخت در فصل بهار هر بیننده ای را به خود جذب می کند.

نوروزی زیبا و خاطره انگیز را می توان در سایه سار سرو 4500 ساله ابرکوه آغاز کرد. در سفر به شهرستان تاریخی ابرکوه، تلاش کنید تا از دیگر دیدنی های این نقطه از کویر نیز دیدن کنید.

علاوه بر درختان کهنسال ابرکوه، این شهرستان دارای صدها اثر تاریخی است که 120 اثر آن در فهرست آثار ملی ایران زمین به ثبت رسیده است.

ابرکوه با بیش از 57 هزار کیلومتر مربع وسعت در 140 کیلومتری غرب مرکز استان یزد قرار دارد و آثار تاریخی و طبیعی بسیاری به یادگار از اعصار گذشته در این شهرستان وجود دارد. (فارس)