0 Items
گره چینی شبه بلوری کاشی در معماری اسلامی

گره چینی شبه بلوری کاشی در معماری اسلامی

گره چینی شبه بلوری کاشی در معماری اسلامی

هنر های اسلامی 

پیتر J. لو و پل J. Steinhardt ، ” Decagonal

گره چینی شبه بلوری کاشی در معماری اسلامی قرون وسطی ، ” علوم (2007)

 گره چینی شبه بلوری کاشی در معماری اسلامی

گره چینی شبه بلوری کاشی در معماری اسلامی

هنر های اسلامی 
گره چینی و ارسی سازی کارگاه فن و هنر ایران زمین

گره چینی و ارسی سازی کارگاه فن و هنر ایران زمین

ارسی و گره چینی :

فیلم ارسی سازی در یزد :

 

حکایت غم انگیز همه رشته های سنتی است . نجات بخش جامعه امروز ما

درب گره چینی ، هنر سنتی ایران زمین (4)

ارسی و گره چینی

گالری عکس گره چینی دکوراسیون سنتی ، لوکس آنتیک و صنایع چوب و هنر سنتی ایران زمین درب

دکوراسیون سنتی ، گره چینی ، گالری عکس گره چینی دکوراسیون سنتی ، لوکس آنتیک و صنایع چوب و هنر سنتی ایران زمین درب

گالری عکس گره چینی دکوراسیون سنتی ، لوکس آنتیک و صنایع چوب و هنر سنتی ایران زمین درب

گالری عکس گره چینی دکوراسیون سنتی ، لوکس آنتیک و صنایع چوب و هنر سنتی ایران زمین درب

ابزارهای برای کنده کاری چوب

مشبک چوبی ، گره سازی با ابزارهای برای کنده کاری چوب

نور جوهر خوانش هستی است .     و ، ارسی ، پنجره ای رو به نور .

ارسی پنجره ایست که نور را قاب بندی میکند و به آن تنوعی رنگین می بخشد .

ارسی و گره چینی دارای نقشی چند بعدی هستند همدارای نقش نمادین ، symbolic ,  و هم دارای نقشی مادی است . و این از ویژگی های هنر سنتی ایران است که زیبایی aesthetics و سودمندی utility  و کاربردی  function  را با فلسفه و حکمت wisdom و عرفان ، پیوند می زند تا زندگی روزمره را سرشار از امنیت و آرامش و تعمق و رمز و معنا نماید .

ارسی و گرهچینی  یکی از اجزای هنر سنتی ایران است .

 

ارسی و گره چینی ضیافتی است به افتخار نور

ارسی و هنر گرهچینی ، جنگ اعجاب انگیزی است از طبیعت ، فناوری و ریاضیات ( هندسه ) هنر و عرفان ، از سویی ، چوب و شیشه و کاغذ و گچ و رنگهای الوان و نیز تکنیکهای گره چینی و گچ بری و معرق و منبت و مشبک و درودگری و از سوی دیگر تاملات عرفانی و فلسفی دست در دست هم نهاده اند تا این جنگ زیبا را تقدیم انسان نمایند . اوج حضور در جامعه و زندگی روزمره غوطه ور است ، تا چونان خلوت نشینی باشد که از صحرای ختن آهوی مشکین را صید می نماید .

اما سرنوشت گره چینی و ارسی سازی ، حکایت غم انگیز همه رشته های سنتی است . متاسفانه گره سازی و ارسی ، در یک مصاف تحمیلی بین معماری سنتی و معماری مدرن در استانه معبد مدرنیزاسیون مظلومانه به مذبح کشیده و قربانی شده است . تنها یک ناجی شجاع و با درایت می توانست و می تواند پا به عرصه بگذارد و از قربانی شدن این هنر و سایر هنر های سنتی جلوگیری نماید .

 

درب گره چینی چوبی

درب گره چینی چوبی

ساخت درب گره چینی

درب سنتی ایرانی

درب گره چینی

درب گره چینی سفره خانه سنتی نصف جهان

نمونه کارهای هنرکده فن و هنر

درب قدیمی ، درب گره چینی ؛ درب اسلیمی

درب قدیمی ، درب گره چینی ؛ درب اسلیمی

دکوراسیون چوبی ، صنایع چوب و هنر ایران زمین ، ساخت میز تلویزیون ، میز آباژور ، دکوراسیون داخلی چوبی

درب قدیمی ، درب گره چینی ؛ درب اسلیمی

فن و هنر ایران زمین ارسی

ساخت درب و پنجره های سنتی ، گره چینی

ساخت درب و پنجره های سنتی ، گره چینی

دکوراسیون سنتی ، رستوران سنتی ، درب گره چینی ساخت گروه فن و هنر ایران زمین

گره هشت ریز کوچکترین جزء کمتر از 10 میلیمتر و بزرگترین جزع گره 5 سانتی متر

درب گره چینی

دکوراسیون سنتی ، رستوران سنتی

عکس این نمونه کار متعلق به زمانی است که هنوز برچسب ورق های شیشه مصنوعی از روی آن جدا نشده اند .

درب چوبی گره چینی ( گرهچینی )

دکوراسیون سنتی ، رستوران سنتی

درب گره چینی ساخت هنرکده فن و هنر ایران زمین
این درب در زمانی حدود 960 ساعت کار ساخته شد .
تعداد قطعات بهم متصل شده بیش از 3000 قطعه چوب و شیشه مصنوعی است .
اتصالات به روش کنشکاف و کام و زبانه اجرا شده اند .

اتصالات چوبی در هنر گره سازی ، ارسی و گره چینی

اتصالات چوبی در هنر گره سازی ، ارسی و گره چینی

طراح طرح حیدری، طراح اتوکد و اندازه گذاری خانم پرپنجی و عملیات ساخت در کارگاه فن و هنر ایران زمین واقع در شهرک صنعتی خرمدشت انجام گردید .
سفارش طراحی و ساخت این درب گره چینی توسط اقای فتاحی مدیریت سفرخانه سنتی نصف جهان داده شده .
همکنون این درب در محل پروژه نصب و قابل مشاهده است : آدرس تهران بعد از جاجرود روبروی بانک صادرات شهرک صنعتی خرمدشت .

عکس نمای نزدیک از سطح گره سازی شده

طراحی و ساخت درب چوبی گره چینی

الات گره هشت شمسه

درب گره چینی ساخت هنرکده فن و هنر ایران زمین

کوچکترین قطعه در بالای شمسه 16 وسط درب کار شده که طول آن 0.7 میلیمتر است .

طراحی و ساخت درب چوبی گره چینی

گره ریز ، گره چینی با چوب

ساخت در گره سازی شده با اتصال کام و زبانه و قلیف

طراحی و ساخت درب چوبی گره چینی

درب گره چینی

در این عکس چهارچوب را در کارگاه فن و هنر برپا ،و درب گره چینی را  روی آن لولا کردیم . شیشه های جاسازی شده در درب دارای برچسب محافظ هستند ، برچسب شیشه ها را باید تا بعد از رنگ باید سرجایشان بمانند  .

متاسفانه دیگر مانند قدیم شیشه های ایرانی با رنگ و لعاب اصیل پیدا نمیشود و ما مجبوریم از ورق های پلکسی گلاس برای دربهای گره چینی استفاده کنیم .

دکوراسیون سنتی ، رستوران سنتی ، درب گره چینی ساخت گروه فن و هنر ایران زمین

دکوراسیون سنتی ، رستوران سنتی

بهترین چوب برای استفاده در گره چینی چوب درختان پهن برگ با چگالی بالا است ، اما ما در این پروژه بدستور کارفرما از چوب درختان سوزنی برگ استفاده کردیم .

به همین خاطر من هنگام انتخاب چوب ، چوب کاج slp  با چگالی بالا را انتخاب کردم . این چوب بدلیل داشتن بافتی محکم و شرایط خوب از نظر میزان چگالی ، میزان چربی و شیره داخل چوب ، میزان گره و تعداد شاخه ها یکی از بهترین انتخابهای من برای ساخت این درب بود . اما با تمام این مزیت ها این چوب توان برش اره در سایزهای ریز را ندارد و زیر تیغ خورد میشود به همین خاطر دور ریز و خطرات بسیاری را هنگام کار برای ما بوجود آورد .

ما برای ساخته قطعات ریز خودمان یک اره پشت بند دار ساختیم که در اصل این اره برای خانم پرپنجی طراحی شده بود . دست خانمها بدلیل کوچک بودن نمیتواند با اره های بزرگ هماهنگ شوند و در اصل ایده من برای ساخت این اره از روز اول کار ایشان در کارگاه شکل گرفت . اما در هنگام ساخت این درب ، با این اره بود که توانستیم قطعات ریز را برش دهیم .

 

slp wood  ، عکس تخته های فنلاندی در هنرکده فن و هنر

تخته slp فنلاند چوب کاج درجه یک

تخته slp فنلاند چوب کاج درجه یک

سونای خشک تخته SLP فنلاند سونا خشک پیش ساخته

سونای خشک تخته SLP فنلاند سونا خشک پیش ساخته

گره سازی مدرن و امروزی ، تعریف گرهچینی با چوب : 

گره چینی چیست ؟

گره سازی و رسم گره به قطعات برش خورده چوب ، شیشه های رنگی ، فلز ، و مصالح طبیعی و ارزشمند دیگر که در اشکال مختلف ( که همه از طبیعت گرفته شده اند )  و متعدد الاجزا و وحدت گرای هندسی ، که به طور هماهنگ در یک کادر مشخص و تکرار شونده در کنار هم قرار گرفته باشند را گره چینی میگویند .

هندسه جبر و رضیات خوارزمی

هندسه جبر و رضیات خوارزمی

در واقع هندسه نقوش و گره کشی جرء جدا نشدنی این هنر به حساب می آید . طراحی در هنر گره سازی حرف اول را میزند که در این پروژه طرح ابتدایی توسط اقای حیدری ( مدیریت ) رسم و به خانم پرپنجی جهت تکمیل محول گردید . ایشان بیش از 20 روز بر روی این طرح کار کردند و در نهایت طرح قابلیت اجرا را پیدا کرد .

هندسه جبر و رضیات خوارزمی

هندسه جبر و رضیات خوارزمی

در اینجا جا دارد از ایشان ( خانم مینا پرپنجی ) تشکر ویژه ای گردد . ارزو دارم ایشان در مراحل زندگیشان مثل همیشه با پشتکار و تلاشی که دارند موفق و پیروز باشند .

در این مجموعه ما سعی داریم به کمک طرح های ماندگار قدیمی ، که از گذشتگانمان برایمان مانده و در جهان به نام گره ایرانی معروف است ، و بدور از کپی و تقلید ، بلکه با اقتباس و تفکر به طرح های جدید مناسب شرایط امروز دست یابیم . امید که بتوانیم در این مسیر ثابت قدم باشیم .

استاد عباس عشاقی

استاد عباس عشاقی

بقول استاد بزرگ این هنر جناب عباس عشاقی ، اجرای این هنر بسیار مشکل است و تغییر در روش ساخت گرهچینی از ارزش آن خواهد کاست .

مسلما طراحی که امروزه تحت عنوان قاب های گره چینی در بازار به وفور دیده میشود ، فقط از نظر شکل شبیه به این هنر است و از نظر ارزشی آنها را نمیتوان در جایگاه هنر گرهچینی و ارسی سازی ایرانی قرار داد .

با تشکر از همه دوستان که من را در ساخت این پروژه تنها نگذاشتند.

مدیریت گروه فن و هنر ایران زمین


 

منابع و کلمات کلیدی :

منبع کارگاه فن و هنر ایران زمین

گره چینی و دکوراسیون سنتی ، زیبا و گران قیمت گره چینی ، معرق ، دکوراسیون ، درب تمام چوب منبت کاری شده. عکس گره چینی. صنایع چوب و

گره چینی,درب وپنجره های مشبک

گره چینی – ساخت دکوراسیون سنتی ، پارتیشن متحرک چوبی ، درب پنجره دکوراسیون سنتی ، سفارشی ساز و ماندگار

درباره من:  طراح و سازنده  دکوراسیون سنتی با بیش از 50 سال پیشینه و 25 سال تجربه کاری در حرفه گره چینی و ساخت انواع درب  پارتیشن و پنجره های سنتی ، بوفه و ویترین  بصورت کاملا حرفه ای با ظرافت بالا .

گره چینی (مشبک چینی )سنتی

گنجه ، میز ، تخت سنتی ، میز جلو مبلی و کنار مبلی (گره چینی ) سنتی تمام چوب

پنجره چوبی (مشبک – گره چینی شده – سنتی )   گره چینی (مشبک چینی )سنتی ، درب و پنجره ،.

گره چینی در دکوراسیون داخلی و خارجی

تصویر و گالری عکس درب تمام گره چینی

پنجره ( ارسی ) گره چینی با طرح گره هشت

رسم گره نیاز به تمرین و ممارست دارد .

آموزش گره چینی :گروه فن و هنر ایران زمین با مدیریت فربد حیدری با بیش از 50 سال پیشینه در صنعت چوب و تجربه … آموزش گره چینی : این آموزش شامل شناخت گره ، رسم گره ، انتقال الگو ، مهارت استفاده از ابزار ، آموزش … درب قدیمی و پنجره ارسی

درب گره چینی

گروه فن و هنر ایران زمین با سابقه ای بیش از 50 سال درودگری سنتی به کار ساخت درب و پنجره های ارسی ، گره چینی ، درب های قدیمی ، درب منبت کاری شده ، درب چوبی  مشبک میپردازد .

در مجموعه کوچک ما فقط گره ساخته نمیشود بلکه آموزش ، طراحی و ساخت گره با شیشه ، سرامیک و فلز نیز انجام میگردد .

قدمت گره چینی را نمیتوان به درستی مشخص نمود برخی معتقد هستند به دوره قبل از خلافت عباسی میرسد و اگر از من بپرسید ؛ نظر شخصی من این است بغییر از ایرانیان بعید میدانم کشور دیگری توان ساخت این سازه ها را داشته .

این هنر که بیشتر در ساخت درب و پنجره کاربرد دارد . اما ما آن را به تمام اجزای دکوراسیون داخلی و دکوراسیون خارجی میکشانیم .

فن و هنر ایران زمین ارسی ، درب و چهارچوب گره چینی , درب گره چینی , پنجره سنتی دکوری , دانلود طرح های گره چینی , قیمت پنجره مشبک چوبی , پنجره چوبی قدیمی , پنجره چوبی مشبک , دانلود کتاب آموزش گره چینی , انواع گره چینی , طرح گره چینی

ساخت درب و پنجره های سنتی ، گره چینی

حرفه ما و میراث من از پدر طراحی و ساخت انواع درب و پنجره های سنتی ( ارسی سازی ، گره چینی ؛ گره سازی )  به روش) سنتی است .

نمونه کارهای من را میتوانید در اماکن متبرکه ، مراکز خرید و بازارهای سنتی و سفره خانه های سنتی مشاهده کنید .

هنرکده فن و هنر ، ارسی سازی

درباره باغ دولت آباد یزد

باغ دولت آباد یزد

 

باغ دولت‌آباد از باغ‌های قدیمی شهر یزد در کشور ایران و هم ردیف باغ فین در کاشان و باغ شاهزاده ماهان در کرمان می‌باشد.

بادگیر عمارت بادگیر آن با ارتفاع ۳۳/۸ متر بلندترین بادگیر خشتی شناخته شده در جهان است.

این باغ در تاریخ ۱۳۴۶/۱۲/۲۳ به شماره ۷۷۴ در ردیف آثار ملی ایران قرار گرفته است؛ و همچنین یکی از باغ‌های ایرانی ثبت شده در میراث جهانی توسط یونسکو است.

 

باغ دولت‌آباد در یزد در اواخر دوره افشاریه و درسال ۱۱۶۰ ه. ق توسط محمد تقی خان معروف به (خان بزرگ) که وی سرسلسله خاندان خوانین یزد بود احداث گردید. مرحوم محمدتقی خان ابتدا قناتی به طول ۶۵ کیلومتررا احداث نمود و آب را از مهریز به یزد و محل کنونی باغ دولت‌آباد رساند و سپس مجموعه حکومتی (دارالحکومه) خو د را بنا کرد. این باغ با مساحتی درحدود ۷۰/۰۰۰ مترمربع شامل ساختمان‌ها، حوض‌ها و آبنماهای بسیاری بوده که در فضای بین آنها باغ‌های با درختان انار و انگور و… باگل‌های فراوانی زینت بخش محیط بوده‌اند.

قنات تاریخی عظیم دولت‌آباد با قدمتی بیش از ۲۰۰ سال از احداث پنج رشته قنات تشکیل شده و از ارتفاعات مهریز سرچشمه میگرفته و پس از مشروب کردن بخشی از زمینهای مهریز و به کار انداختن چند آسیاب آبی و طی بیش از ۵۰ کیلومتر به یزد میرسیده و باغ دولت‌آباد را آبیاری میکرده. اما این باغ در حال حاضر توسط چاه نیمه عمیق مجاور آبیاری می‌شود.

 

این بنا که می‌بایست در اختیار نوادگان محمد تقی خان یعنی منوچهر خان رحیمی (بزرگ خاندان رحیمی) باشد، توسط میراث فرهنگی تملک

شد و در حال حاضر زیر نظر محمد علی معزالدینی (داماد نماینده ولی فقیه) اداره می‌شود.(شجره نامه در کتاب جامع جعفری به چاپ رسیدهاست)

 

این باغ از دو بخش کلی اندرونی و بیرونی (جلوخان) تشکیل می‌شود.

 

دولت‌آباد از نقطه نظر گونه شناسی عملکردی، باغ «سکونتگاهی-حکومتی» است. به نحوی که باغ بیرونی محل انجام تشریفات حکومتی، مراسم ورزشی و اداره امور شهر بوده است و باغ اندرونی، بخش خصوصی و اقامتگاهی مجموعه به شمار می رفته است. درباغ‌های سکونتگاهی-حکومتی، عرصه اندرونی را از سایر عرصه‌ها کاملاً متمایز می‌کردند و حتی دربان یا حاجبی را برای نظارت بر آن تعیین می‌کردند

 

خش اندرونی

این بخش محل سکونت حاکم و خانوادهاش شامل ساختمانهای زیر بوده است.

 

ساختمان هشتی (بادگیر تابستانه)

حرمسرا

بهشت آیین

مطبخ

برج دیدبانی

آب انبار خصوصی

اصطبل تابستانه و زمستانه

ساختمان هشتی

ساختمان (عمارت) هشتی از مهمترین بخش‌های مجموعه به شمار می‌رود که در آن، تلفیق جریان هوا و آب به زیباترین شکل صورت گرفته است. دراین ساختمان با تلفیق باد و آب که درحوضهای داخل ساختمان درجریان است هوای خنک از زیر بادگیر به قسمت شاه نشین و تالارها انتقال پیدا می‌کند. به همین دلیل به این بنا، ساختمان تابستانه نیز گفته می‌شود.

این بنا از سه شاه نشین با درهای مشبک٫ اتاقک بادگیر٫ هشتی و دو اتاق پستو تشکیل شده و شکل کلی بنا شبیه به یک هشت ضلعی است٫ همچنین بادگیر قرار گرفته بر آن نیز از نوع هشت تنبوشه می‌باشد.

سقف قسمت میانی (هشتی) دارای کاربندی زیبایی که اثر استاد حاجی علی اکبر آخوند است که با سیم گل و دمگیری گچی به طرزی بسیار ماهرانه اجرا شده است.

 

بخش بیرونی

این بخش محل استقرار کاروانها٫ همچنین رسیدگی به امور حکومتی و شامل ساختمانهای زیر بوده است .

 

جلوخان و سردر

تالار آیینه

عمارت تهرانی

دو بازارچه

آب انبار عمومی

 

موقعیت قرارگیری

 

در اصلی این مجموعه در خیابان شهید رجایی قرار گرفتهاست و در دیگری که در بلوار دولت‌آباد قرار دارد.

 

 

 

 

اطلاعات اثر
کشور ایران
نوعفرهنگی
معیار ثبت(i)(ii)(iii)(iv)(vi)
شمارهٔ ثبت۱۳۷۲
منطقهآسیا و اقیانوس آرام
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت۲۰۱۱ (طی نشست سیوپنجم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی۷۷۴
تاریخ ثبت ملی۲۳ اسفند ۱۳۴۶

 

تا اینجای مطلب ویرایش و گرداوری بود از سایت ویکی پدیا

 

تاریخچه باغ دولت آباد یزد

در یادگارهای یزد ، نوشته ایرج افشار آمده است که مطالعه تواریخ قدیم یزد نشان می دهد که باغ های مهم و بزرگ و زیبا از قدیم ترین ایام در آنجا ساخته می شده و ذکر بسیاری از آنها در آن کتب موجود است. از جمله در تاریخ جدید یزد از سی باغ نام رفته است. ولی افسوس که اثری از هیچکدام از آنها اکنون برجای نیست. باغ دولت آباد یزد ازنمونه باغ های بزرگ ایران است که در سال 1160 هجری قمری « دوره زندیه» بنا گردیده است. بادگیر مرتفع و زیبای آن با ارتفاع 33 متر از سطح زمین بلندترین بادگیری است که تاکنون شناسایی شده است. این باغ بزرگ یکی از بنیادها و آبادانی های محمدتقی خان مشهور به خان بزرگ، سر سلسه خاندان خوانین یزد و مرد مقتدر آن عهد است. او ابتدا قناتی با نام دولت آباد ایجاد کرد و سپس از آب آن قنات باغ دولت آباد را به وجود آورد. قنات تاریخی عظیم و مهم دولت آباد دارای قدمتی بیش از دویست سال است که از احداث پنج رشته قنات تشکیل شده است.

مؤلف جامع جعفری ذیل عنوان « ذکر قنات مبارکه دولت آباد یزد  ایراد وقف نامه آن از منشـآت عالم ربانی آقای سید احمد اردکانی…» و پس از عبارت پردازی ای زیاد می نویسد:

«… تخمیناً معادل پانصد درب باغ  و مساوی دوهزار جریب زمین از آن آب شاداب است… منبع و مظهر آن هر دو در بلوک مهریجرد است و … و در ساحت نه فرسنگ زمین قمری به جهت آن آب حفر فرموده از بلوک مهریجرد به حوالی ولایت کشانیدند و در حومه شهر به زراعت رسانیدند و آسیابی در قریه محمدآباد چاهوک که واسطه میان مهریجرد و شهرت بنا فرموده، از آن آب دائر ساختند … بالجمله بنای قنات مزبور بر چهار رشته قنات است… رشته اول قنات مسمی به باقر آبادست که در اصل مرغابی بود و بعد از انتقال به نواب جنت مآب خان مغفور سعید آبی بر روی کارش آمد… رشته دوم قنات مسمّی به مهدی آبادست… رشته سیم قنات مسمّی به … است … رشته چهارم نصفه از قنات قدیمه بغداد آبادست که منتقل به خود فرموده … و این چهار رشته قنات را بر روی هم مسمّی به قنات دولت آباد ساخت از ساحت مهریجرد به عرصه حومه شهر چنانکه مسطور گشت جاری گردانیده و در موضع آبشاهی ربع از قنات دولت آباد را مفروز نموده و به اولاد فرخنده نهاد خود بخشیده اند و سه ربع دیگر را به حومه آورده ربعی از آن سه ربع را به ضمیمه باغ دولت آباد که نیز از ابنیه آن بزرگوارست با اراضی تابعه باغ مزبور وقف بر چهارده معصوم فرموده اند که متولی شرعی آن (نام متولی را از نسخه خطی زدوده اند)…»

مؤلف جامع جعفری سپس به نقل متن وقفنامه پرداخته است و بلافاصله پس از اتمام آن توصیف عمارات مربوطه به باغ را موضوع سخن خود قرار داده و تلخیص آن بدین صورت است:

«یکی دیگر از بناهای نزهت انتمای آن بزرگوار باغ دولت آبادست که متصل به دروازه چهار منار و خارج شره واقع است و از آب قنات دولت آباد مشروب می شود… فضای باغ به حسب طول به بسط … و به حسب عرض … و در سمت شرقی عمارتی به طرح هشت … طرح ریزی کرده اند… حیاض حوضخانه ها هشتی طرحش… آب حوض فلک را… برباد داده و اعجوبه بادگیر عیوق طرحش … راه آمد شد با کیوان گشاهد … مقابل آن عمارت در سمت غربی که بدایت باغ است طرح عمارت دیگر ریخته اند…» (یادگارهای زد؛ ایرج افشار)

باغ دولت آباد پس از محمد تقی خان رو به ویرانی رفت و اگرچه دوباره مورد مرمت قرار گرفت  ولی هیچگاه به روزگاران آبادانی و دلگشایی عهد خان بزرگ نرسید.

عملیات مرمت و بازسازی باغ دولت آباد از سال 1348 توسط دفتر فنی سازمان ملی حفاظت آثار باستانی آغاز شد و تا سال 1316 ادامه داشته است. بخش هایی از مجموعه که مورد مرمت قرار گرفت عبارتند از: عمارت تالار آیینه، عمارت مستخدمین، آشپزخانه ها، عمارت تهران، قسمت ساباط و آب انبار عمارت حرمخانه، عمارت بادگیر و عمارت سرو، عمارت بهشت آیین، همچنین در فاصله سال های 1355 تا 1361 عملیات باغسازی و محوطه سازی در این باغ تاریخی صورت پذیرفت. باغ دولت آباد یزد در تاریخ 23/12/1346 به شماره 774 در ردیف آثار ملی کشور قرار گرفت.

از سال 1348 تا 1364 وزارت فرهنگ و هنر این باغ را از اداره اوقاف اجاره نموده و در اختیار دفتر حفاظت آثار باستانی کشور قرار داد. در حال حاضر باغ در اختیار متولی موقوفه قرار دارد.

 

 

 


 

یزد – خبرگزاری مهر: یزد را نگین کویر نامیده اند که با خشت های خشک خود بدون عبور رودی و وجود دشتی نه درختی سرسبز دارد و نه حیاتی سبز اما همین کویر در دشتهای کویری اش چشم اندازی زیبا و آرامش را برای آدمی به ارمغان آورده است.

به گزارش خبرنگار مهر، گرچه استان یزد کویری و خشک است و مردمان آن همیشه از کم آبی رنج برده و قناعت پیشه کرده اند اما این خطه باغ هایی زیبا در خود دارد که چشم هر بیننده ای را به خود خیره می کند و اين سئوال را در ذهن بيننده تداعي مي كند كه چگونه ممکن است در این شهر چنین زیبایی تلفیق با ذوق و هنر معماری نهفته باشد.

این استان به لحاظ داشتن باغ های زیبای ایرانی که حتی در میراث جهانی نیز به ثبت رسیده است، در آستانه نوروز، زیبایی و دل انگیزی خود را به رخ می کشد و هر بیننده ای را به سوی خود فرا می خواند.

هر یک از این باغ‌ ها متعلق به خانداني ثروتمند و خانی معروف و بزرگ بوده‌ اند که در گوشه گوشه این شهر کویری ساخته و بنا شده اند.

از جمله این باغ ها می‌ توان باغ و عمارت دولت آباد یزد را نام برد که از لحاظ معماری، شیوه ساخت، تزئینات و طراحی بیانگر فرهنگ و شیوه زندگی در دوران خود هستند.

باغ دولت آباد یزد، میراثی سر سبز در دل شهری کویری

این عمارت زیبای تاریخی فرهنگی در مرکز شهر یزد و درون بافت تاریخی واقع شده که از خیابان شهید رجایی به ورودی باغ راه دارد و چهارراه پشت آن نیز به نام دولت آباد شناخته شده است.

تاریخچه و معرفی طبیعت و معماری ایران در باغ دولت آباد یزد

تاریخچه و معرفی طبیعت و معماری ایران در باغ دولت آباد یزد

محمد تقی خان بافقی

باغ دولت ‌آباد یزد به سال ۱۱۶۰ هجری قمری توسط محمدتقی خان بافقی که به خان بزرگ معروف بوده، ساخته شده است.

این بنای تاریخی در دوره‌ های افشاریه و زندیه شامل عمارت سردر، ساختمان هشتی و بادگیر، عمارت بهشت آیین و تالار آینه، عمارت تهرانی، آب انبار دو دهانه و باغ و با دو ساختمان زمستانی و تابستانی ساخته شده است.

ساختمان های باغ، خصوصی و عمومی بوده اند که ساختمان خصوصی برای انجام کارهای حکومتی بوده است.

اقامتـگاه زمسـتانی خانواده در باغ خصوصی رو به تـابش جنوب قرار گرفته است در طرف دیگر،  اقامتگاه تابستانی قرار دارد که در سایه بنا شده و از آزار هوای بسیار گرم فارغ است و به وسیله پنج حوض و نسیمی که در بادگیر می وزد، خنک می شود.

تاریخچه و معرفی طبیعت و معماری ایران در باغ دولت آباد یزد

تاریخچه و معرفی طبیعت و معماری ایران در باغ دولت آباد یزد

باغ دولت آباد که قدمت آن به 260 سال می رسد، مدتها محل اقامت کریم خان زند بوده و مدتی نیز در دوره قاجاریه عبدالرضاخان یزدی که با شاه زادگان قاجاری به مبارزه بر خواسته بوده در آنجا کروفری داشته و در دوره زندیه و قاجاریه در شمار زیباترین باغها بوده و اکنون نیز وجود دارد.

در عمارت هشتی و بادگیر باغ، تلفیقی از جریان هوا و آب انجام می‌ پذیرد. این باغ به وسیله قنات دولت‌آباد تغذیه می ‌شد و سنگ ‌های به کار رفته در عمارت میانی (بهشت آیین) از نوع مرمر سیاه تبریزی بوده است.

فضای سبز باغ را درختانی مانند انگور و سرو و کاج تشکیل داده اند و در حاشیه باغچه های باغ مملو از گل‌ های محمدی و سرخ است اما به دلیل کم آبی در این استان، باغ دولت آباد حالتی خشکیده دارد.

از دیگر ویژگی هایی که عمارت باغ دولت آباد دارد، وجود بلندترین بادگیر خشتی جهان در آن است.

تاریخچه و معرفی طبیعت و معماری ایران در باغ دولت آباد یزد

تاریخچه و معرفی طبیعت و معماری ایران در باغ دولت آباد یزد

ارتفاع بادگیر این باغ از سطح زمین 34 متر است و در شب زیبایی این مجموعه را دوچندان می کند.

این بادگیر به خوبی کولر، نقش خنک کننده را برای ساختمان ایفا می کند که در گذشته در اقصی نقاط این شهر کویری چنین بادگیرهایی استفاده می شده است.

در این ساختمان ها با تلفیق باد و آب که در حوض های داخل ساختمان در جریان است، هوای خنک به قسمت شاه نشین و تالارها انتقال پیدا می کند به همین دلیل به این بنا، ساختمان تابستانه نیز گفته می شود.

درهای این بنای تاریخی از چوب است و برای تزئین آن نجاران و هنرمندان با دستان خود طرح و نقشی زیبا بر آن ترسیم کرده اند که هنوز هم از زیبایی خاصی برخوردار است.

عمارت دولت آباد از اتاق ‌های متعددی برخوردار است که بیشتر این اتاق ها دارای حوضی کوچک هستند که همیشه در آن آب بوده و تعدادی ماهی نیز در این حوض ها خودنمایی می کردند.

تاریخچه و معرفی طبیعت و معماری ایران در باغ دولت آباد یزد

تاریخچه و معرفی طبیعت و معماری ایران در باغ دولت آباد یزد

اتاق اصلی این عمارت که رو به باغ و حیاط قرار دارد، در ورودی آن با شیشه‌ های رنگارنگ کوچک و بزرگ و با طرح ‌های زیبا مزین شده که در هنگام وجود خورشید و پرآب بودن حوض منظره زیبایی از نقاط رنگی منعکس شده را بر روی حوض مرمرین به نمایش می‌گذارد.

وجود شیشه های رنگی در درهای این بنا و تابش نور خورشید در آن مانعی برای وجود حشرات موزی و گزنده در ساختمان بوده که امروزه نیز به دلیل تکنولوژی و مواد شیمیایی حشره کش، بسیار کمرنگ و محدود از آن استفاده می شود.

ازدیگر ویژگی های این باغ قناتی به طول ۶۵ کیلومتر و آب نمای داخل باغ به طول ۲۰۶ متر و عرض شش متر است.

تاریخچه و معرفی طبیعت و معماری ایران در باغ دولت آباد یزد

تاریخچه و معرفی طبیعت و معماری ایران در باغ دولت آباد یزد

قنات

قنات تاریخی عظیم و مهم دولت ‌آباد با قدمتی بیش از 200 سال از به هم پیوستن پنج رشته قنات تشكیل شده كه از ارتفاعات مهریز سرچشمه می‌گرفته و پس از مشروب كردن بخشی از اراضی مهریز و به كار انداختن چند آسیاب آبی و پس از طی بیش از 50 كیلومتر به یزد می‌ رسیده و آبادی ‌هایی چند در اطراف یزد چون آبشاهی، خرمشاه و باغ دولت ‌آباد را آبیاری می‌‌ كرده است.

یکی از خصوصیات مهم این باغ، نظم دقیق و هندسی در نحوه کاشتن درختان است و برای این منظور هر بخش از باغ که به مربع یا مستطیل است به مربع های کوچک تقسیم و در هر راس این شبکه مربعی یک درخت که عمر طولانی تر دارد کاشته می شد و سپس این مربع ها به مربع های کوچک تر تقسیم و در هر راس آن درختان با عمر متوسط و به همین ترتیب درختان با عمر کوتاه در رأس های مربع های میان آنها کاشته می شد.

تاریخچه و معرفی طبیعت و معماری ایران در باغ دولت آباد یزد

تاریخچه و معرفی طبیعت و معماری ایران در باغ دولت آباد یزد

مرحوم محمدتقی خان در اواخر عمرخود مجموعه باغ دولت آباد، قنات دولت آباد و بخشی از ارضی مشروب به این قنات را وقف چهارده معصوم نمود و بخشی از اراضی مزبور را نیز وقف اولاد وی كرده است.

اين باغ در ايام نوروز پذيراي تعداد زيادي از علاقمندان به طبيعت و معماري است و در اين ايام روزانه حداقل هزار نفر از آن بازديد مي كنند.

——————–
گزارش: ابوالفضل محمدی

تاریخچه و معرفی طبیعت و معماری ایران در باغ دولت آباد یزد

گرداوری ، ویرایش و تحقیق از : فن و هنر ایران زمین

گره چینی

گره چینی

ایجاد اشکال هندسی و تجریدی از نقوش متداول در هنرهای ایرانی و اسلامی را که عامل تزئین در یسیاری از هنرهای سنتی و صنایع دستی است، را گویند. در نگاه اول، درگیری و پیچیدگی نقوش فوق به حدی است که از آن به عنوان “گره ” یاد می شود. کاربرد نقوش گره، در معماری، بر سطوح طاقنماها، زیر گنبدها، و سردرها ، خصوصاً در نقش بندی کاشیکاریها و نورگیرهای گچی و دربهای ارسی دیده می شود. علاوه بر این در نقوش قالی و پارچه های قدیمی نیز بکار برده شده است. همچنین در تذهیب نقاشیهای مینیاتور اجرا می شود . فردی که چنین تخصص و هنری دارد ، گره چین نامیده می شود. این هنر صنعت از دوران قدیم در تزئین عناصر معماری ایرانی دیده شده و آثار بجای مانده حاکی از مهارت هنرمندان این رشته هنری بوده است.

گره چينی

گره چینی بطور کلی از قرار دادن آلات گره در یک ترکیب هماهنگ و زیبا بدست می­آید. به همین جهت هنر گره سازی علاوه بر معماری در اغلب هنرهای دستی و سنتی ایران بمانند سنگ تراشی، درودگری، منبت کاری، خاتم کاری، فلزکاری، قلم کاری روی فلز، سفالگری، قالی بافی، قلمکاری روی انواع پارچه، صحافی و غیره دیده می­شود و کاربرد دارد. آلات گره یا بهتر است گفته شود آلت گره، در واقع واحد کار گره سازی است که در هر زمینه­ای جنس خاص خود و اشکال گوناگون متناسب با آن زمینه را دارد.

هنر گره چینی با چوب

گره چینی عبارت است از اتصال قطعات چوبی بوسیله اتصالات چوبی به نحوی که نقش گره ای در آن مشاهده شود. برای گره چینی که اغلب مشبک و همراه با شیشه (ولی چند تکه ) ساخته می شود نیاز به یک طرح گره ای است که بر اساس آن قطعات چوبی را به طول و ضخامت مورد نظر بریده و سپس بسته به جای آن از نوع اتصال مناسب آن استفاده می کنند . در گره چینی اتصالات زیادی به کار می رود و ممکن است بر خلاف وسایل زیر ساختی در یک اتصال آن از چندین قطعه چوب استفاده شود و یک اتصال چندین چوب را به هم متصل کند.

هنر گره چینی با چوب

چوب در معماری ایرانی 

از زمانهاي گذشته تا به امروز چوب يكي از عناصر دائمي مورد استفاده در معماري ايران بوده است. موقعيت ويژه اي كه چوب به عنوان يكي از مصالح ساختماني دارد تنّوع انواع آن باعث شد تا از اين عنصر استفاده هاي بسياري بشود و از پوشش پشت بامها گرفته تا قاب هاي تزئيني پنجره ها و ساخت اشياء فلزي، چوب مورد استفاده قرار گيرد.

هنرمندان با ذوق و خلاّق ايراني در جهت زيباتر شدن بناها و ساختمانها توانسته اند آثاري خلق كنند كه هركدام به عنوان هنري مجزا مورد توجه قرار گيرند. كه منبّت، خاتم، معرّق، گره چيني و مشبك و … از آنجمله هستند. از سابقه ” گره چيني و مشبّك” در ايران اطلاع دقيقي در دست نيست.

گره چيني و مشبّك

برخي پژوهشگران احتمال داده اند استفاده از اين هنر چه در حالت مشبّك و چه در حالت آلت و لغت از دوران خلفاء عباسي شروع شده و در قرن 6 تا 8 هجري قمري در مصر و سوريه متداول شده است و از همان زمان به ايران رسيده است. از اين سبك كار معمولاً در ساخت درب اماكن مقدسه،‌ مقابر، منابر، و از مشبّك در پنجره هاي منازل و كاخها، نرده ها استفاده مي شده است. از دوران صفويّه به بعد تعبيه شيشه هاي رنگي در چوب هاي مشبّك رايج شده و اصطلاحاً به “ارسي” مشهور گرديد.

از استادان بي بديل اين هنر مرحوم استاد غلامرضا آقا ابراهيميان است كه آثار باارزشي از او در مقرنس كاري،‌ قطاربندي، رسمي بندي،‌ مشبّك و گره چيني در عتبات عاليات و بناهاي تاريخي اصفهان موجود است. كليه درها و پنجره هاي هتل عباسي نيز از آثار اين هنرمند است.

در حال حاضر سازمان ميراث فرهنگي علاوه بر تأسيس كارگاههاي مرمت گره چيني و مشبّك اقدام به برگزاري دوره هاي كوتاه آموزش اين هنر براي علاقمندان كرده است.

از ديگر استادان اين هنر اصيل و قديمي مي توان به مرحوم استاد مهدي عشّاقي، استاد علي عباس عشّاقي، استاد مهدي اوليائي و استاد علي مظاهري اشاره كرد.

گره چيني چوب از هنرهاي ظريفي است که از اوايل دروه اسلامي در ايران رايج بوده است. برخي پژوهشگران احتمال داده اند استفاده از اين هنر چه در حالت مشبّك و چه در حالت آلت و لغت از دوران خلفاء عباسي شروع شده و در قرن 6 تا 8 هجري قمري در مصر و سوريه متداول شده است و از همان زمان به ايران رسيده است. براساس شواهد و آثار موجود پيشينه هنر گره چيني در معماري ايراني به دورهء‌سلجوقي و صفوي برمي‌گردد و خاستگاه آن نيز شهر اصفهان بوده است از اين سبك كار معمولاً در ساخت درهاي اماكن مقدسه،‌ مقابر، منابر، و از مشبّك در پنجره هاي منازل و كاخها، نرده ها استفاده مي شده است. از دوران صفويّه به بعد تعبيه شيشه هاي رنگي در چوب هاي مشبّك رايج شده و اصطلاحاً به “ارسي” مشهور گرديد.

گره چيني با قطعات برش خورده چوب و شيشه هاي رنگي در اشكال مختلف و متعدد الاجرا و وحدت گراي هندسي كه به طور هماهنگ در يك كادر مشخص و تكرار شونده در كنار هم قرار گرفته باشند. در واقع هندسه نقوش و گره گشی جرء لا ینفک این هنر به حساب می آید

روش توليد گره چيني به اين صورت است كه ابتدا طراحي و رسم گره مورد نظر براساس اندازهء كار انجام مي‌شود سپس از روي قسمت‌هاي موردنياز گره رسم شده الگو يا قالب برداشته مي شود. و چارچوب یا کارگاه در اندازه موردنظر ساخته مي‌شود. گره ها اتصالات کوچکي از چوب هستند که به صورت زبانه اي به يکديگر قفل مي شوند و نقشهاي زيبايي را به وجود مي آورند، که هرچه ظريفتر باشند، از نظر هنري ارزش بيشتري دارند. براي ايجاد نقش گره، چوب‌ها، به ضخامت بند رسم شده بريده و در عين حال چوب‌هاي واگيره(قطعاتی که در کار تکرار می شود) از قالب‌هاي آماده شده تهيه مي‌شود. سپس به وسيلهء‌اره پشت بنددار، زاويه‌هاي اتصالات روي چوب را برش مي‌زنندو با رنده ابزار، روي آلتها ابزار مي زنند سپس دو سر هر يک از آلتها فاق و زبانه مي شود(یا هر نوع اتصال دیگری که مورد نظراستاد کار باشد). و در آخر کار چيدن گره و درگير كردن اتصال‌هاي ساخته شده و شیشه های رنگی برش خورده.

ابزاري که براي ساخت گره، مورد استفاده قرار مي گيرد تقريباً همان ابزاري است که در يک کارگاه درودگري وجود دارد؛ مانند: انواع اره، رنده، گيره، ميز کار، خط کش و …

بهترين مادهء اوليه ساخت گره چيني و موردتوافق استادكاران چوب درخت چنار است كه خوشبختانه اين درخت، درخت بومي ايران است زيرا بافتي منسجم داشته و از مقاومت بالايي برخوردار است. البته از چوب نارنج، گلابی،گردو و عناب و چوب هاي درختان جنگلي ايران از نوع آزاد و راش هم براي ساخت گره چيني استفاده مي‌شود

ابزاري که براي ساخت گره، مورد استفاده قرار مي گيرد تقريباً همان ابزاري است که در يک کارگاه درودگري وجود دارد؛ مانند: انواع اره، رنده، گيره، ميز کار، خط کش و …

بهترین نمونه های گره چینی ار ایران را در عمارت‌هاي چهل ستون و هشت بهشت در اصفهان و تغدادی از خانه های تاریخی اصفهان، یزد و کاشان مشاهده نمود.

گره به طور کلی عبارت است از قرار دادن آلات گره در یک ترکیب هماهنگ و زیبا

تعریف گره چینی :

گره چینی به طور کلی عبارت است ار قرار دادن آلات گره در یک ترکیب هماهنگ و زیبا. گره چین کسی است که بتوانداز عهده انجام تشخیص هنر گره چینی و ترسیم اشکال هندسی مربوط به آن انتخاب چوب مربوطه ،اندازه برداری از محل و بر آورد مصالح، فرم دادان انواع چوپ،ساخت و مونتاژ در و پنجره و شیوه های مختلف رنگ آمیزی بر آید.

تاریخچه گره چینی :

به عنوان یکی از هنر های ایران زمین سالیان درازی است که در معماری کشور مورد توجه  صاحبان هنر و هنر مندان خلاق ایرانی قرار گرفته است .تاریخ مشخصی از سر آغاز این هنر در ایران در دست نیست .برخی پژوهشگران احتمال داده اند استفاده از این هنر چه در حالت مشبک و چه در حالت آلت و لغت از دوران خلفاء عباسی شروع و در قرن 6 تا 8 هجری قمری در مصر و سوریه متداول شده و از همان زمان به ایران رسیده است.این هنر در دوره صفوی و سلجوقی در شهر اصفهان به رشد و شکوفایی رسید و اصفهان به عنوان خاستگاه آن مطرح گردید .

روش تولید گره چینی :

به این صورت است که ابتدا طراحی و رسم گره مورد نظر براساس اندازه کار انجام می شود سپس از روی قسمت های مورد نیاز گره رسم شده الگو یا قالب برداشته می شود و چارچوب یا کارگاه در اندازه مورد نظر ساخته می شود.گره ها اتصالات کوچکی از چوب هستند که به صورت زبانه ای با یکدیگر قفل می شوند و نقش های زیبایی را به وجود می آورند که هر چه ظریفتر باشند از نظر هنری ارزش بیشتری دارند. برای ایجاد نقش گره، چوب، به ضخامت بند رسم شده، بریده و در عین حال چوب های واگیره (قطعاتی که در کار تکرار می شود) از قالب آماده شده تهیه می شود سپس به وسیله اره پشت بنددار، زاویه های اتصالات روی چوب را برش می زنند و با رنده ابزار روی آلتها ابزارمی زنند سپس دو سر هر یک از آلتها فاق و زبانه می شود (یا هر نوع اتصال دیگری که مورد نظر استاد کار باشد) و در آخر کار چیدن گره و درگیر کردن اتصال های ساخته شده و شیشه های رنگی برش خورده انجام می شود. ابزاری هایی که برای ساخت گره، مورد استفاده قرار می گیرد تقریباهمان ابزاری است که در یک کارگاه درودگری وجود دارد؛ مانند: انواع اره،رنده،گیره،میز کار،خط کش.

مفهوم گره :

گره عبارت است از مجموعه اشکال غالبا هندسیکه به طور هماهنگ در یک کادر کنار هم قرارگرفته باشد کادر گره مرکب ازتعدادی زمینه گرهاست که در داخل کادر تکرار شده است هر زمینه گره یا اصطلاحا آلات گره مجموعه ای از آلاتهندسی است که به هر یک از آنها آلت گره می گویند بنابراین در گره چینی یا گره سازی واحد کارآلت گره است در اینجا تذکر این نکته لازم است که مرحله ترسیم کار را گره چینی و مرحله عملی کار را گره سازی می نامند مرحله گره چینی در واقع نوعی رسم فنی در معماری سنتی ایران محسوب می شود. (تالیف و تحقیق:جواد شنائی- تهران:انجمن اثارو مفاخر فرهنگی، 1380)

1-                گره :

عبارتست از ترکيبی يکپارچه از نقش های هندسی متنوعی که در يک چارچوب مشخص به طور هماهنگ و مکمل قرار گرفته اند.

2-              واگيره :

کوچکترين جزء قابل تکرار هر گره است که در يک چارچوب مشخص به روشی معين رسم می شود. واگيره به تنهايی در اجرای گره به کار نمی رود، بلکه پس از تکرار در جهت های خاص، گره نمايان می شود.

3-             واحد گره (زمينه گره) :

قسمتی از گره است که از تکرار واگيره حاصل می شود و همهٔ ويژگی های گره در آن آشکار است. واحد گره را هم می توان به تنهايی در اجرای گره به کار گرفت و هم در چارچوب وسيع گسترش داد. هنگامی که بخواهند از گره برای اجرای يک اثر هنری استفاده کنند. ابتدا به تناسب طول و عرضِ محل موردنظر، واگيرهٔ آن را رسم نموده و سپس با تکرار واگيره، واحد گره (زمينه گره) را به دست م یآورند. آ نگاه از واحد گره به تنهايی يا در صورت لزوم با گسترش آن، در تزئين يک اثر هنری بهره می برند. چارچوب برای ترسيم واگيره در انواع گره به شکل های مربع، مستطيل و گاه قسمتی از دايره است.

4-              آلت گره :

عبارتست از، هر واحد از مجموع نقوش هندسی که در يک زمينه (واحد گره) قرار گرفته باشند. لذا واحد کار در گره چينی و گره سازی گويند. آلت گر هها برحسب آن که مشابه يا الهام گرفته از کدام عنصر طبيعی يا مصنوعی باشد. شکل و نام متفاوتی داشته و به گروه های زير طبقه بندی می شوند.
الف) آلت های گره الهام گرفته از گياهان

ب) آلت های گره الهام گرفته از حيوانات

ج) آلت های گره الهام گرفته از اشياء

د) آلت های گره الهام گرفته از اشکال هندسی

ه) آلت های گره الهام گرفته از کرات آسمانی

و) آلت های گره انتزاعی

هر آلت دارای شکل خاصی است که بنا به شباهتش به اشیاء طبیعی یا مصنوع ساخته دست بشر نام گذاری شده است.علت این است که هرگاه هنر مندان با الهام ازاشیاء دور واطراف خود نقش و طرح تازه ای بوجود می اوردند به تناسب شباهت آنها نامی هم بر آنها مینهادند.این نامها در طول سالها سینه به سینه از استاد به شاگرد منتقل شده وتا امروز باقی مانده است.(گردآورنده:مرتضی فرشته نژاد-تهران:انجمن آثار ملی،رئیس دفتر سازمان ملی حفاظت آثار استانی ایران در خوزستان.)

اسامی گره :

گیوه: برای مثال آلت گیوه که باشباهت تقریبی وظاهری شبیه به گیوه ساخته میشود.

ابابیل: که پرنده ای است با بالهای کشیده و مثلثی و اندامی کوچک.

سرمه دان: به همین حالت

ماکو: نیز وسیله ای با دو سر نوک تیز فلزی که در قدیم برای بافندگی از آن استفاده می شد.

کاربرد های گره :

–                     در مرحله اول به کابرد گره در معماری میپردازیم

–                     در مرحله دوم به کاربرد گره در کارهای چوبی

–                     در مرحله سوم به کاربرد گره در دیگر هنرهای دستی و تزئینی

(حسین زمریدی-تهران:مرکز نشر دانشگاهی، 1365 د.)

انواع اتصال در گره چینی :

در گره چینی اتصال گره آلات گره به کلاف ها به چهار چوب صورت می گیرد که این عمل به سه شیوه انجام می شود، انتخاب شیوه اتصال بستگی به اندازه نمونه و همچنین استحکام و زیبایی آن دارد:

الف- اتصال کم و زبانه :

در این حالت با ساختن فاق در کلاف و زبانه در آلات اتصال انجام می گیرد، اندازه فاق و زبانه نسبت به ظرافت کار (زیبایی) و استحکام، بین چند میلیمتر تا چند سانتیمتر خواهد بود.

ب– اتصال کند :

در این اتصال یک طرف تیره با قید آلت به اندازه چند میلیمتر زبانه شده در کلاف نیز به همان اندازه سادگی (فرورفتگی) در می آورند و پس از آغشته کردن سادگی و زبانه به سیریشم با چسب مناسب دیگر هر دو را سوار و چفت می کنند.

ج– اتصال نیم – نیم :

در این اتصال همان طور که از نامش مشخص است،نیمی از ضخامت آلات را برداشته به همان اندازه نیز در کلاف به شکل خزانه گود می اندازند؛ سپس هر دو را با سیریشیم یا چسب مناسبی به هم چسبانده به هم میخ کوبی می کنند تا جای بازی نداشته باشد.این اتصال از اتصال کند قویتر بوده و استحکام آن با اندازه اتصال کم و زبانه نیست.بهترین نمونه های گره چینی ایران را می توان در عمارت چهل ستون و هشت بهشت در اصفهان و تعدادی از خانه های تاریخی اصفهان ،یزد و کاشان مشاهده نمود.

رسم گره  :

می گويند که شامل « گره چينی » مرحلهٔ ترسيم و تئوری کار را طراحی و ترسيمات فنی با استفاده از نقش های هندسی به شيوه های خاص است و نوعی رسم فنی در هنرهای سنتی ايران است. می گويند که در اکثر « گره سازی » مرحلهٔ عملی کار را هنرهای سنتی ايران کاربرد دارد. رسم اين نقوش برای رشته های مختلف مشترک است اما از نظر مصالح و چگونگی اجرا با هم متفاوت هستند. گره ها بسيار پردامنه بوده و از تنوع چشمگيری برخوردار هستند. آنچه در گره بايد مورد توجه قرار گيرد، آن است که هر گره قانون و روش ترسيم مشخصی داشته و دقت در اجرای آن ها بر زيبايی و نظم هرچه بيشتر آن تأثير مستقيم دارد. از ويژگی های گره، خاصيت زايندگی آن است، بطوريکه از درون برخی گره ها، گره ديگری را می توان بيرون آورد.

به عنوان مثال: می توان طرحی از گره کُند را رسم نمود، سپس همان طرح را از درون به گره تُند تبديل نمود.

چنانچه اين گره را مجدد کُند اين عمل را به همين نحو ادامه دهيم، اصطلاحاً به آن« گره در گره » می گویند.

همانطورکه در بخش گذشته اشاره شد، گره با توجه به روش ترسيم آن به دو دسته تقسيم می شود:

دستهٔ اول، گره هايی که در گره چينی بسيار معمول می باشند و در ترسيم از سادگی خاصی برخوردارند و آن هم به علت نداشتن شمسه و ساير آلت های گره مادر در اطراف شمسه می باشد، به همين دليل به گره های ساده معروفند.

از ويژگی های گره های ساده اين است که شمسه در ترسيم آن معمولاً نقش ندارد و در اين گره ها می توان از وسط يا گوشهٔ واگيره و يا واحد گره ترسيم را شروع نمود. و اگر بخواهيم شمسه ای در اين گره ها ايجاد شود، شمسهٔ گره مادر نمی باشد. اکثر گره های ساده از طريق شبکه ها قابل ترسيم هستند.

دستهٔ ديگر، گره های مادر هستند که آن را می توان در کليهٔ زمينه ها ( چند ضلعی ها، دايره، بيضی، مربع، مستطيل ) ترسيم نمود. معمولاً برای پُرکردن زمينه ها از گره های مادر استفاده می شود. از ويژگی های گره های مادر اين است که حرکت اوليه  با تمرکز در وسط و قرارگيری آلت گره های ديگر در اطراف آن می باشد و شمسه به عنوان اولين و مهمترين عامل در ايجاد گره مادر شناخته شده که در اطراف آن ترنجی، طبل، دانه بلوط و غیره نقش آفرينی می کنند.

انواع گره از نظر کاربرد

گروه اول :

گره سازی در معماری

گره سازی در معماری به ترتیب در آجر کاری ،گچبری،کاشی پزی، کاشی زیر رنگ ،کاشی هفت رنگ، سفال سازی، کاشی وآجر، معرق کاری، حکاکی بر سنگ ،آینه کاری و  نقاشی از قدیم کاربرد داشته است.

(حسین زمریدی-تهران:مرکز نشر دانشگاهی، 1365 )

گره در آجر :

از دوران سلجوقیان هنرمندان و معماران ایرانی به فکر نما سازی و تزئین بناهایی که می ساختند افتادند. در این دوره استفاده از خط های کوفی و آجری گره های ساده اولیه در پیوند بااسکلت و استخوان بندی بنا معمول شد.  در این گونه آثار اجزای زمینه های گره با تراش آجر و پخ کردن و تیشه داری و بلاخره آبساب کردن قطعات کوچکتر آجر فراهم شده و همزمان با ساختن بنا و پیوند با استخوان بندی بنا یا دیوار ها و ساقه گنبدها،رج چینی شده است.با استفاده از این شیوه و تکامل بعدی آن انواع خفته راسته، تخت و حتی گل برگ های برجسته یا توگود از طریق رج چینی آجر بوجود آمده است.در بعضی موارد نیز خشت خام در شکل های دلخواه تراشیده می شده و پس از پخت در رجهای خارجی نما سازی بکار می رفته است. از قدیمی ترین بنا هایی که به این شیوه بوجود امده میتوان از بنای خرقان قزویین نام برد که در آن انواعی از گره های اولیه و ساده بصورت آجری در 459 هجری بکار رفته و تا به امروز باقی مانده است. از دیگر انواع گره گروه اول می توان به کاربرد های زیر اشاره کرد.

گره در گچ بری، گره در کاشی و آجر، گره در کاشی هفت رنگ،گره در سنگ                            

گروه دوم :

گره در چوب :

گره سازی در چوب به دو شیوه منبت کاری و مشبک کاری معمول است. از گره های معمول در معماری ، در منبت کاری نیز استفاده میشود،ولی انواع گره های معمول در مشبک کاری اصول و ضوابط خاص خود را دارد و با انواع گره های بنایی متفاوت است.به همین جهت این گروه گره ها به گره های درودگران مرسوم است.

ترسیم زمینه گره های درودگران مانند سایر زمینه های زمینه یا یک زمینه کامل آغاز میشود و ½ گره با ربع یا تکرار آنها یک کادر گره در ابعاد بزرگ بوجود می آید. نحوه اجرا و ساخت گره چوب به نوع گره مورد نظر بستگی کامل دارد،مثلا در برخی از انواع گره ،کلاف کشی درچهارچوب پنجره به صورت مربع و در بعضی به شکل لوزی یا مثلث بندی انجام می شود و قطعات آلات چوبی در کلافهای مذکورجا سازی میشود.

اتصال آلات به کلافها و کلافها به چهارچوب به سه شیوه انجام می شود.

الف)اتصال به وسیله مادگی یا ساختن فاق در کلاف و زبانه در آلات

ب)اتصال کوم

ج)اتصال بوسیله نیمانیم

گروه سوم:

گره در دیگر هنرهای تزئینی :

خاتم کاری:

این هنر از هنرهای بسیار ظریف دستی و سنتی ایران است. تاریخ پیدایش این هنر در اوایل قرن هشتم هجری است. (حسین زمریدی-تهران:مرکز نشر دانشگاهی، 1365)

طرز ساخت خاتم :

مصالح کار ابتدا در قطعاتی چند ضلعی که بیشتر مثلث و پنج ضلعی و شش ضلعی(که اصطلاحا مخمس و مسدس گفته می شود) بریده شده و پرداخت میگردد و سپس با آغشته کردن به سریشم آن قطعات را به یکدیگر میچسبانند و اطراف آنها را با نخ مقاوم محکم می بندند و در فواصل معین قطعات به یکدیگر میخ می شوند. سپس قطعاتی از آن به وسیله کشو کردن در شکلهای شمسه و ستاره شش و هشت و ده و دوازده ضلعی بریده میشوند که به صورت انفرادی در واقع آلت های یک زمینه گره هستند و در ترکیب با یکدیگر زمینه گره ی بزرگ تری را به وجود می آوردند.(شاهکارهای هنری/ آرتور پوپ)

از دیگر انواع گره در این گروه می توان به انواع زیر اشاره کرد:

گره در فلز کاری، گره در میناسازی،گره در قالی بافی، گره روی پارچه(کارهای مهری)

 

نحوه ترسیم گره :

ابتدا نقشه کار نسبت به ابعادی که باید معرق شود روی کاغذ کشیده میشود.چنان که طرح ها به صورت تکراری باشد با گره کردن و بر گردان نمودن طرح زمینه تکرار میشود تا یک طول و عرض و احتمالا برگشت تا حواشی نقشه بوجود آید. یا یک زمینه کامل نقشه به ½ یا ¼ برای گره کردن فواصل تقریبی 2 میلیمتر سوزن زده میشود. بعد گرد زغال را در کیسه پارچه ای نازکی به نام صافی میریزند و آنرا بر سطح کاغذ سوزن خورده می کوبند تا با عبور گرد زغال طرح روی کاغذ پیاده شود گاهی استادان زبردست طرح را مستقیما روی کار گرده میکنند و بعد طراحی را روشن می سازنند و وارد مرحله اجرای کار میگردند. بدیهی است که عمل گره کردن در تمام کارهای هنری که با طراحی و نقاشی بوجود می آیند از جمله سنگ تراشی کاشیپزی گچبری معرق،معرق صحافی،خاتم سازی مینا کاری و کارهای چوبی کاربرد دارد و روش کار درتمامی انها به همین شیوه است.

(نویسنده:اصغر شعر باف/تهران/ویراستار:بتول غنی زاد)

 

 

منبع : وبسایت فن و هنر ایران زمین گره چینی 


مقالات درباره گره چینی

 

گره چینی ، مشبک چوبی ، ارسی سازی ، هنر کار با طلق و شیشه رنگی

از زمانهاي گذشته تا به امروز چوب يكي از عناصر دائمي مورد استفاده در معماری ايران زمین بوده است.

موقعيت ويژه اي كه چوب به عنوان يكي از مصالح ساختماني دارد تنّوع انواع آن باعث شد تا از اين عنصر استفاده هاي بسياري بشود و از پوشش پشت بامها گرفته تا قاب هاي تزئيني پنجره ها و ساخت اشياء فلزي، چوب مورد استفاده قرار گيرد.

هنرمندان با ذوق و خلاّق ايران زمین در جهت زيباتر شدن بناها و ساختمان ها توانسته اند آثاري خلق كنند كه هركدام به عنوان هنر ی مجزا مورد توجه قرار گيرند. كه منبّت کاری یا کنده کاری روی چوب با قدمتی بیش از 5000 سال

خاتم کاری

معرّق چوب ، معرق کاشی و ..

گره چيني ، مشبك کاری ( ارسی سازی ) و … از آن جمله هستند.

از سابقه گره چيني و مشبّك در ايران زمین اطلاع دقيقي در دست نيست.

برخي پژوهشگران احتمال داده اند استفاده از اين هنر چه در حالت مشبّك و چه در حالت آلت و لغت از دوران خلفاء عباسي شروع شده و در قرن 6 تا 8 هجري قمري در مصر و سوريه متداول شده است و از همان زمان به ايران زمین رسيده است.

( البته نظر من به عنوان نویسنده این وبسایت این است که : اثار چوبی بدلیل عوامل مختلف خیلی سریع از بین میروند تا دوره صفویه اثاری مشهود است که نشان میدهد گره چینی توسط معماران ایرانی ترسیم و بر روی ساختمان ها کار میشده و قبل از ان بیشتر بنا ها از بین رفته اند به نظر من این هنر ایرانی است و مانند اکثر فنون از ایران به خارج گسترش یافت فراموش نکنیم که ایرانیان زمانی بر نصف بیشتر جهان حکومت میکردند . با تشکر منتظر نظرات شما هستم . حیدری )

از اين سبك كار معمولاً در ساخت درهاي اماكن مقدسه،‌ مقابر، منابر، و از مشبّك در پنجره هاي منازل و كاخها، نرده های چوبی استفاده مي شده است. از دوران صفويّه به بعد تعبيه شيشه هاي رنگي در چوب هاي مشبّك رايج شده و اصطلاحاً به ارسي مشهور گرديد.

از استادان بي بديل اين هنر مرحوم استاد غلامرضا آقا ابراهيميان است كه آثار با ارزشي از او در مقرنس كاري،‌ قطاربندي، رسمي بندي،‌ مشبّك و گره چيني در عتبات عاليات و بناهاي تاريخي اصفهان موجود است. كليه درها و پنجره هاي هتل عباسي نيز از آثار اين هنرمند است.

در حال حاضر سازمان ميراث فرهنگي علاوه بر تأسيس كارگاههاي مرمت گره چيني و مشبّك اقدام به برگزاري دوره هاي كوتاه آموزش اين هنر براي علاقمندان كرده است.

از ديگر استادان اين هنر اصيل و قديمي مي توان به مرحوم استاد مهدي عشّاقي، استاد علي عباس عشّاقي، استاد مهدي اوليائي و استاد علي مظاهري اشاره كرد.

 

 

 

 

گره‌چینی و گره سازی در معماری ایران

گره‌های چندزمینه 
بر اساس پیچیدگی بستر غیرمسطح

(با تمرکز بر کاربرد آن‌ها در سطوح گنبدی)

محمدحسین کسرائی*، یحیی نوریان**

*کارشناسی ارشد معماری، دانش‌گاه هنر، تهران، ایران

**کارشناسی ارشد معماری، دانش‌گاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده
گره‌ اسلامی یکی از الگوهای هندسی مشهور در هنر و معماری اسلامی‌ است که به دلیل پیچیدگی در ترسیم و گسترده‌گی الگوها در نزد معماران اسلامی، فنی مهم و در نزد مستشرقین و پژوهش‌گران هنر اسلامی امری ناشناخته بوده است. با وجود اسناد مکتوب و آثار به جا مانده از سنت معماری اسلامی در سده اخیر تلاش‌هایی برای بازتولید و بازاختراع روش‌های ترسیم گره‌های اسلامی از سوی برخی پژوهش‌گران غربی صورت گرفته است. اگرچه غالب این تلاش‌ها به ترسیم گره‌های اسلامی در فضای بی‌کران و بدون توجه به هندسه‌ی بستر طرح می‌انجامد اما فراخور نیاز به ترسیمات گره‌ها بر روی بسترهای غیرمسطح، صورت‌بندی‌های ارائه شده توسط این پژوهش‌گران به انحنای بستر و تاثیرات آن بر هندسه‌ی گره‌های ترسیمی نیز توجه داشته است.

موضوع اصلی در این مقاله :
در این مقاله پس از معرفی مفهوم چندزمینه‌گی در گره‌سازی اسلامی و مقایسه‌ی میان گره‌سازی‌ سنتی و ترسیمات گره امروزی از منظر توجه به زمینه‌ی گره، به تفاوت گره‌های چندزمینه (دست‌گردان) اسلامی با نمونه‌های امروزی و اهمیت نمونه‌های سنتی در بسترهای غیرمسطح نظیر سطوح گنبدی پرداخته می‌شود و بیان می‌گردد که ترسیم گره به روش سنتی در زمینه‌های غیر مسطح نظیر سطوح گنبدها، به دلیل نیاز به فشرده‌گی و گشودگی در نقاط مختلف سطح، به صورت چندزمینه یا دست‌گردان طراحی می‌شوند. سپس با ارائه نمونه‌هایی از سنت معماری اسلامی به تحلیل گره کار شده در زیر گنبد مسجد جامع یزد به عنوان نمونه‌ای کامل از طراحی گره سنتی در زمینه غیرمسطح می‌پردازد.

کلمات کلیدی: گره دست‌گردان، چندزمینه‌گی، بستر غیرمسطح، استاد لرزاده، گره‌سازی، گره‌ اسلامی

گره‌چینی و گره سازی در معماری ایران

گرداوری گروه فن و هنر ایران زمین

WhatsApp chat