0 Items
گرگان یا استرآباد

گرگان یا استرآباد

شهر گرگان

مرکز شهرستان گرگان و استان گلستان در جانب شرقی شمال کشور ایران است.

گرگان کنونی تا سال ۱۳۱۶ «اَستَرآباد» یا «استرآباد» نام داشت. گرگان قدیمی که به عربی جرجان خوانده می‌شد شهری آباد و مهم بود که در نزدیکی گنبد کاووس امروزی قرار داشته و اینک ویرانه‌های آن در حوالی امام‌زاده یحیی بن زید قرار دارد. نام گرگان برگرفته از (جرجان) و گرگان قدیم از سال ۱۳۱۱ برای استرآباد استفاده شد.

 

گرگان از شهرهای شمالی ایران است، آب و هوای معتدل دارد. هرچند تابستان‌های آن نسبتاً گرم و شرجی است. اقلیم منطقه بسیار گوناگون و متنوع است و کوه، جنگل و چمنزار، جلگه و دشت، بیابان و شوره‌زار، دریا و خلیج، رودخانه و تالاب و زمین کشاورزی را شامل می‌شود.

شهر گرگان و منطقه پیرامونش که از نیمه سال ۱۳۷۶ خورشیدی به صورت رسمی به استان گلستان موسوم شده، از یکم دی ماه ۱۳۱۱ خورشیدی تاکنون به نام گرگان و دشت شهرت داشته است.

استان گلستان

استان گلستان

استان گلستان

استان گُلِستان از استان‌های شمالی ایران است. مرکز این استان گرگان است

درباره نام استان گلستان
گلستان نام جدید سرزمین تاریخی است که در طول تاریخ و تا سده هفتم هجری به نام ایالت گرگان و از آن پس تا آغاز سده دهم به نام استرآباد و در نوشته‌های دوران اولیه اسلامی به نام (جرجان) و از اسفند ۱۳۱۶ گرگان نامیده شده‌است. این استان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود، اما در آن سال به صورت استانی مستقل بنام گلستان درآمد و شهرستان گرگان به عنوان مرکز آن برگزیده شد.

بیش‌تر شهرهای کنونی استان از دیرینگی چندانی برخوردار نیستند و از بزرگ‌شدن روستاها به وجود آمده‌اند و به عبارتی روستا شهر به شمار می‌آیند. با این همه، شهرهای گرگان و گنبدکاووس ریشه در تاریخی دارند. روستاهای استان گلستان به صورت متمرکز و نزدیک به هم هستند. این روستاها در راستای جاده‌ها و رودها به صورت طولی و در بخش‌های کوهستانی به صورت پله‌ای هستند.

 

پیشینه تاریخی این سرزمین به ۷ هزار سال پیش و در غار کیارام واقع در روستای (فرنگ) بخش گالیکش به دوران پارینه سنگی بر می‌گردد. پژوهش‌های تازه نشان داده‌است که منطقهٔ گرگان از ۶ هزار سال پیش تمدن پیش از آریایی‌ها را در خود جای داده بوده‌است؛ کهن‌ترین آثار دورهٔ نوسنگی ایران از غار کمربند و غار هیتو در نزدیکی بهشهر پیدا شده‌است. این آثار از آشنایی مردمان آن زمان به سفالگری، هنر بافتن، اهلی کردن جانورانی مانند بز کوهی و ساخت ابزارهای سنگی صیقلی حکایت دارد. کاوش‌های تورنگ‌تپه، در نزدیکی گرگان، نیز نشان داده‌است که این منطقه دارای روستاهای پر جمعیت، سفالگری انبوه و شبکهٔ آبیاری کشاورزی بوده‌است و دیرینگی آن دست کم به اندازهٔ شهر سوخته در سیستان است. نام این سرزمین در سنگ نوشته‌های هخامنشی، از جمله سنگ نوشتهٔ داریوش در بیستون، به صورت ورگانه و در نوشته‌های پهلوی به صورت گورکان آمده‌است.

تاریخ‌نگاران یونانی از آن با نام هیرکانی یاد کرده‌اند. پدر داریوش هخامنشی زمانی فرمان‌روای این منطقه بوده‌است. اسب سواران گرگانی همواره مورد توجه هخامنشی‌ها بودند و داریوش برخی از گرگانی‌های دلاور را در سپاه جاویدان وارد کرد. می‌گویند شهر باستانی استرآباد را خشایارشاه به یادبود زن یهودی خود، که او را استر (ستاره) نام نهاده بود، ساخت. در زمان اردوان دوم اشکانی (۱۲۸–۱۲۴ پیش از میلاد) هیرکانی و کارمانیا (کرمان) زیر فرمان خاندان گودرز بود و جانشینان گودرز تا سدهٔ دوم پس از میلاد به طور مستقل آن را اداره کردند.

این سرزمین خوش آب و هوا از آرامشگاه‌های بهاری و تابستانی شاهان اشکانی بود. در همین دوران بود که ساختن دیوار بزرگ که به نام سد سکندر شناخته می‌شود (این دیوار در برخی منابع تازه «دیوار گرگان» خطاب می‌شود) آغاز شد تا از یورش هون‌ها به خاک ایران جلوگیری کند. کار ساختن این دیوار، که درازای آن را از ۱۵۵ تا ۱۷۰ و گاهی ۳۰۰ کیلومتر نوشته‌اند، در دورهٔ ساسانی نیز پیگیری شد و می‌گویند که انوشیروان به بازسازی آن فرمان داد.

در همین دورهٔ ساسانی بناهای محکمی در مرز و در جای جای منطقه برای پایداری در برابر یورشگران ساخته شد. پس از برآمدن اسلام، این منطقه به سال ۳۵ قمری خراجگزار عرب‌های مسلمان شد. در روزگار سلیمان بن عبدالملک، یزید بن مهلب ولایت گرگان را به سال ۹۸ قمری فتح کرد و شهر جرجان از آن پس کرسی ولایت جرجان شد. این شهر در سدهٔ ۳ و ۴ هجری بسیار آباد شد و در روزگار فرمان روایی‌های مستقل ایرانیان به زیر فرمان ساسانیان درآمد. سپس گاهی در دست آل بویه و گاهی سامانیان بود تا این که آل‌زیار بر آن جا دست یافتند و به‌آبادی آن کوشیدند. (توجه داشته باشید شهر جرجان در یورش مغول‌ها ویران شد و شهر کنونی گرگان، زمانی استرآباد نامیده می‌شد)

خاندان آل‌زیار شناخته شده‌ترین فرمان‌روایان این منطقه هستند که از آغاز سدهٔ چهارم (۳۱۶ قمری) تا میانهٔ سدهٔ پنجم (۴۳۵ یا ۴۴۱ قمری) در منطقهٔ گرگان، طبرستان و گیلان فرمانروایی کردند و گاهی تا ری، اصفهان، همدان و دینور را نیز در فرمان خود داشتند. مرداویج، بنیان‌گذار این دودمان، ریشهٔ خود را به شاهان گذشتهٔ ایران می‌رساند و در سر داشت بغداد را به چنگ آورد و پادشاهی ایرانیان را بار دیگر بنیان گذارد. با این همه، نه تنها او بلکه فرمان‌روایان پس از او نیز نتوانستند به چنین آرزوهای بزرگی دست پیدا کنند و سلجوقیان به فرمانروایی آن‌ها پایان دادند. قابوس بن وشمگیر، شناخته شده‌ترین فرمانروایان آل‌زیار است که آوازهٔ دانش دوستی اش باعث شده بود بزرگانی چون ابوریحان بیرونی و ابن‌سینا به سوی گرگان بروند.

بیرونی برخی از پژوهش‌های خود را در پیرامون شهر گرگان انجام داد و نخستین کتاب مهم خود، به نام آثار الباقیه عن قرون الخالیه، را به نام قابوس نوشت. از خود قابوس کتابی با نام قابوس‌نامه برجای مانده‌است که از آثار ادبی و اخلاقی مهم ایران به شمار می‌آید. بنای برج قابوس، در شهر گنبدکاووس نیز به فرمان او ساخته شده‌است که بزرگ‌ترین بنای آجری جهان به شمار می‌آید.

مردم

 

جمعیت استان گلستان بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ بالغ بر ۱٬۷۷۷٬۰۱۴ نفر است که از این تعداد ۵۱/۰ درصد شهرنشین و ۴۹/۰ درصد روستانشین می‌باشند.

اقوام متعددی در این استان زندگی می‌کنند که شامل ترکمن‌ها، فارسی زبانان شامل سیستانی ها و فارسی زبانان بومی، بلوچ‌ها، ترک‌ها (آذربایجانی و قزلباش)، مازندرانی‌ها و قزاق‌ها می‌شوند.[۳] فارسی‌زبان‌ها و سیستانی ها بیشتر در مرکز و جنوب استان و مازندرانی‌ها در روستاهای نیمه غربی استان سکونت دارند.[۴] آذری‌ها در شهرستان گنبد کاووس[۵] و قزاق‌ها نیز بیشتر در گرگان وتکرها (ته‌کر) در نگین شهر و زابل‌آباد و مینودشت سکونت دارند.

ترکمن‌ها در بخش شرقی، مرکزی و شمالی استان و همچنین در مرکز استان سکونت دارند.[۶] سنی‌مذهب هستند و به زبان ترکمنی تکلم می‌کنند.[۴]

عشایر ترکمن و کرمانج[ویرایش]
ایلات مختلف فصل تابستان در ارتفاعات استان خراسان شمالی و فصل زمستان در دشت های شمال شرقی استان گلستان سکنی می گزینند و به دام‍پروری مشغول هستند .

Golestan Province
Golestān Province is one of the 31 provinces of Iran, located in the north-east of the country south of the Caspian Sea. Its capital is Gorgan

 


 

استان گلستان به مرکزیت شهر گرگان حدود ۲۲ هزار کیلومتر مربع وسعت دارد

نمایی از جنگل و خانه های حومه شهرستان گرگان
استان گلستان
آبشارهای شیرآباد در 55 کیلومتری شرق گرگان
استان گلستان
مسجد جامع شهرستان گرگان
استان گلستان
نمایی زیبا از حیات وحش طبیعی در پارک ملی گلستان
استان گلستان
نمایی زیبا از جنگل ناهارخوران در نزدیگی شهرستان گرگان
استان گلستان
نمایی از جنگل ناهارخوران در نزدیگی شهرستان گرگان
استان گلستان
برج کاووس در شهرستان گنبد گاووس
استان گلستان
نمایی از دیوار تاریخی گرگان
استان گلستان
غار شیرآباد یا دیو سفید در 55 کیلومتری شرق گرگان
استان گلستان
نمایی زیبا از برج رادکان و جنگل‌های کردکوی
استان گلستان
نمایی از جنگل و خانه های حومه شهرستان گرگان
استان گلستان
آبشارهای شیرآباد در 55 کیلومتری شرق گرگان
استان گلستان
مسجد جامع شهرستان گرگان
استان گلستان
نمایی زیبا از حیات وحش طبیعی در پارک ملی گلستان
استان گلستان
نمایی زیبا از جنگل ناهارخوران در نزدیگی شهرستان گرگان
استان گلستان
نمایی از جنگل ناهارخوران در نزدیگی شهرستان گرگان
استان گلستان
برج کاووس در شهرستان گنبد گاووس
استان گلستان
نمایی از دیوار تاریخی گرگان
استان گلستان
غار شیرآباد یا دیو سفید در 55 کیلومتری شرق گرگان
استان گلستان
نمایی زیبا از برج رادکان و جنگل‌های کردکوی
استان گلستان

موقعیت جغرافیایی این استان به قرار زیر می باشد. از شمال به جمهوری ترکمنستان – از غرب به استان مازندران و دریآی خزر – از جنوب به استان سمنان منتهی می شود.

این استان دارای هفت شهر  به نام های گرگان ، بندر ترکمن،بندر گز ،علی آباد،کردکوی گنبد کاووس و مینو دشت و دارای 16 شهر و16 بخش و 45 دهستان می باشد.

در این استان اقوام مختلفی همچون ترک – ترکمن – بلوچ و قزاق – فارس – سیستانی و مازندرانی زندگی می کنند.

انقلاب اسلامی ایران / قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران / امام خمینی (ره) / حضرت آیت‌الله خامنه‌ای / شورای عالی انقلاب فرهنگی / مجلس خبرگان رهبرى / مجمع تشخیص مصلحت نظام / شورای نگهبان / مجلس شورای اسلامی / قوه ‏قضائیه ایران / استان‌های ایران / وزارتخانه‌های ایران / ایران هسته‌ای/ کابینه دهم / دانشگاه‌های ایران / پارک‌های علم و فناوری ایران/ روزهای ملی و جهانی در تقویم ایران / شورای عالی انقلاب فرهنگی /
دریاها و دریاچه‌های ایران / خلیج فارس / جزایر ایرانی خلیج فارس / تنگه هرمز /رودخانه‌های ایران / کوه‌های ایران / کویرهای ایران /  پارک‌های ملی ایران /  آبشارهای ایران / جنگل‌های ایران / غار‌های ایران / تالاب‌های ایران / قنات‌های ایران / آبگرم‌های ایران /
آثار تاریخی ایران / جاذبه‌های گردشگری ایران / نقاط دیدنی ایران / نخستین‌های ایران /روستاهای ایران / سوغاتی‌های چهارگوشه ایران / غذاهای سنتی و محلی چهارگوشه ایران /
خانه‌های قدیمی و تاریخی ایران /   باغ‌های گردشگری‌ ایران / قلعه‌های ایران / پل‌های ایران / بقعه‌های ایران / کاروانسراهای ایران / آتشکده‌های ایران / برج‌های تاریخی ایران/  بازارهای قدیمی ایران / گنبدها ایران / موزه‌های ایران /  مساجد ایران / کلیساهای تاریخی ایران / تپه‌های باستانی ایران / مناره و میل‌های ایران / آرامگاه‌های ایران / آب‌انبارهای ایران / ارگ‌های تاریخی / کبوترخانه / حمام‌های قدیمی / آبگرم‌های ایران /
جنگل ناهارخوران / جنگل النگدره / دیوار تاریخی گرگان / آبشارهای شیرآباد / برج تاریخی رادکان / غار شیرآباد / برج کاووس / پارک ملی گلستان /
شهرستان گرگان

شهر گرگان یا همان اسنرآباد بر اساس متون مکتوب ، آثار تاریخی چندین هزار ساله دارد . بافت قدیمی به جا مانده در استرآباد غالبا متعلق به دوران صفویه، زندیه و علی الخصوص وابسته به سبک دوران قاجار است. در معماری بافت قدیم، عواملی مثل آب، زمین، تابش نور خورشید و همچنین عوامل اجتماعی و فرهنگی نقش به سزایی داشته است.

گرگان توسط بارویی به طول شش کیلومتر محصور بوده است و بر نقاط مختلف این بارو و به فاصله های معین برج‌هایی قرار داشت که در آنها قراولان از شهر محافظت می کردند،‌‌‌‌ رفت و آمد ازچهار دروازه انجام می گرفت.

در حاشیه بیرونی باروها خندقی عمیق حفر شده بود که از خاک آن باروها را بنا کرده بودند. از اواسط حکو.مت قاجار استرآباد به سوی تخریب و ویرانی کامل رفت و در اوایل حکومت پهلوی اول باقی مانده آن‌هم از بین رفت و با معماری و فرم امروزی دوباره شکل گرفت.

مراکزتاریخی و باستانی

کاخ اختصاصی
این عمارت  که به کاخ اختصاصی معروف است، در محل پارک‌شهر گرگان قرار دارد. بنای کاخ اختصاصی دو طبقه با ویژگی‌های معماری دوران پهلوی است و از هنر معماری اروپایی متأثر شده است. در حال حاضر این کاخ و محوطه اطراف آن به عنوان کتابخانه عمومی مردم شهر گرگان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

کاخ شاسمن
این کاخ در شهر گرگان واقع شده و بنا به روایتی در سال هفت صد و نود و پنج ه.ق به وسیله امیرتیمور در ساحل رودخانه ساخته شده است. برخی از سیاحان و جغرافی‌دانان از این کاخ نام برده‌اند که از آن جمله می‌توان به حافظ ابرو اشاره کرد.طبق گفته وی  این کاخ بعد از این که امیرتیمور سراسر مازندران را مورد تاخت و تاز قرار داد، جهت اقامت وی در شهر گرگان ساخته شد.

بنای اولیه این کاخ، قلعه‌ای بود که در سال هفت صد و شصت و یک ه.ق توسط ابوبکر شاسمانی (حاکم شاسمان) احداث شده بود. در سال هفت صد و نود و پنج به جای قلعه، قصر فعلی ساخته شده و امیر تیمور زمستان آن سال را در آنجا گذرانده است.

کاخ آغامحمدخان
این بنا توسط آغامحمدخان قاجار ساخته شده و در شهر گرگان قرار دارد. ویژگی‌های معماری و اسلوب ساخت بنا نشانگر آن است که بنا به قرن دوازده هجری قمری مربوط است.

سد اسکندری (دیوار دفاعی)
این دیوار دفاعی که به نام‌های سد قزل‌آلان، سد اسکندر و سد فیروزه نیز معروف است، در قسمت شمال گرگان و گنبد واقع شده و از غرب به شرق کشیده شده است. در مسیر دیوار دفاعی، برج‌ها و قلعه‌های حفاظتی به فواصل مختلف بنا شده و آثار آن امروز به صورت تپه‌هایی در حاشیه دیوار به جا مانده است.

ساختمان‌ قلعه‌ها و باروها، عمدتاً‌ به وسیله آجرهای چهارگوش بزرگ ساخته شده است.

گفته می‌شود که این دیوار بر اثر عوامل جوی و انسانی آسیب دیده وتخریب شده است. قسمت‌هایی از دیوار دفاعی که از دست عوامل تخریبی مصون مانده است، با ارتفاعی  در حدود سه تا پنج متر و عرض ده متر از فاصله بسیار دور به صورت سدی نظر هر بیننده‌ای را به سوی خود جلب می‌نماید.

تورنگ تپه
تورنگ تپه که یکی از عظیم‌ترین و غنی‌ترین تپه‌های باستانی استان گلستان به شمار می‌آید، در فاصله تقریبی بیست و پنج کیلومتری شمال شرقی گرگان قرار دارد. این تپه با وسعت بسیار و ارتفاع چشمگیر در مجاورت روستای تورنگ تپه واقع شده و بر استخر آبی بزرگ مشرف است. قدمت آن به استناد گزارشات و نتایج بررسی‌ها و کاوش‌های باستان‌شناسان خارجی به هزاره سوم قبل از میلاد یعنی پنج‌هزار سال پیش می‌رسد.

عمده‌ترین آثاری که در خلال حفریات و کاوش‌های علمی از لایه‌های مختلف تپه مذکور به دست آمده، شامل آثار معماری (با مصالح خشتی)، سفالینه‌ها، ظروف، اشیاء و دیگر ادوات مورد نیاز روزمره زندگی وابزارآلات برنزی است.این تپه به لحاظ ارزش‌های تاریخی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و همانند سایر آثار ثبتی، حفاظت آن به وسیله سازمان میراث فرهنگی استان گلستان انجام می‌پذیرد.

پل آق قلا
پل تاریخی آق‌قلا در فاصله هجده کیلومتری شمال گرگان و در ابتدای شهر آق‌قلا بر روی رودخانه گرگان احداث شده است. این پل هفتاد و چهار متر طول دارد و در دو طرف آن جان‌پناهی به ارتفاع یک متر و نیم ایجادشده است.

این پل، چهار چشمه (طاق) دارد و پایه‌های آن در جهت شرقی و مخالف جریان آب به موج‌شکن‌هایی تجهیز شده‌اند.

پایه‌های پل در جهت غربی با آجر و اشکال هندسی تزیین شده است.

پل آق‌قلا در قرن نهم هجری قمری بنا شده و در ادوار بعدی خصوصاً در دوره صفویه بازسازی و مرمت شده است.

جاذبه های طبیعی

ارتفاعات وقله ها

پیرگرده
کوه جنگلی پیرگرده در فاصله بیست و پنج کیلومتری جنوب شرقی گرگان و درهشت کیلومتری روستای چهار باغ قرار گرفته است. ارتفاع این کوه سه هزارودوچهار متر است و سرچشمه رودهای چهار باغ، آب قزاق و باغشاه می‌باشد.

تاور آب
کوه جنگلی تاور آب در بیست و یک کیلومتری جنوب شرقی گرگان و در فاصله پنج کیلومتری شمال روستای چهار باغ واقع شده است. این کوه حدود دوهزارو نهصدوپنجاه متر ارتفاع دارد و سرچشمه‌ رودهای چهارباغ خاصه رود و آب قزاق می‌باشد.

تل‌انبار
کوه جنگلی تل‌انبار در فاصله بیست و سه کیلومتری جنوب گرگان و در شش کیلومتری شمال غربی روستای چهار باغ قرار گرفته است. ارتفاع آن از سطح دریا سه هزارو سی متر است و سرچشمه رودهای چهار باغ، سوته‌رود و خاصه‌رود می‌باشد.

چلبه
کوه نیمه جنگلی چلبه در فاصله سی و یک کیلومتری جنوب شرقی گرگان و در پنج کیلومتری غرب روستای سیاه‌ مرزکوه دهستان کتول قرار گرفته است. ارتفاع  این کوه حدود دوهزارو هشتصدوچهل متر و سرچشمه رود باغشاه رودبار و سیاه مرزکوه می‌باشد.

زرشک کوه
کوه نیمه جنگلی زرشک‌کوه دربیست و چهارکیلومتری جنوب گرگان و در فاصله هفت کیلومتری شرق روستای حاج‌آباد واقع شده است. ارتفاع این کوه حدود دوهزارو هفتصدوهفتاد متر و سرچشمه سوته‌رود و خاصه رود می‌باشد.

زیلان
کوه جنگلی زیلان در بیست و هفت کیلومتری جنوب شرقی گرگان و در فاصله هشت کیلومتری جنوب غربی روستای خولین دره در دهستان کوهپایه قرار دارد. ارتفاع این کوه حدود دوهزارو هشتصدوده متر و سرچشمه رودهای چل‌چلی، امام‌زاده قتور و خولین‌دره می‌باشد.

سرچال
این کوه در بیست و نه کیلومتری جنوب شرقی گرگان و در فاصله سه کیلومتری جنوب روستای چهار باغ دهستان کوهپایه قرار گرفته و حدود دوهزارو هفتصدوسی متر ارتفاع دارد.

سرلیسه
این کوه نیمه جنگلی در بیست و شش کیلومتری جنوب گرگان و در فاصله پنج کیلومتری شمال روستای شاه‌کوه پایین دهستان کوهپایه واقع شده است. ارتفاع کوه سرلیسه دوهزارو نهصدوده متر است.

گاوکشان
این کوه در سی و هفت کیلومتری جنوب گرگان و در فاصله شش کیلومتری جنوب شرقی روستای شاه کوه پایین قرار گرفته است. ارتفاع این کوه حدود سه هزارو هشتصدو سیزده متر است. کوه گاو‌کشان سرچشمه رودهای سرتنگه‌، چهارده و آب ترودبان می‌باشد. دامنه‌های شمالی این کوه به شهرستان گرگان ودامنه‌های جنوبی آن به شهرستان‌های شاهرود و دامغان مشرف است.

میلانه
این کوه در بیست و چهار کیلومتری جنوب غربی گرگان و در دو کیلومتری شمال روستای حاجی‌آباد قرار گرفته است. ارتفاع این کوه جنگلی دوهزاروهفتصدوسیوپنج  متر است و سرچشمه رودخانه پاییز بن رودبار نیز می‌باشد.

جهان نما
این کوه در ارتفاعات جنوبی شهر گرگان و جنوب شرقی کردکوی واقع شده و جزو سلسله جبال البرز شرقی محسوب می‌شود. این کوه سه هزارو هشتادو شش متر ارتفاع دارد و نام خود را از روستایی که در دامنه آن واقع شده، گرفته است. کوه جهان‌نما یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های حیات‌وحش استان گلستان است.

هلالان
این کوه در چهل و دو کیلومتری جنوب غربی گرگان و در فاصله هشت کیلومتری روستای زردوان قرار گرفته است. ارتفاع این کوه از سطح دریا حدود دوهزاروهشتصدوپنجاه متر است. دامنه‌های شمالی این کوه به شهرستان گرگان و دامنه جنوبی آن به شهرستان دامغان مشرف است و در شمار قلل البرز شرقی محسوب می‌شود.

گرگان رود
این رودخانه از کوه‌های آلاداغ در بجنورد سرچشمه می‌گیرد و در مسیری به طول بیش از دویست کیلومتر، پس از عبور از دره‌های پرپیچ و خم کوهستانی، صحرای کلان، پیرامون شهر گرگان، گنبد‌کاووس، دشت گرگان و شهر آق‌قلعه در نقطه‌ای به نام «خواجه نفس» وارد دریای مازندران می‌شود. رودخانه گرگان رود حرکتی آرام دارد، اما در مواقع بارندگی و سیلاب به علت عبور از زمین‌های رسی، گل‌آلود می‌شود. در حال حاضر سدی بر روی آن احداث شده و از آب آن استفاده‌های زراعی به عمل می‌آید. وجود دریاچه، سد و مسیر آرام و پرآب آن، امکانات قابل توجهی برای بهره‌برداری جهانگردی، به ویژه در زمینه ورزش‌های آبی فراهم کرده است.

آلستان
رودخانه آلستان از دامنه شمالی کوه « قرقلند » در چهل و هفت کیلومتری جنوب شرقی گرگان سرچشمه می‌گیرد و از دره غربی کوه‌های « نیله‌ته » و « گندی » رو به سوی شمال غربی سرازیر می‌شود. و پس از طی هفت کیلومتر با ریز آبه‌ای که از سر چشمه‌سار های دامنه شمالی کوه « بی‌در » جاری است مخلوط می‌شود و پس از عبور از روستای آلستان با رودخانه «سیاه مرز کوه» مخلوط می‌شود و توامان رودبار محمد را پدید می‌آورند.

آناسخیوگ
این رودخانه از دامنه غربی کوه بیگلو در سی کیلومتری شمال شرقی کلاله دشت گرگان سرچشمه می‌گیرد و رو به سوی جنوب غربی و سپس به طرف جنوب جریان می‌یابد. در‌ روستای تنگر با رودخانه مادرسر مخلوط می‌شود و رودخانه دهانه را پدید می‌آورند.

اسماعیلک
رودخانه اسماعیلک از دامنه جنوبی ارتفاعات شمالی بخش کوکلان در   چهل و پنج کیلومتری شمال شرقی کلاله شهرستان گرگان سرچشمه می‌گیرد و رو به سوی جنوب شرقی جریان می‌یابد و در روستای عرب به رود قرناوه می‌ریزد.

انجیلاب
این رودخانه از دامنه شمالی کوه جوزبند در سیزده کیلومتری جنوب گرگان سرچشمه می‌گیرد و به نام رودخانه «تول‌چشمه» رو به شمال سرازیر می‌شود. پس از طی حدود هشت کیلومتر به انجیلاب تغییر نام می‌دهد و به سوی شمال غربی از کوهستان خارج می‌گردد. پس از عبور از شرق روستای فتح‌باغ با ریزآبه‌های جنوبی مخلوط شده و در دشت گرگان محو می‌شود. مازاد آب این رودخانه در فصل‌های پرآب به رودخانه «قره‌سو» می‌ریزد.

خوانین دره
این رودخانه که به آن راست دره نیز می‌گویند از دامنه کوه‌های «زیلان» چل‌چلی در سی کیلومتری جنوب شرقی گرگان سرچشمه می‌گیرد و نخست روستای «خولین دره» را سیراب می‌کند و در دو کیلومتری غرب روستای «نرسو» به رودبار محمدآباد می‌ریزد.

دره بزپل
این رودخانه از دامنه کوه امام ابوالقاسم و کوه گاوکشان در سی و نه کیلومتری جنوب غربی گرگان سرچشمه می‌گیرد و به نام آب تورودبار از دره جنوبی باری کوه رو به غرب روان می‌شود. پس از طی حدود 8 کیلومتر کوه حاج‌قلی را از دامنه غربی دور زده و از طریق دره شرقی کوه‌های «هلالان» و «خوشی» رو به شمال غربی متوجه می‌گردد و به نام دره بزیل از میان جنگل عبور می‌کند و در دامنه غربی کوه سنگ تراشان به آب دره شمشیربر می‌ریزد.

بارچلی
این رودخانه از منطقه‌ای به نام «زرجو» واقع در دامنه غربی کوهی به همین نام در چهل و دوکیلومتری جنوب شرقی گرگان سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از روستاهای چلی‌بالا و چلی‌پایین در روستای «بسی‌سر» به رودبار محمدآباد می‌ریزد.

قره سو
این رودخانه از مازاد آب رودخانه‌های امام‌زاده و گرماب دشت در شانزده کیلومتری شمال شرقی گرگان تشکیل می‌شود و با عبور از دهستان استرآباد، روستاهای دهستان مزبور را سیراب کرده و به نواحی سدن رستاق شرقی و سدن رستاق غربی وارد می‌شود. در این ناحیه روستاهای «یامپی»، «قرنجیک»، «گمیشلی دولی» و «کفشکیری» را سیراب می‌سازد و رو به سوی جنوب غربی به دهستان جعفربای جنوبی وارد می‌شود و پس از قطع راه‌آهن گرگان- بندر ترکمن و راه اتومبیل‌رو و خط آهنی ساری- بندر ترکمن، در روستای ساحلی قره‌سو به دریای خزر می‌ریزد. در فصل‌های بارانی و یا بارندگی‌های شدید، مازاد آب رودخانه‌های دبه‌دار، چهل و چهار آب، انجیلاب، فسن رود، شصت کلا و خشکه‌رودبار به ترتیب از شرق به غرب به این رودخانه می‌ریزد.

وجا دره
این رودخانه از دامنه غربی کوه قلعه موران، در فاصله پنجاه و سه کیلومتری شرق گرگان سرچشمه می‌گیرد و از دره میان کوه‌های «چخماقی» در شمال و «آقندوکمر» در جنوب رو به غرب جریان می‌یابد. در روستای زرین‌گل به سوی شمال غرب منحرف شده و به دشت گرگان وارد می‌گردد و به مصرف کشاورزی می‌رسد. مازاد آب این رود در فصل‌های پرباران و سیلاب‌های بزرگ به رود گرگان می‌ریزد.

گرماب‌ دشت
رودخانه گرماب‌دشت از تلاقی آب‌ «چل‌چلی» با ریزآبه‌ای که از دامنه شمال غربی کوه «یزدکی» واقع در منطقه اسب‌چر سرچشمه گرفته است، در نقطه‌ای به فاصله بیست و هفت کیلومتری جنوب شرقی گرگان تشکیل می گردد و به نام رودخانه باغشاه از دره جنوبی کوه «اولنگ» رو به غرب روان می‌گردد.در منطقه‌ای به نام سفالین با آب قزاق مخلوط می‌شود و پس از عبور از گرماب‌دشت به همین نام تغییر نام داده و در دامنه غربی کوه اولنگ با آب جوزولی پیوند می‌یابد و رو به سوی روستای توسکستان از منطقه غوله سنگ عبور می‌کند. پس از عبور از دامنه غربی تپه ابراهیمو به دشت گرگان وارد می‌شود. در این منطقه نخست با رودخانه «دیه‌دار» مخلوط می‌گردد و پس از عبور از روستای فیض‌آباد و آلو کلاته به رودخانه «قره‌سو» می‌ریزد.

آبشار باران کوه
آبشار باران کوه یکی دیگر از آبشارهای زیبای استان گلستان است که در هجده کیلومتری جنوب غربی گرگان و در مسیر رودخانه شصت کلا و پارک جنگلی باران کوه واقع شده است.

آبشار زیارت
آبشار زیارت از آبشارهای زیبای استان است که در روستایی به همین نام از توابع شهرستان گرگان واقع شده و درفصول مساعد سال پذیرای علاقمندان به تفریح و تفرج در طبیعت می‌باشد.

چشم اندازهاوجنگل ها

منطقه جنگلی ناهارخوران
منطقه جنگلی ناهارخوران یکی از کانون‌های مورد علاقه و استفاده شهروندان گرگانی، توریست‌های بین راهی و دوستداران طبیعت است. این ناحیه اردوگاه جهانگردی مجهزی دارد.امکانات تفرجگاهی این ناحیه جنگلی مشتمل بر میز، نیمکت، آب آشامیدنی، سرویس بهداشتی و نمازخانه است که در اختیار مراجعه کنندگان قرار می‌گیرد. همچنین هتل، رستوران و کمپینگ نیز دارد.

پارک جنگلی قرق
این پارک در بیست و چهارکیلومتری شرق گرگان و در مسیر جاده اصلی گرگان مشهد قرار دارد و مشتمل بر پارک وحش، تأسیسات رفاهی و پارک بازی می‌باشد. پارک جنگلی قرق از تفرجگاه‌های مهم گرگان است که در تمام طول سال مورد بهره‌برداری وسیع قرار می‌گیرد.

منطقه حفاظت شده جهان‌نما
منطقه حفاظت شده جهان‌نما که از نام یک دهکده ییلاقی در دامنه آن اقتباس شده است، در سال هزارو سیصدو پنجاه و دو براساس مصوبه شورای عالی حفاظت محیط زیست با وسعتی معادل سی هزارو ششصدو پنجاه هکتار به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام گردید.

این دهکده و دهکده‌های متصل به آن مانند سعدآباد محله، آب دره وغیره که در درون منطقه حفاظت قرار گرفته‌اند، از سال‌های قدیم محل گذران اوقات فراغت مردم گرگان بوده است.

این منطقه در ارتفاعات جنوب گرگان و جنوب شرقی کردکوی قرار گرفته است.پست‌ترین نقطه آن ششصد متر و بلندترین نقطه آن هزارو شصت و هشت متر از سطح دریا ارتفاع دارد.

پوشش گیاهی منطقه به دلیل شرایط آب و هوایی مناسب بسیار متنوع است، ولی متأسفانه در اثر دخل وتصرفات انسانی و چرای مفرط و بی‌رویه دام‌ها و احداث جاده‌ها و امثالهم دچار تغییرات و مشکلات شده است.به طور کلی جامعه غالب گیاهی منطقه عبارتند از:

درختان پهن برگ همراه با علفزارها و بوته‌زار و گونه‌های ارس و درختچه‌های پهن برگ شامل راش، آزاد، زرشک، ممرز، سرخدار، کلاه میرحسن، بلندبازو، نمدار، گل‌‌گاوزبان،  کچف، ارس و درمنه.از زیستگاه‌های عمده منطقه، ترکت را می‌توان نام برد که بخشی از منطقه امن جهان‌نما را تشکیل می‌دهد و زیستگاه عمده مرال شوکا، پلنگ ، خرس، خوک وحشی و گرگ است.

یکی دیگر از زیستگاه‌ها چلستان است که در محدوده آن مرال، خرس، گرگ، پلنگ و قوچ و میش و کل و بز یافت می‌شود.

البته گاو موزی‌کش و زیستگاه‌های اطراف آن منطقه مناسبی برای مرال، شوکا، خرس، پلنگ و دیگر گونه‌های جنگل‌زی است که در جنوب آن قوچ و میش زیست می‌کند.زیستگاه‌های قلقله، آق‌رضا،چکل گدا، لنده‌کوه، تالو، خوش‌دستی، لندو و مغزی از زیستگاه‌های کل و بز و قوچ و میش است و در بعضی از قسمت‌های آن مرال نیز زیست می‌کند.

زیستگاه‌های شربت، کولیجال، سوته و گرمه توهم  محل زندگی خرس، شوکا، مرال و پلنگ است و در قسمت‌های صخره‌ای آن کل و بز زیست می‌کنند.منطقه حفاظت شده جهان‌نما به علت کوهستانی بودن منطقه و پوشش بوته‌زاری و علفزاری در کنار درخت‌زارهای تنک، گونه‌های بسیار باارزشی از پرندگان را در خود جای داده است که در بین آنها کبک دری، عقاب طلایی و هما نیز دیده می‌شود.

در جهان‌نما گونه‌های مختلفی از پرندگان مانند شکاری‌‌ها، لاشخور‌ها، طرقه‌ها، جغدها، کبوترها، زنبور‌خورها،  سسک‌ها، سعوها، عقاب‌ها، کلاغ‌های زرد پره‌ها و غیره را می‌توان مشاهده کرد.

پستاندارانی مانند مرال،شوکا، کل، بز، قوچ،‌میش، پلنگ، خرس، گرگ، راسو، شغال، خارپشت‌ها و دوزیستان نیز در منطقه یافت می‌شود که به علت شکار بی‌رویه، تعداد جمعیت آنها شدیداً‌ کاهش یافته است.

چشمه‌سارهای زیادی در داخل منطقه حفاظت شده و محیط‌های اطراف آن وجود دارد که سرچشمه بسیاری از رودخانه‌های بزرگ و کوچکی است که به عنوان ذخایر منابع آبی محسوب می‌شود که به خارج از منطقه جریان می‌یابند.در ذیل به تعدادی از رودخانه‌ و چشمه‌های مهم منطقه حفاظت شده جهان‌نما اشاره می‌شود:

رودخانه‌های سفیدرود، ترکت، مغزی، چهارباغ.چشمه‌های زیارت، مغزی، مارسنگ، اسبومرگاه، شاه‌پسند،‌ترکت، حاجی‌آباد، گچیان، مراد چشمه، قل‌قله، وارا، خوش‌دستی، کلی چال، قورمه‌تو، پاییزین، قلعه سرک.
اماکن زیارتی ومذهبی

مسجد جامع گرگان
بنای اصلی مسجد جامع گرگان در محله نعلبندان این شهر واقع شده است. با توجه به وجود مناره‌ آجری دوره سلجوقی، بنای اولیه مسجد نیز به همان دوره تعلق دارد و در  دوره‌های بعدی به طور گسترده بازسازی، تعمیر و تزیین شده است. در حال حاضر به غیر از مناره، اثر دیگری از بنای اولیه مسجد برجای نمانده است. بیشتر بازسازی‌ها در دوره تیموری، صفوی و دوره حاضر صورت گرفته است.

بنای مسجد با طرح مربع مستطیل، وسعتی حدود هزارو شش صد متر مربع را در برمی‌گیسرد و شامل صحن وسیع مستطیل شکل، ایوان‌های شرقی و غربی، شبستان‌های چهارگوشه بنا، ورودی‌های شمالی و جنوبی، مناره دوره سلجوقی و کتیبه‌ها و سنگ‌نوشته‌های تاریخی است.

مناره آجری بنا با طرح استوانه‌ای تزیین آجرکاری و کتیبه کوفی آجری دارد و قابل مقایسه با دیگر مناره‌های دوره سلجوقی است.

به نظر می‌رسد که بخش فوقانی منار ویران شده و به جای آن یک مأذنه چوبی در دوره‌های بعد جایگزین شده است.

از آثار نفیس و تاریخی مسجد می‌توان به در و منبر چوبی منبت‌کاری شده و فرامین و سنگ نوشته‌های پادشاهان صفوی و افشاریه اشاره کرد.در قدیمی و منبت‌ مسجد کتیبه‌ها و کنده کاری‌های زیبایی دارد که برای نگهداری و حفاظت برداشته شده و به جای آن در جدیدی قرار داده شده است.

منبر نفیس و تاریخی مسجد نیز دارای کتیبه‌هایی است که براساس متن آنها، این مسجد و منبر یک بار در سال هشت صدو نود و پنج ه.ق در زمان پادشاهی معین‌الدین ابوالقاسم بابر- حاکم هرات- توسط امیر باباحسن- فرماندار استرآباد تعمیر و بازسازی شده.و بار دیگر در سال هزارو هجده هجری قمری در زمان شاه عباس اول توسط قطب‌الدین احمدبن ملا علی

استرآبادی و سرانجام به سال هزار و یک صد و پنجاه و هفت هجری قمری در زمان نادرشاه افشار توسط حاجی قربان آقا- ناظر محمدحسین خان قاجار بیگلربیگی استرآباد- مجددا تعمیر و بازسازی شده است. فرامین و وقف‌نامه‌های موجود در مسجد دارای تاریخ‌هایی از اوایل دوره صفوی تا اوایل دوره قاجاریه است و موضوعات مختلفی را شامل می‌شود.

مسجد گلشن
این بنا نزدیک چهار راه میدان شهر گرگان واقع شده است. بنای اولیه مسجد را به دوره صفویه منسوب می‌دانند که در دوره قاجاریه تعمیر و بازسازی شده است.

این مسجد در سالهای اخیر علی‌رغم ثبت تاریخی، تخریب و مسجد جدیدی با اسلوب مشابه مسجد قدیمی جایگزین آن شده است. گفته می‌شود که ایوان جنوبی مسجد به بنای اولیه مربوط است، اما ظاهر بنا نشان می‌دهد که به صورت کامل بازسازی وتزیین شده است.

مسجد امام حسن‌عسگری (ع)
این مسجد در شهر گرگان واقع شده است. بنای فعلی آن بعد از پیروزی انقلاب اسلامی احداث شده و فاقد جنبه‌های تاریخی و هنری است. آنچه که به اهمیت تاریخی این بنا مربوط می‌شود، یک قدمگاه نسبتاً‌ قدیمی است  که در کنار مسجد واقع شده است.

امام‌زاده روشن
این آرامگاه  در روشن‌آباد گرگان در وسط باغ و قبرستان واقع شده است.ساختمان اصلی این بنا به قرن نهم هجری قمری تعلق دارد.

دو لنگه در نفیس آن تاریخ سال هشت صد و شصت و پنج  هجری قمری را دارد. این بنا در نتیجه تعمیرات دوره‌های بعد به صورت جدیدی درآمده است.

صندوق روی مرقد دارای تاریخ هشت صد و هفتاد و پنج هجری قمری است و نام سازنده آن، استاد حاجی عبدالله که به خط رقاع بر روی آن حک شده است. این بنا تحت شماره سیصدو پنجاه و هشت به ثبت تاریخی رسیده است.

 

امام‌زاده نور (اسحاق)
امام‌زاده اسحاق‌بن‌ موسی بن جعفر یکی از مفاخر معنوی و روحانی شهر گرگان، در محله سرچشمه این شهر واقع شده  و بنای آن قدمتی شش صد ساله دارد.

اسحاق‌بن موسی‌بن جعفر برادر تنی حضرت امام رضا(ع) است.

اکثر کسانی که به زیارت این امام‌زاده می‌آینددانشجویان، محصلین و افراد زیر سی سال هستند.

یکی از نکات جالب و دیدنی در خصوص این امام‌زاده، آن است که هنگام تحویل سال نو بیش از دو هزار نفر در امام‌زاده نور گرگان تجمع می‌کنند.

و پس از پایان مراسم تحویل سال به همه آنها کارت‌های تبریک، نقل و سکه اهدا می‌شود.
امام‌زاده هندیجان
این امام‌زاده در بیست کیلومتری جنوب روستای هندیجان نوکنده گرگان و در دامنه رشته کوه البرز و در مسیر جاده کوهستانی نوکنده به دامغان قرار دارد و یکی از زیارتگاه‌های مردم بومی محسوب می‌شود.

 

مراکزخرید

بازار قدیمی گرگان
این بازار به بازار «نعلبندان» معروف است و در داخل بافت قدیم شهر گرگان- بعد از میدان شهرداری – قرار دارد. در بافت قدیم گرگان، ابنیه تاریخی – مذهبی،‌آب‌انبارها،‌کاروانسراها و تیمچه نیز وجود دارد. بازار قدیمی گرگان در روزگاران گذشته از جمله مراکز مهم داد و ستد کالا، توزیع و نشر افکار و عقاید فرهنگی- اجتماعی بوده است. این بازار اگر چه در اثر گذشت زمان وعوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تحول یافته، معهذا امروزه نیز به عنوان مرکز کالبد اصلی شهر، محل داد و ستد کالا و تجمع فروشندگان و خریداران کالا می‌باشد.

لازم به ذکر است که در سال‌های اخیر، توسعه و گسترش بی‌رویه فضاهای شهری و شهرسازی به بافت قدیمی شهر، به محلات و فضاهای موجود آن آسیب رسانده و موجب تغییراتی در چهره اصلی بافت قدیم شده است. بازار قدیمی گرگان که قدمتی دیرینه دارد، از نظر سبک معماری و راسته‌های مربوطه، یکی از زیباترین بازارهای استان منطقه شمال ایران محسوب می‌شود. این بازار یکی از مراکز مهم عرضه انواع محصولات بومی و غیربومی است و محصولات مهم صنایع  دستی آن، بویژه دستبافت‌های ترکمنی معروفیت خاصی دارد.

روز بازار و هفته بازارها
پنج‌شنبه بازار آق‌قلا در مرکز شهر آق‌قلا قرار دارد. در این بازار انواع کالاها و تولیدات صنایع روستایی عرضه می‌شود.دوشنبه‌بازار ترکمن که بخشی از بازار قدیمی ترکمن‌ها محسوب می‌شود و در ابتدای ورودی شهر تشکیل می‌گردد و محل عرضه انواع کالاها وتولیدات صنایع روستایی است.

جمعه‌بازار گرگان که در روزهای جمعه تشکیل می‌شود و دستفروش‌ها و توزیع‌کنندگان، اجناس  خود را در این محل به معرض فروش می‌گذارند. این روز بازار در خیابان امامزاده عبدالله شهر گرگان تشکیل می‌شود.جمعه بازار گنبد که محل تجمع دستفروش‌ها توزیع‌کننده‌های اجناس و انواع کالاهاست ودر ابتدای ورودی شهر گنبد در روزهای جمعه تشکیل می‌شود.

شهرستان بندر ترکمن
شهر ترکمن از شهرهای غرب استان گلستان است که از طرف شمال به جمهوری ترکمنستان و از طرف جنوب شرقی به شرستانهای گرگان و علی آباد و از طرف جنوب به شهرستان  کردکوی و از طرف غرب به دریای مازندران و شهرستان بندر گز ارتباط دارد. این شهرستان‌ صد و نود هزار کیلومتر مربع مساحت دارد و دارای دو بخش سی دهستان و دو شهر بندر ترکمن و گمیشان می باشد.

از مهمترین ویژگی های این شهرستان موقعیت صید گاهی و گردشگری آن است.

جاذبه های گردشگری آن عبارتند از تالاب گمیشان و صیدگاههای مجاور آن که با وجود پرندگان آبزی و کنار آبزی که پیوسته چشم انداز طبیعی و زیبایی دارد.

در فصل مهاجرت پرندگان با ورود پرندگان مهاجر, بر زیبایی آن می افزاید.

جاذبه های طبیعی

آشورا ده
یکی از جلوه‌های تماشایی استان گلستان، همچون سایر نواحی شمالی ایران، وجود روستاهای زیبا بویژه در دل جنگل‌های آن است.گذر از این روستاهاوبازدیدازآداب ورسوم آنان وتوقف درکنارمردم باصفا و مهربان آنها، خاطره‌ای فراموش ‌ناشدنی برای هرعلاقه‌مندبه سفروتفرج فراهم می‌آورد. ازجمله این روستاها می‌توان به ناحیه روستایی آشوراده اشاره کرد.

آشوراده از جمله نقاط دیدنی و تماشایی استان گلستان و از توابع شهرستان بندرترکمن است که دربیست و پنج کیلومتری مرکز استان یعنی شهر گرگان واقع شده است.آشوراده به شکل جزیره است و آب و هوای معتدل مرطوب دارد.

زبان مردم این جزیره فارسی و ترکی است. همه مردم، مسلمان و پیرو مذهب شیعه یا سنی هستند.

این جزیره زیستگاه‌ مناسبی برای انواع جانوران است وهمواره یکی ازجزیره‌های دیدنی وتوریست‌پذیراستانگلستان محسوب شود. تماشای صیدماهیان خاوری،اسکله،تأسیسات بندرترکمن سواحل جزیره آشوراده از جاذبه‌های این ناحیه به شمار می‌آید.

دریای خزر
مهم‌ترین منابع آبی جذب جهانگرد در استان گلستان، دریای خزر و سواحل زیبای آن با چشم‌اندازها و مناظر بسیار بدیع، دلنشین و دیدنی است و همواره مسافران بسیاری را از دور و نزدیک به سوی خود جلب می‌کند. دریای مازندران از ظرفیت‌ها و قابلیت‌های بس بالایی در زمینه بهره‌برداری‌های جهانگردی برخوردار است که در نوع خود شاید کم‌نظیر باشد.

سواحل و کرانه‌های دریای خزر در پیوند با جلگه سرسبز و کوه‌های بلند سر به فلک کشیده البرز، از دیدنی‌ترین و جالب‌ترین نقاط استان است.دریاچه خزر 438 هزار کیلومتر مربع و سعت دارد و بزرگ‌ترین دریاچه جهان به شمار می‌رود.

سواحل جنوبی آن از خلیج حسینقلی تا آستارا به خط ساحلی ایران مربوط است.سواحل گوشه جنوب شرقی، قسمتی از ضلع جنوبی و شرقی دریای خزر به استان گلستان(به خصوص شهرستان‌های بندر ترکمن و کردکوی) محدود است. کناره‌های دریا عموماً پست و ماسه‌زار و در بعضی نقاط به صورت تپه‌های ماسه‌ای ساحلی درآمده است.

دریای خزر نقش تعیین‌کننده‌ای در آب و هوای سواحل شمال ایران دارد. می‌توان گفت که زیبایی‌های کم‌نظیر گرگان به موجودیت و حفظ شرایط زیستی این دریا بستگی دارد.در محدوده استان گلستان دو اسکله بندر گز و بندر ترکمن با کارکرد تفریحی و تفرجی، از تفرجگاه‌های مهم استان و از اماکن مطلوب جهت گذران اوقات فراغت شهروندان و مسافران محسوب می‌شود.

مجموعه تالاب‌های آق‌قلا و اترک
این مجموعه در قسمت جنوبی رودخانه اترک واقع شده و مشتمل بر تالاب‌ها و مرداب‌های اینچه، آلماگل، آلاگل، اینجه برون، بی‌بی شیروان، آجی‌گل، نمک و دانشمند است که مجموع مساحت آنها هزارو دویست و پنجاه هکتار تخمین زده می‌شود.

برخی از این تالاب‌ها از جمله تالاب‌ آلاگل در فهرست کنواسیون تحقیقات بین‌المللی پرندگان آبزی و مهاجر در سال هزارو سیصدوپنجاه به ثبت رسیده است.

فاصله تالاب‌ها از یکدیگر بسیار نزدیک است و آب و هوای محدوده آنها مدیترانه‌ای گرم با تابستان‌های خشک و گرم و زمستان‌های ملایم می‌باشد.

سطح آب تالاب‌ها در زمان پرآبی به بیش از دوهزارو پانصد هکتار نیز می‌رسد.این مساحت به عواملی نظیر میزان آب ورودی و خروجی، به اقلیم و دیگر عوام محیطی بستگی دارد.آب این تالاب‌ها از رودخانه‌ اترک تأمین می‌شود.

تالاب‌های یاد شده محل زیست پرندگان مهاجر متنوعی است که از جمله آنها می‌توان به فلامینگو‌ها ، قوها، غازها، حواصیل و… اشاره کرد. فصل شکار طبق تقویم اداره محیط‌زیست از اول پاییز تا آخر زمستان هر سال و هر هفته دو روز(چهارشنبه و جمعه) می‌باشد.

از ماهیان این تالاب‌ها نیز می‌توان به کولی، اورنج، سیم‌پرک و شیشه ماهی اشاره کرد که فصل صید آن طبق مجوز اداره محیط‌زیست گنبد از پانزده اردیبهشت تا پانزده اسفند ماه هر سال می‌باشد.

از آنجا که این مجموعه‌ تالاب‌ها و مرداب‌ها دارای راه‌های دسترسی، محوطه‌های اطراق، چشم‌اندازهای دشتی، مرغزارهای وسیع و پرندگان بومی و مهاجر، همچنین استفاده‌های طبی می‌باشند، قابلیت‌های فوق‌العاده‌ای را برای ایجاد یک کانون توریستی فراهم می‌کنند. شکار و صید بی‌رویه، چرای دام، وارد کردن گونه‌های غیر بومی، قطع اشجار و… ازجمله عوامل تهدیدکننده این تالاب‌ها به شمار می‌آیند.

تالاب گمیشان
مجموعه تالاب گمیشان به دلیل تنوع زیستی، وجود گیاهان آبزی و کنار آبزی به عنوان یک ذخیره‌گاه ژنتیکی با ارزش از گونه‌های پرندگان، آبزیان و گیاهان آبی، اهمیت یافته است.این تالاب‌ در 60 کیلومتری شمال غرب گرگان پس از گذر از گرگان، بندر ترکمن، گمیشان و خواجه نفس واقع شده است.

مشاهده بیش از 20 گونه ماهی و 100 نوع پرنده که تعدادی از آنها نیز نادر هستند،از جمله جلوه‌های تماشایی تالاب گمیشان می‌باشد.علاوه بر آن، این تالاب به عنوان یک منطقه تفریحی، آموزشی در سطح کشور مطرح است و همه ساله در فصول مختلف سال علاقه‌مندان بی‌شماری را به سوی خود جذب می‌کند.

شهرستان علی آباد
شهرستان علی آباد از شهرستانهای مرکزی استان گلستان است که از جانب غرب و شمال به شهرستان گرگان و از طرف جنوب به شهرستان شاهرود واقع در استان سمنان و از طرف شرق به شهرستان گنبد ارتباط دارد و مساحت آن بالغ بر 1163 کیلومتر مربع می‌باشد و از نقطه نظر تقسیمات داخلی استان دارای یک بخش و دو دهستان و یک شهر می باشد.

این شهرستان به دلیل داشتن موقعیت طبیعی مرتبط با مناطق جنگلی از نظر جاذبه های گردشگری موقعیت مناسبی دارد. تفرجگاه جنگلی کبودال در 5 کیلومتری جنوب شهر علی آباد واقع گردیده است.

این مکان در حاشیه رودخانه ای است که سرچشمه آن در مسیر رودخانه با داشتن آب زلال و شفاف از دره ای با درختان انبوه جنگلی عبور نموده و محیط با صفایی را ایجاد نموده است , وجود سکوهای اقامت موقت برای نصب چادر و اجاق های طبخ غذا جاذبه بیشتری برای جلب گردشگری و مشتاقان طبیعت فراهم آورده است.

ارتفاعات وقله ها

تکیانو
کوه تکیانو در بیست و دوکیلومتری جنوب شرقی علی‌آباد و در فاصله هفت کیلومتری جنوب روستای افراتخته قرار گرفته است. ارتفاع این کوه دوهزارو نهصدویک متر است. کوه جنگلی تکیانو سرچشمه رودهای افراخته و کردروی می‌باشد.

قرقلند (قره‌قلند)
این کوه در بیست و هفت کیلومتری جنوب علی‌آباد و در هشت کیلومتری جنوب شرقی روستای الستان قرار گرفته است. ارتفاع این کوه حدود و سه هزارو سی و نه متر است. کوه نیمه جنگلی قرقلند سرچشمه رودهای گل‌یوری، رودبار الستان و آقران می‌باشد. همچنین چشمه‌های متعددی از این کوه سرچشمه می‌گیرند و سرازیر می‌شوند.

گل
این کوه نیمه جنگلی در بیست و شش کیلومتری جنوب علی‌آباد و در فاصله شش کیلومتری جنوب شرقی روستای الستان واقع شده و ارتفاع آن سه هزارو ده متر است. این کوه سرچشمه رودهای الستان و آخران نیز می‌باشد.

نیله‌ته
این کوه در بیست و پنج کیلومتری جنوب علی‌آباد و در هشت کیلومتری جنوب شرقی روستای الستان از توابع کتول واقع شده است. ارتفاع این کوه نیمه جنگلی دوهزاروهشتصدوسی متر است. رودهای الستان و رودبار و همچنین چشمه‌های فراوانی از این کوه سرازیر می‌شوند.

چشمه ها و آبشارها

چاه علی
این رودخانه از دامنه غربی کوه رشته خاک در شانزده کیلومتری شرق علی‌آباد سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از روستای مشیرآباد به دشت گرگان وارد می‌شود و رو به سوی شمال غربی از کنار روستای کنیزک، گلی‌جان و ایمر به دریاچه ایمر می‌ریزد. شاخه دیگر آن به سوی غرب متوجه می‌شود و در هشت کیلومتری شرق روستای انبار الوم به رودخانه گرجوان وارد می‌گردد.

گرجوان
این رودخانه از به هم پیوستن رودهای «وجادره» و «زرین‌گل» در هشت کیلومتری جنوب شرقی علی‌آباد تشکیل می‌گردد و رو به سوی شمال، روستای «املک» و «سنگدوین» از ناحیه کتول را مشروب می‌کند و پس از عبور از شرق دریاچه قاسم‌خان، روستای بدراق را پشت سر می‌گذارد. پس از انحراف به سوی غرب و مخلوط شدن با رودخانه چاه علی‌ در سه کیلومتری شرق روستای انبار الوم، به گرگان رود می‌ریزد.

آبشار کبودوال
این مجموعه آبشار در دره‌ای نسبتاً عمیق و بسیار زیبا و در جنگل انبوه و دیدنی کبودوال واقع شده است. کبودوال در پنج کیلومتری جنوب علی آباد کتول قرار دارد.

پارک جنگلی دلند
این پارک در مسیر آزاد شهر- علی‌آباد واقع شده و جزو آن دسته از پارک‌های جنگلی است که امکانات تفرجگاهی مناسبی از قبیل میز، نیمکت، آب آشامیدنی، سرویس بهداشتی و نمازخانه دارد. پارک جنگلی دلند قابلیت‌های تفرجگاهی ویژه‌ای دارد و مورد استفاده وسیع مسافران بین راهی قرارمی‌گیرد.

شهرستان کردکوی
کرد کوی را در گذشته تمیشه می گفتند.که نام بخشی از غرب گرگان بوده و در اواخر زمامداری تیموریان و اوایل زمامداری صفویه, گروهی از عشایر کردستان به این محل کوچانده  شدند. به همین دلیل در اوایل کار به کرد محله و مدتی پس از آن به کردکوی شهره گردید.

مراکزتاریخی وباستانی

برج رادکان غربی
این برج نزدیک روستای رادکان،بیست و چهارکیلومتری کردکوی و در پنجاه و چهار کیلومتری جنوب گرگان بر فراز تپه‌ای با موقعیت خاص طبیعی و سوق الجیشی واقع شده است.این بنا سی و پنج متر ارتفاع و بدنه ساده آجرچین دارد که در فواصل معین بدنه آن، سوراخ‌های داربستی در هنگام احداث بنا تعبیه شده است.

زیباترین قسمت بنا، در بخش فوقانی آن قرار دارد و مشتمل بر دو ردیف قطاربندی و دو کتیبه کوفی است که نام بانی آن و تاریخ ساختمان بر آن نوشته شده است.

کتیبه بنا به صورت کشیده نوشته شده است و عده‌ای آن را تقلیدی از معماری گنبد قابوس می‌دانند.با این تفاوت که گنبد برج رادکان به صورت دوپوش است و پوشش فوقانی به صورت

مخروطه بلند جلب توجه می‌کند و از شاهکارهای معماری قرون اولیه به شمار می‌آید.سر در ورودی بنا بر پرتگاهی مشرف است.طرح داخلی برج رادکان مدور و نمای بسیار ساده دارد.

تمام بدنه بنا از آجر ساخته شده و آجرهای آن از نظر پختگی، رنگ و استحکام نظیر آجرهای گنبد قابوس است.ملاط به کار رفته در بنا گچ است. تا دوره قاجار، بر بالای ورودی بنا،کتیبه‌ای به خط کوفی وجود داشته که به سرقت رفته است.

این برج محل دفن یکی از اسپهبدان آل باوند طبرستان به  نام ابوجعفر محمدبن و نوریان باوندی است. بنای برج در تاریخ چهار صد و هفت ه.ق شروع و در سال چهار صدو یازده هجری قمری  به پایان رسیده است.
جاذبه های طبیعی

پناهگاه حیات وحش میانکاله
این پناهگاه مشتمل بر خلیج گرگان، جزیره آشوراده و شبه‌جزیره میانکاله است که حدود هفت هزار هکتار وسعت دارد و به عنوان یکی از ذخایر زیست محیطی کره زمین از سوی یونسکو به ثبت رسیده است.

پناهگاه میانکاله، تنها بازمانده از مناطق نیمه مشجر سواحل دریای خزر است وبهشت آبزیان و پرندگان مهاجری است که همه ساله در فصل زمستان از کشورهای سردسیر شمالی به سوی آن پرواز می‌کنند و به زمستان گذرانی می‌پردازند.

از انواع این پرندگان می‌توان اردک ماهی‌های وحشی،‌غاز، قو، فلامینگو(مرغ آتشین) و پلیکان(مرغ سقا) را نام برد. پرندگان بومی مثل قرقاول، دراج  زنگوله بال هم در پیرامون آن زندگی می‌کنند.

از این پناهگاه حیات وحش، می‌توان ضمن استفاده‌های علمی- آموزشی، بهره‌برداری‌های سیاحتی وسیعی به عمل آورد که در حال حاضر نیز به طور محدود صورت می‌گیرد.

خلیج گرگان
خلیج گرگان بزرگ‌ترین خلیج دریای خزراست که براثر پیشروی وگسترش شرقی رشته ساحلی شبه جزیره میانکاله در جنوب شرقی دریای خزرتشکیل شده است.وسعت خلیج گرگان حدودچهارصدکیلومترمربع است.طول خلیج درجهت غربی شرقی حدودهفتاد کیلومتر

وعرض آن نیز بین سیزده تاچهارده کیلومتراست، ولی کاملاً برخلاف شبه جزیره میانکاله،ازغرب به شرق به عرض‌خلیج افزوده می‌شود.

خلیج گرگان کم‌عمق است بطوریکه با درنظرگرفتن بالاآمدگی آب،حداکثرعمق آن به چهارمتر می‌رسد و ازغرب به شرق تاحوالی ضلع جنوبی آشوراده به عمق آب افزوده می‌شود.

درجه شوری آب خلیج درقسمت‌های غربی به علت کمی عمق و افزایش تبخیر، قدری بیش‌تر ازشوری آب دریای خزر است.دردهانه رودهای پرآبی مانند قره‌سو و گهر باران به علت ورود آب شیرین، از درجه شوری آب آن کاسته می‌شود و برعکس به درجه گل ‌آلودگی آن افزوده می‌شود.

حدود بیست و پنج رود و نهر کوچک از دامنه شمالی البرز وارد خلیج گرگان می‌شوند.در کل، مقدار آب ورودی خلیج(به استثنای ماه‌های آبان تا اسفند) کمتر از آب خروجی است و کمبود آب آن از طریق دریای خزر تأمین می‌شود.این وضع سبب شده است که یک جریان شدید طولانی از دریا به خلیج و یک جریان ضعیف و کوتاه مدت از خلیج به دریا، از طریق تنگه بندر ترکمن- آشوراده برقرار گردد.

اکولوژی خلیج گرگان تحت تأثیر دریای خزر، رودهای مجاور و شبه جزیره میانکاله قرار گرفته است که در رشد و تکثیر آبزیان، ماهیان استخواندار و ماهیان غضروفی و جذب پرندگان زمستانی نقش مهمی دارد.بدین جهت می‌توان گفت که شبه جزیره میانکاله و خلیج گرگان دو محیط زیستی و جغرافیایی جدایی ناپذیرند.

اگرچه خلیج گرگان و شبه جزیره میانکاله به صورت یک محدوده زیستی حفاظت شده درآمده، ولی وجود صید بی‌رویه و بی‌ موقع، افزایش واردات فضولات صنعتی، دامداری و کشاورزی از یک سو و اهمیت زیست محیطی خلیج و لزوم بهره‌برداری بیشتر از منابع غذایی برای جمعیت فزاینده کشور از سوی دیگر، ازجمله مسائلی است که می‌تواند لزوم توجه بیشتر و انجام پژوهش‌های بیشتر در خصوصیات خلیج گرگان و شبه جزیره میانکاله را توجیه کند.

ساحل بندر گز
ساحل زیبا و آرام بندرگز در حاشیه دریای خزر و در فاصله 3 کیلومتری شمال جاده آسیایی تهران -‌ مشهد واقع شده و امکانات تفریحی و اقامتی و رفاهی مناسبی برای استراحت و استفاده بازدیدکنندگان دارد.

شهرستان گنبد کاووس
این شهر در بخش شرقی استان گلستان واقع گردیده  است و از طرف شمال با جمهوری ترکمنستان , از طرف غرب با شهرستان علی آباد , از طرف شرق با شهرستان مینو دشت و از طرف جنوب به استان سمنان محدود میشود.

و از نظر تقسیمات داخلی استان, مشتمل بر 4 بخش , 11 دهستان , 5 شهر که به ترتیب گنبد , آزادشهر , خان ببین , رامیان و‌ دلند است.

یکی از بی نظیرترین یادمان های برجسته معماری ایران در دوره اسلامی گنبد قابوس بن وشمگیر است که در شمال شهر گنبد کاووس در 3 کیلومتری بازمانده شهر قدیمی جرجان مرکز حکومت آل زیار قرار دارد.

و از نظر هنر معماری و تاریخی یادگاری بس از ارزنده از دوران آبادی و شوکت سرزمین جرجان و دودمان آل زیار است.

مراکزتاریخی و باستانی

میل گنبد قابوس(گنبد کاووس)
بنای آجری میل گنبد قابوس از نقطه نظر عظمت معماری، ویژگی‌های هنری و تکنیکی در زمره بزرگترین مفاخر معماری قرن چهارم هجری قمری به شمار می‌رود. ساختمان این میل که آرامگاه شمس‌المعالی قابوس‌بن وشمگیر زیاری است، در بالای تپه‌ای در میان پارک بزرگ شهر گنبدکاووس واقع شده است.

این بنا زیباترین و‌‌‌ باشکوه‌ترین بناهای اوایل دوره اسلامی است که علیرغم استفاده بسیار کم از عناصر تزیینی، دارای ساختارهای متناسب، موزون، مستحکم و زیباست که نوعی احساس شکوه  و زیبایی را به بیننده القا می‌کند.

ساختمان میل در اصل متشکل از سه قسمت شالوده، ساقه و گنبد مخروطی است که روی هم رفته پنجاه و پنج متر ارتفاع دارند.ساقه این میل بر روی پایه‌ای مدور قرار دارد و تنها نزدیک به دو متر آن بیرون از زمین است و براساس مطالعات به عمل آمده بخش بزرگی از آن در دل زمین فرو رفته است.

خود ساق با نمای دایره‌ای پره‌دار، بر روی این شالوده قرار گرفته است و سی و هفت متر ارتفاع دارد.

در بدنه ساقه بنا , ده پره مثلثی شکل با فواصل معین و با تناسب و زیبایی کامل قرار گرفته است، به طوری که علاوه بر ایجاد زیبایی، از حجم ساده و بی‌قواره ساقه کاسته و نیز موجب استحکام بنا شده است.

تنها تزیین این ساقه در بالای در ورودی مشتمل بر دو رشته کتیبه کوفی آجری است که یکی در ارتفاع هشت متری از سطح زمین و دیگری زیر پاکار گنبد تعبیه شده است.عرض این کتیبه‌ها هشتاد سانتی‌متر و هر دو مشتمل بر یک عبارت تاریخی است که سال سی صد و نود و هفت قمری و  سی صدو هفتادو پنج شمسی را نشان می‌دهد.

این کتیبه عاری از هر گونه پیرایه و تزیینات است و همچون خود گنبد، تنها به استحکام و ماندگاری آن توجه شده است. خطوط و حروف کتیبه با آجر ساده قرمز رنگ که روی آن ساییده شده، بدون هیچ‌گونه روکشی در درون قاب‌های آجری جای گرفته است. خطوط کوفی ساده این کتیبه، دارای برجستگی است و در عین حال، نوعی تراش ظریف و زیبای متناسبی دارد که از هر جهت  با هیأت ساختمان آرامگاه تناسب دارد.

گذشته از سادگی کتیبه، در هنگام نصب خطوط و قابسازی آن، این نکته مراعات شده که از هر جهت ماندگاری آن بر روی بدنه تضمین شود. برای این منظور، هر کدام از حروف آجری و آجرهای قاب کتیبه ریشه‌های بلندی دارد که درون دیوار گنبد فرو رفته است.به همین خاطر و به علت پختگی آجر قرمز و استحکام آن هنوز پس از هزار سال، کتیبه تقریباً سالمی بر جای مانده است.

تکرار یک متن در دو جای بنا نیز به ماندگاری محتوای کتیبه کمک بزرگی کرده است.بدنه بنا سراسر از آجر پخته قرمز رنگ ساخته شده است.

آجرهای سخت این بنا که درنهایت پختگی و استحکام هستند، به علت تابش آفتاب در طول قرن‌ها به رنگ زرد طلایی درآمده‌اند که خود بر زیبایی بنا افزوده است.

شکل آجرهایی که در بنا به کار رفته، معمولی و یکسان است، به جز آجرهایی که در بدنه گنبد مخروطی مورد استفاده واقع شده است.

آجرها خوب پخته شده و خوب به ملاط چسبیده و سخت‌ توپر و یکپارچه است.گنبد مخروطی بنا به ارتفاع هجده متر بر روی ساقه بنا شده است.

این گنبد برخلاف اکثر برج‌ها و گنبدهای آرامگاهی یک پوش است و بدون هیچ واسطه‌ای بر روی بدنه برج قرار گرفته و شیب تند و سطح صاف و صیقلی آن به ماندگاری گنبد کمک فراوان کرده است.درون بنای گنبد قابوس، ساده و تنها با اندود گچ پوشش یافته که با گذشت زمان به سیاهی  گراییده است.

بر بالای سر در ورودی بنا دو رشته مقرنس زیبای ساده کار شده که جز اولین نمونه مقرنس‌های هنر اسلامی ایران به شمار می‌رود.همچنان که از متن کتیبه بر می‌آید این بنا در سال سیصدو نود و هفت ه. ق توسط شمس‌المعالی قابوس بن وشمگیر آل زیار جهت آرامگاه شخصی بنا شده است.

نامبرده که در آن روزگار فرمانروای گرگان بود، مردی دانشمند، ‌هنرمند، سلحشور، دوستدار و مشوق علم و هنر بود. وی در سال چهار صد و دو ه.ق یعنی پنج سال بعد از ساخت گنبد قابوس وفات یافت، این بنا در فهرست بناهای تاریخی ایران به ثبت رسیده است.

جاذبه های طبیعی

اترک
این رودخانه از کوه‌های هزار مسجد و لاله رویان در استان خراسان سرچشمه می‌گیرد و در جنوب شرقی مازندران به دریای خزر می‌ریزد. طول رودخانه اترک را تا حدود 600 کیلومتر برآورد کرده‌اند.

رودخانه اترک در مسیر طولانی خود از شیروان، بجنورد و مراوه تپه عبور می‌کند، در روستای مرزی چات ریزابه سیمبار از جمهوری ترکمنستان به آن می‌پیوندد و سپس در امتداد جنوب غربی دلتایی تشکیل می‌دهد و به خلیج حسینقلی می‌ریزد.

به موجب قرارداد 1882 میلادی ایران و روسیه، رود اترک از چات به بعد خط  مرزی دو کشور ایران  جمهوری ترکمنستان تعیین شده است. مرزی بودن این رودخانه از یک طرف و فقدان دسترسی مناسب به آن باعث شده است تا استفاده‌های توریستی از حواشی آن بسیار محدود گردد.

آق بند
این رودخانه از دامنه غربی کوه «گلچه داغ» در پنجاه کیلومتری شمال شرقی گنبدکاووس سرچشمه گرفته و رو به سوی غرب از دره نسبتاً تنگ و پرشیب آق‌بند عبور می‌کند و روستای آق‌بند را در سر راه خود مشروب می‌سازد.در شش کیلومتری غرب روستای مزبور تغییر مسیر داده و به طرف جنوب غربی متوجه می‌شود.

ضمن مخلوط شدن با چند خشک‌ رود کوچک، در پنج کیلومتری شرق روستای «قره ماخر» با خشک‌رود بزرگی که از دامنه‌های غربی رشته‌ کوه‌های میرداوود و آق دیرگک سرچشمه گرفته است، مخلوط می‌گردد و رو به سوی غرب از روستای «قره‌ماخر» عبور می‌کند و پس از طی یک قوس راستگرد نسبتاً بزرگ، به دریاچه نمک دانشمند، درچهل و دوکیلومتری شمال غربی گنبدکاووس می‌ریزد.

دهانه
رودخانه دهانه از مخلوط شدن رودهای آنا سخیوگ و مادرسو در روستای تنگر در پنجاه و چهار کیلومتری شمال شرقی گنبدکاووس پدید می‌آید. این رودخانه دره میان رشته «قره‌کسمور» در شمال و رشته «کوسوان» در جنوب را رو به سوی غرب طی می‌کند و پس از عبور از روستای «بش‌اولی» به سوی جنوب غربی متوجه می‌گردد.

در سر راه روستای «شفال تپه» را مشروب می‌سازد و پس از عبور از روستای «آق‌قمیش» و مخلوط شدن با یک ریزآبه کوچک که از جنوب شرقی سرازیر گردیده است،با کمی انحراف به طرف شمال غربی متوجه می‌شود و پس از مخلوط شدن با یک ریزآبه دیگر که آن نیز از ارتفاعات جنوب شرقی سرچشمه می‌گیرد، به سوی غرب و بعد به طرف شمال جریان می‌یابد.

روستاهای «قانجق»، «اجن» و «قره‌قوجا» را سیراب می‌کند و پس از در هم‌آمیختن با یک ریزآبه کوچک دیگر که آن هم از ارتفاعات جنوب شرقی سرازیر گردیده است، به سوی شمال غربی به جریان خود ادامه می‌دهد.

در یک کیلومتری جنوب کلاله با ریزآبه بزرگی که از دامنه جنوبی رشته «یشک‌یال» سرچشمه گرفته، مخلوط می‌شود و به سوی غرب متوجه می‌شود و با یک قوس نسبتاً کوچک، راهی شمال شده و در جنوب شرقی روستای امان خواجه به گرگان رود می‌ریزد.

رامیان
این رودخانه از به هم پیوستن رودهای «تپرم» و «قره‌چای» واقع در شش کیلومتری جنوب غربی رامیان در سی و یک کیلومتری جنوب غربی گنبد کاووس تشکیل می‌شود و دره میان کوه خاک در غرب و کوه لیرم در شرق را نخست به سوی شمال و بعد به سوی شمال‌ شرقی می‌پیماید.

در سه کیلومتری جنوب رامیان به سوی شمال متوجه می‌شود و در جنوب رامیان با خشک‌رود کوچکی که از دامنه شمالی کوه‌های لیرم و یورت‌گلی سرچشمه گرفته است، مخلوط می‌شود.

پس از مشروب نمودن رامیان، دره غربی کوه امام قاسم را رو به سوی شمال طی می‌کند و به دشت گرگان وارد می‌شود.

در این منطقه و پس از قطع راه اتومبیل رو گرگان به آزاد شهر (شاه‌پسند سابق) از شرق روستای داود ملا عبور می‌کند و در روستای هوجی به رود حاجی‌کوچی می‌ریزد و مشترکاً در شرق بی‌بی‌شیروان به گرگان رود ملحق می‌شوند.

قرناوه
این رودخانه از دامنه شمال شرقی کوه شاهانه و دامنه غربی کوه آودار در پنجاه و سه کیلومتری شمال شرقی کلاله و هشتادو سه کیلومتری شمال شرقی گنبد کاووس سرچشمه می‌گیرد و رو به سوی غرب از دره شمالی کوه شاهانه عبور می‌کند.

در روستای غرب با رودخانه اسماعیلک مخلوط می‌شود و پس از مشروب ساختن روستای کریم ایشان به سوی جنوب غربی و غرب جریان می‌یابد. در روستای چاتال با رودخانه چقلیق مخلوط می‌شود و رو به سوی جنوب غربی، روستاهای «علی‌قپان» و «قپان» را مشروب می‌سازد و در روستای «پشی» با رودخانه شور دره درهم می‌آمیزد.

سپس روستای علی‌بیگ را مشروب نموده و در روستایی به نام «سیت» با رودخانه کرکل دره مخلوط می‌شود و پس از مشروب نمودن روستای شیخ در جنوب غربی روستای گوکچه به رودخانه گرگان رود می‌پیوندد.

کرنگی
رودخانه کرنکی از دامنه شمالی کوه حاجی‌لر داغ در سی کیلومتری جنوب شرقی گنبدکاووس سرچشمه می‌گیرد و دره شرقی کوه «گورلی» را ضمن مخلوط شدن با یک ریزابه کوچک به سوی شمال طی می‌کند.

در شش کیلومتری جنوب غربی مینودشت با ریزآبه‌ای که از دره غربی سرازیر شده است، در هم می‌آمیزد و از این محل رو به شرق جریان می‌یابد. پس از طی حدود سه کیلومتر با ریزابه‌ دیگری که از ارتفاعات جنوب سرازیر گردیده است مخلوط شده و طی یک قوس از روستای «خرم‌کرو» عبور می‌کند و رو به سوی شمال غربی از کنار شهر مینو دشت می‌گذرد.

این رودخانه در اطراف شهر مینودشت تغییر جهت داده و رو به سوی غرب وارد دشت گرگان می‌شود و پس از سیراب نمودن روستاهای «قوئینلی» و «ساریل» در غرب روستای «ارس‌خان» به رود نوده می‌ریزد.

نوده
این رودخانه که در واقع یکی از شاخه‌های  رود تیل‌آباد به شمار می‌رود در شش کیلومتری شرق آزاد شهر از رود تیل‌آباد جدا می‌شود و پس از طی یک قوس راستگرد رو به سوی شمال جریان می‌یابد و از غرب روستای «قزلجه» واقع در دشت گرگان عبور می‌کند و پس از مشروب نمودن روستای «آرتق» در یک کیلومتری غرب روستای «ارس‌خان» با رودخانه کرنگی درهم می‌آمیزد.

از این نقطه رو به سوی غرب تغییر جهت داده و در چهار کیلومتری جنوب غربی گنبدکاووس به رود گرگان می‌ریزد.

آبشار شیرآباد
این آبشار در هفت کیلومتری جنوب شهرخان ببین شهرستان گنبد و در دامنه‌ کوه‌های البرز و جنگل‌های پوشیده از درختان کهن و سر به فلک کشیده واقع شده است.

در مسیر آن رودخانه و چشمه‌سارهای زیبا و خنک قرار دارد. آبشار شیرآباد به صورت پله‌ای و مشتمل بر دوازده آبشار کوچک و بزرگ است. بزرگ‌ترین آبشار آن سی متر ارتفاع دارد و دو حوضچه با عمق چهل تا هشتاد متر در پای دیواره آن به وجود آمده است.

پارک ملی گلستان
پارک ملی گلستان نخستین پارکی است که عنوان پارک ملی در ایران را به خود اختصاص داده است. این پارک جنگلی کوهستانی در حوزه استان‌های گلستان، سمنان و خراسان واقع شده است.

پارک ملی گلستان به دلیل ارزش‌های بی‌شمار طبیعی، جنگل‌های سرسبز و گونه‌های متنوع گیاهی و جانوری، از جمله مناطق معدودی است که با معروف‌ترین پارک‌های ملی مشابه خود در دنیا، برابری می‌کند.این پارک یک محیط طبیعی با آب و هوای روح افزا و دلنشین است.

روستاهای زیادی در اطراف پارک ملی گلستان دیده می‌شود که فعالیت‌های ساکنین آنها، برپایه دامداری و کشاورزی است.در مجاورت پارک ملی گلستان، و شهر گنبد کاووس در پنجاه و پنج کیلومتری غرب پارک و شهر بجنورد در یکصدوپانزده کیلومتری شرق پارک وجود دارد. فاصله زمانی این پارک با شهر گرکان دو ساعت است.

یکی از مناظر دیدنی پارک ملی گلستان، چشمه سارهای متعددی است که در سراسر آن از دل زمین و در میان درختان جنگلی می‌جوشند و سرازیر می‌شوند.به نحوی که بیش از بیست چشمه در شمال، جنوب، شرق و غرب پارک جریان می‌یابد.پارک ملی گلستان از نظر گوناگونی ارزش‌ها و کیفیت حفاظت در میان مناطق حفاظت شده کشور از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.

حیات وحش، دشت زیبا، گیاهان و گل‌های نادر در بخش‌های مختلف پارک، آبشارهای گوناگون و ارتفاعات سرسبز، از جمله جلوه‌های پارک ملی گلستان است.

شهرستان مینو دشت
شهر مینو دشت در منتهی الیه شرق استان گلستان واقع گردیده است و از شمال با جمهوری ترکمنستان دارای 126 کیلومتر مرز مشترک و از جنوب با استان سمنان ،از شرق با استان خراسان و از غرب با شهرگنبد کاووس ارتباط دارد.

این شهرستان دارای سه شهر مینو دشت،گالیکش و کلاله و چهار بخش و دوازده دهستان می باشد.از مهمترین گردشگاههای این شهرستان می توان به پارک ملی گلستان که نخستین پارک ملی ایران محسوب میشود اشاره کرد.

این پارک با نودودوهزارهکتار از جمله پارکهای ملی ثبت شده بین المللی است و یک حیات کامل طبیعی در آن جریان داشته و همه ساله پذیرای تعداد کثیری از محققان و پژوهشگران و اندیشمندان اکولوژیست و همچنین  مسافرین است. وجود رودخانه های جاری , چشمه ساران پر طراوت و آبشارهای چشمگیر بر زیبایی های این شهرستان افزوده است.

مراکزتاریخی وباستانی

آرامگاه مختومقلی فراغی
آرامگاه مختومقلی شاعر شهیر و پرآوزه‌ ترکمن در روستای آق‌تقای در فاصله شصت کیلومتری مرز پل قرار دارد.این روستا از توابع بخش مراوه تپه شهرستان مینودشت است.

مختومقلی یکی از شخصیت‌های ادبی و حماسی ترکمن‌ها به شمارمی‌آیدوبویژه درعرصه ادب و هنر جمهوری ترکمنستان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.خلاقیت ادبی مختومقلی توجه بسیاری ازپژوهشگران ودانشمندان را به خودجلب نموده است.

دراواخر قرن هجده و اواسط قرننوزده میلادی برخی از اشعار او به زبان‌های آلمانی و انگلیسی ترجمه و چاپ شد. در آغاز قرن بیستم بویژه  پس از انقلاب اکتبر سال هزارو نهصد و هفده میلادی روسیه،اشعار برگزیده او به تمام زبانهای جمهوری‌های  سابق شوروی، همچنین به زبانهای فرانسوی، لهستانی و انگلیسی منتشر شد.

قلعه ماران
قلعه ماران در ناحیه حاجی‌لر مینودشت قرار دارد. بنا به یک روایت تاریخی قلعه ماران همان پایتخت دوم پارت‌ها (اشکانیان) است که تیرداد آن را ساخت و به دارا موسوم شد و گفته می‌شود همان «داریون» یونانی‌ها است.

جاذبه های طبیعی

ترکولو
این رودخانه از ارتفاعات جنوب شرقی مینودشت در سی و دو کیلومتری جنوب شرقی گنبدکاووس سرچشمه می‌گیرد ودره جنوبی کوه قلعه را رو به سوی شمال غربی می‌پیماید وپس از مشروب ساختن روستای «قلی‌تپه» به دشت گرگان وارد می‌شود. پس از عبور از اراضی باتلاقی و سیراب نمودن روستای آرام در 8 کیلومتری شمال شرقی گنبد کاووس به رود نالیوان می‌ریزد و توأماً به گرگان رود وارد می‌گردد.

مادرسو
این رودخانه از چشمه‌سارهای شرقی ناحیه کوکلان در پنجاه و دو کیلومتری شرق کلاله سرچشمه می‌گیرد. نخست رو به سوی غرب روان می‌شود و پس از طی چهار کیلومتر به سوی شمال متوجه گردیده و ضمن آمیختن با خشک رود طویلی به دره دهانه گرگان وارد می‌شود.

پس از مخلوط شدن با رود کوچک «کورکلی» نخست به سوی شمال غربی و سپس به طرف غرب جریان می‌یابد و دره شمالی کوه «کورکلی» را نخست به سوی شمال غربی و سپس به طرف غرب سیر می‌کند.در دو کیلومتری شرق روستای ‌«تنگ‌راه» با ریزآبه کوچکی که از دامنه شمالی کوه اسماعیل‌خان سرچشمه گرفته و دره شرقی کوه کوسوان را به سوی شمال پیموده است،مخلوط می‌شود و در روستای «تنگ‌راه» با «رود آناسخیوک» یکی شده و رودخانه بلند دهانه را تشکیل می‌دهد.

نایلوان
رودخانه نایلوان از شمال مینودشت در هفده کیلومتری شرق گنبدکاووس سرچشمه گرفته و رو به سوی شمال غربی جریان می‌یابد و در هشت کیلومتری شمال شرقی گنبد‌کاووس به گرگان می‌ریزد.

کورکلی
این رودخانه از دامنه جنوبی آق‌مزار، در پنجاه و دوکیلومتری شرق کلاله دشت گرگان سرچشمه می‌گیرد و رو به سوی غرب بستر پرشیب خود را طی کرده و در چهل و شش کیلومتری شرق کلاله به رودخانه دهانه گرگان می‌ریزد.

منطقه حفاظت شده پارک ملی
این پارک در نوزده مرداد ماه یکهزاروسیصدوسی و شش به نام منطقه حفاظت شده آلمه و یشکی تحت حفاظت قرار گرفت.در بیست و سه بهمن یکهزاروسیصدوچهل با همان مساحت اولیه یعنی نودویکهزاروهشتصدونودهکتار به منطقه حفاظت شده آلمه موسوم گردید و در شهریور ماه سال یکهزاروسیصدوچهل و دو عنوان پارک ملی و در سال یکهزاروسیصدوچهل و سه نام پارک‌وحش را به خود اختصاص داد.

بعد از تغییر نام سازمان شکاربانی و نظارت بر صید به سازمان حفاظت محیط‌زیست در شهریور ماه هزارو سیصدوپنجاه، منطقه‌ای در شرق این پارک به نام قرخت با مساحت سی و چهار هزار هکتار به عنوان منطقه حفاظت شده به آن الحاق و در سال هزارو سیصدوپنجاه و پنج هر دو منطقه در یکدیگر ادغام گردیدند و در مجموع با مساحت یکصدوبیست و پنج هزار و هشت صد و نود و پنج  هکتار، پارک ملی گلستان را تشکیل دادند.

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ماه پنجاه و هفت، طی بررسی‌های مجدد و در نظر گرفتن مسایل اجتماعی و نیاز اهالی اطراف منطقه، مساحت آن به نودو یک هزارو هشتصدونود هکتار تقلیل یافت.از نظر توپوگرافی، این پارک بی‌نظیر از صخره‌های مرتفع آهکی تا تپه ماهورهایی با شیب و فراز کم تشکیل گردیده و از نظر اقلیمی بین دریای خزر و مناطق خشک شرقی قرار گرفته است و به همین لحاظ اقلیم‌های متفاوت از نواحی بسیار مرطوب تا قسمت‌های نیمه خشک را در بر می‌گیرد.

نزولات آسمانی در این پارک برحسب منطقه متفاوت و میزان آن بین هزار میلی‌متر تا کم‌تر از دویست میلی‌متر در سال متغیر است.درجه حرارت آن از منفی بیست و پنج درجه تا مثبت سی و پنج درجه سانتی‌گراد برحسب ماه‌های مختلف متفاوت است. شرایط طبیعی پارک موجب به وجود آمدن زیستگاه‌های مناسبی برای زندگی پستانداران وحشی شده و گوناگونی این جانوران را نیز تشدید کرده است.

مناطق جنگلی این پارک را گونه‌هایی مانند مرال (گاو کوهی، بزرگ‌ترین گوزن ایران) و شوکا جلوه‌‌ای خاص بخشیده‌اند. در نواحی استپی نیز حیوانات مختلفی مانند آهو، قوچ و میش، کل و بز و یوزپلنگ زندگی می‌کنند.پلنگ، گراز، خرس قهوه‌ای، گرگ، شغال، گربه پالاس و گربه جنگلی (و نیز گونه‌های متعددی از پستانداران کوچک) نیز از جانورانی هستند که در اکثر نواحی این پارک یافت می‌شوند.

گفته می‌شود که ببر نیز در پارک وجود دارد. از میان جمعیت پستانداران بزرگ وحشی این پارک، قوچ و میش بیش‌ترین تعداد را دارند.تنوع گونه‌های پرندگان این پارک نیز به بیش از یکصد و پنجاه گونه پرنده وحشی می‌رسد.

حدود چهل و هشت نوع پرنده در فصل بهار و تابستان در منطقه یافت شده و شصت و دو گونه نیز بومی پارک می‌باشند. به این ترتیب حدود یکصد و ده نوع پرنده در این پارک زادوولد می‌کنند. علاوه بر این، بیست و یک نوع پرنده دیگر نیز در زمستان‌ها مشاهده شده و نوزده گونه دیگر نیز در مسیر مهاجرت خود در این پارک توقفی کوتاه می‌کنند.

سار صورتی، شاهین بحری و بال لاکی از این دسته‌اند.از انواع پرندگان قابل شکار این پارک به قرقاول، کبک، تیهو، زنگوله، بال، کوکر سینه سیاه، ابیا و بلدرچین می‌توان اشاره کرد که ابیا و بلدرچین مهاجر و بقیه بومی منطقه می‌باشند.

از پرندگان شکاری و لاشخورهایی که از سایر جانوران تغذیه نموده و در سرتاسر سال در پارک مشاهده می‌شوند، می‌توان به قرقی، دلیجه، سار، کپه، دال سیاه، عقاب دریایی دم سفید، طرلان و بالابان اشاره کرد. این پرندگان در کنترل جمعیت انواع جانوری، بهداشت محیط و حفظ سلامت انواع جانوران دیگر نقشی حیاتی دارند. پارک ملی گلستان زیستگاه بسیاری از پرندگان و گنجشکان زیبا و آوازه خوان مانند دارکوب سیاه، بلبل، توکای باغی، انواع سهره‌ها، سسک‌ها، زرده پره‌ها، مگس گیرها، زنبور خورک‌ها و دم سرخم‌ها می‌باشد.

این گروه از پرندگان نقش بسیار مهمی در کنترل آفات نباتی ایفا می‌کنند.پارک ملی گلستان بین دو حوزه نیمه نم‌پسند و نیمه خشکی پسند قرار دارد و به تدریج در حرکت به طرف شرق، سیمای طبیعی آن به حالت استپیک تغییر پیدا می‌کند، به همین جهت عناصر گیاهی نواحی سه‌گانه فوق را می‌توان در پارک مشاهده نمود.

تنوع و رنگارنگی‌ گیاهان این پارک چنان مناظر زیبایی را به‌وجود آورده است که نظیر آن را در کم‌تر جایی از این سرزمین می‌توان دید.توسکای قشلاقی، کلهو، انجیر، توت، ملج، داغداغان، ازگیل، ولیک، زالزالک، سیامتو، گوجه وحشی، شیر خشت، دغدغک، گردو، تمشک، نار وحشی، گلابی وحشی و … از گونه‌های مختلف گیاهی پارک محسوب می‌شوند.

در کف جنگل گونه‌های بی‌شماری نظیر سرخس‌ها، متامتی و … پراکنده‌اند. در نواحی خشک‌تر درختچه‌های زرشک، تغ، گز، کاروان‌کش، بوته‌های کلاه میر، حسن، گون، گدار، چوبک،‌درمنه، خارشتر و سایر گونه‌های استپی یافت می‌شود. در نواحی مرتفع گونه ارس نیز به طور پراکنده دیده می‌شود.

پارک ملی گلستان می‌تواند مورد بازدید  گذران اوقات فراغت عموم مردم بویژه مسافران عبوری در مسیر جاده تهران- مشهد قرار گیرد. پارکینگ‌ها و کمپینگ‌هایی جهت استراحت واقامت شبانه در این پارک ایجاد شده است که برخی از آنان مدت‌هاست مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.

از آن جمله می‌توان پارکینگ‌های تنگ‌راه، گلستان و آبشار را نام برد که امکان دسترسی به آنها آسان و نیز از برخی جنبه‌های اساسی تفرجگاهی مانند ملاحظه مناظر زیبا و بدیع، بهره‌گیری از هوای پاک و لطیف، امکان مشاهده انواع پرندگان و سایر جانوران حائز اهمیت است.

این پارکینگ‌ها حداقل وسائل وتجهیزات تفرجگاهی از قبیل میز و نیمکت، اجاق، زباله‌دانی و سرویس‌های بهداشتی را دارند. ضمناً کمپینگی جهت اقامت شبانه در دست تهیه است که پس از تکمیل مورد استفاده قرار خواهد گرفت. ساختمانی به منظور ارائه اطلاعات، نمایش فیلم‌ها واسلایدهای مربوط به منطقه و نیز بیان مسائل زیست محیطی که خود عامل مؤثری در ارتقاء سطح فرهنگ زیست محیطی بازدیدکنندگان به حساب می‌آید، ایجاد گردیده است.

منبع : همشهری انلاین


استان گلستان

 

استان گلستان با بیش از 20000 کیلومتر مربع وسعت؛ از شمال به جمهوری تركمنستان، از جنوب به استان سمنان، از غرب به استان مازندران و از شرق به استان خراسان محدود شده است. بخش بیشتر استان گلستان آب‌وهوای معتدل مدیترانه‌ای دارد ولی جلگه گرگان به لحاظ مجاورت با صحرای ترکمنستان، دوری از دریا و کاهش ارتفاعات، آب و هوای نیمه بیابانی و گرم دارد.
نقشه تقسیمات استان گلستان؛ عکس از سازمان نقشه برداری کشور

استان گلستان از نظر ناهمواری به سه ناحیه زیر تقسیم می‌شود:
ناحیه کوهستانی: این ناحیه از ارتفاع 500 متری تا بیش از 3000 متر را در بر گرفته و پوشیده از گونه‌های جنگلی و مرتعی است.
ناحیه کوهپایه‌ای: این ناحیه شامل تپه‌های کوچک بادرفت، تپه‌ماهورها و بدبوم‌ها است که پوشیده از اراضی جنگلی هستند.
ناحیه جلگه‌ای و اراضی پست: ارتفاع این ناحیه در حاشیه دریای مازندران و خلیج گرگان پایین‌تر از سطح دریای آزاد است و به تدریج به سمت شرق به ارتفاع افزوده می‌شود. این منطقه محل استقرار شهرها و اکثر روستاهای استان است. این ناحیه به لحاظ تراکم جمعیت، اراضی کشاورزی، صنایع و دامپروری از اهمیت بسزایی برخوردار است.
زبان‌های رایج در این استان عبارت‌اند از فارسی، ترکمنی و مازندرانی. فارسی‌زبان‌ها در مرکز استان سکونت دارند. مازندرانی‌ها در روستاهای نیمه غربی استان و ترکمن‌زبانان در بخش شرقی، مرکزی و شمالی استان و همچنین در گرگان (مرکز استان) سکونت دارند.
گلستان نام جدید سرزمین تاریخی است كه در طول تاریخ و تا سده هفتم هجری قمری به نام ایالت گرگان و از آن پس تا آغاز سده دهم به نام استرآباد و در نوشته های دوران اولیه اسلامی به نام “جرجان” و از اسفند 1316 گرگان نامیده شده است. پیشینه تاریخی این سرزمین به 7 هزار سال پیش و در غار كیارام واقع در روستای “فرنگ” بخش گالیكش به دوران پارینه سنگی بر می گردد. استان  گلستان  در  دوران  تمدن اسلامی؛  دانشمندانی  همچون عبدالقاهر جرجانی، سید اسماعیل  جرجانی و بزرگانی  چون  سید محمد باقر داماد استرآبادی (میرداماد)، میر فندرسكی و سراینده بزرگ پارسی؛ فخر الدین اسعد گرگانی (سراینده دیوان وزین “ویس و رامین”) را در دامان خود پرورانده است.
زیبایی ها و جاذبه های بكر و منحصر به فرد طبیعی در كنار آثار تاریخی، فرهنگی و باستانی استان، گردشگران را كه به قصد گردشگری تاریخی و آشنایی با سایت های باستانی پیش از تاریخ و دوران تاریخی استان و لذت بردن از شگفتی های آفرینش خداوند به پهن دشت سبز گرگان یا جنگل ها و تفرجگاه های طبیعی استان وارد می شوند خرسند خواهند ساخت.

منابع:
golestan-mefa (dot) gov (dot) ir
fa (dot) wikipedia (dot) org
جغرافیای استان گلستان، وزارت آموزش و پرورش


 

معرفی شهرستان های استان گلستان
شهرستان گرگان:

شهرستان گرگان مركز استان گلستان شهری زیبا و آراسته در متن طبیعت با دیدنی های فراوان است. مساحت این شهرستان در حدود2/1615 كیلومتر مربع و جمعیت آن بالغ بر 397946 نفر است.

با توجه به موقعیت جغرافیای و ارتفاع زمین، آب و هوای این شهرستان متنوع است. در قلل مرتفع آب و هوای معتدل و سرد كوهستانی و در قسمت كوهپایه ها و قسمت های مركزی آب و هوای معتدل و مرطوب وجود دارد. آثار منقول و غیر منقول متعلق به دوران پیش از تاریخ كه از نقاط مختلف این شهرستان از جمله تورنگ تپه و شاه تپه و . . . به دست آمده نشانگر حضور دیرینه انسان ها و تمدن در این منطقه است كه تا هزاره ششم پیش از میلاد قدمت دارد.

از مهمترین اماكن تفریحی و آثار باستانی این شهرستان می توان پارك جنگلی ناهارخوران، النگ دره، قرق، آبشار و چشمه آب گرم زیارت، بافت قدیم گرگان، كاخ آقا محمد خان قاجار، بنای قدیمی شهر گرگان از جمله خانه كبیر و تقوی، مدرسه عمادیه، مسجد جامع گرگان، بغعه امام زاده ها ( نور، نه تن عبدالله و . . . ) دهكده توریستی زیارت، تورنگ تپه و كاروانسراهای قزلق، دیمه لو و رباط سفید اشاره نمود.

شهرستان گنبد كاووس:

نام این شهرستان كه بعد از گرگان مهمترین شهر استان محسوب می شود از نام گنبد قابوس بن وشمگیر گرفته شده است كه مقبره وی نیز در شمال شهر قرار دارد.

مساحت این شهرستان حدود 5071 كیلومتر مربع و جمعیت آن بالغ بر 286620 نفر است. مهمترین مراكز گردشگری و باستانی این شهرستان عبارتند از: تالاب های بین المللی آلماگل، آلاگل و آجی گل بازارچه مرزی اینچه برون، یاریم تپه، گبری قلعه، برج قابوس، شهر باستانی جرجان، امام زاده یحیی بن زید و بقعه دانشمند شهرستان گنبد كاووس را می توان كرسی مطالعات باستان شناسی استان دانست و پروژه های شهر قدیم جرجان و دیوار گرگان همه ساله در این شهرستان صورت می پذیرد.

شهرستان مینودشت:

این شهرستان در ناحیه شرقی استان گلستان در دنباله دامنه كوه های البرز شرقی واقع شده است. مساحت این شهرستان در حدود 1576 كیلومتر مربع جمعیت آن بالغ بر 127422 نفر است. نام قدیم مینودشت حاجیلر بوده، این شهرستان با توجه به مناظر طبیعی، تفرجگاه های زیبا، وجود آثار باستانی صنایع دستی و تولید ابریشم و تولید عسل یكی از جاذبه های گردشگری استان محسوب می شود.

از جمله اماكن گردشگری باستانی شهرستان مینودشت شامل: پارك ملی گلستان، آبشار لوه،سو،گلستان، جنگل باقر آباد و فارسیان،موزه های حیاط وحش و تاریخ طبیعی پارك ملی گلستان، تنگه چلچای، آقا چشمه، ماهی پران، دشت حلقه، غار باستانی كیارام است.

قدیمی ترین بقایای حضور انسان كه در استان گلستان شناخته شده غار كیارام می باشد كه به 100 هزار سال پیش و دوره پارینه سنگی میانه ( موسترین ) تعلق دارد. همچنین دشت حلقه به عنوان وسیع ترین سایت باستانی استان نیز كه 238 هكتار وسعت دارد در این شهرستان قرار گرفته است.

شهرستان كلاله:

این شهرستان كه در منتهی الیه شرقی استان گلستان واقع شده با وسعت حدود 4962 كیلومتر مربع و جمعیتی بالغ بر 154051 نفر یكی از مراكز گردشگری استان است.

از جمله مراكز گردشگری و آثار باستانی این شهرستان چشمه زاو، آق سو، زیارتگاه خالدبن سنان ( خالد نبی )، مسجد و مدرسه كریم ایشان، مقبره مختومقلی فراغی، زیارتگاه امام عبدالله و سه كارگاه كاوش باستان شناسی در دیوار تاریخی گرگان به نام های كارگاه قره دیب، كارگاه یسا قلیق و كارگاه قره یسر ( گرگر ) است.

شهرستان آزاد شهر:

این شهرستان با قرار گرفتن در محل تلاقی مسیرهای گرگان، گنبد كاوس و شاهرود دارای چشم اندازهای طبیعی و تاریخی بسیاری است. این شهرستان مساحتی در حدود 872 كیلومتر مربع و جمعیتی بالغ بر 90161 نفر دارد.

از مركز گردشگری و باستانی این شهرستان می توان بقعه متبركه امام زاده محمد بن زید ( آق امام )، پارك جنگلی و تپه شهرك بسیجیان را نام برد.

شهرستان رامیان:

این شهرستان كه از نظر طبیعی به دو قسمت جلگه ای و كوهستانی تقسیم می شود جمعیتی بالغ بر 82260 نفر و وسعتی در 870 كیلومتر مربع دارد این شهرستان دارای جنگل های غنی و چشم اندازهای زیبا است.

مهمترین اماكن گردشگری و تاریخی این شهرستان چشمه گل رامیان، آبشار شیرآباد، غار شیرآباد، قلعه ماران، پارك جنگلی آهنگران، امام زاده پیر، مسجد سادات، تپه های انجیلو، نقاره خانه، مدرسه و كاخ رضاشاهی و بقعه الهادی می باشند.

شهرستان بندرگز:

این شهرستان كه در منتهی الیه غربی استان گلستان واقه شده است، جمعیتی بالغ بر 45853 نفر و وسعتی در حدود 239 كیلومتر مربع را دارا است. با وجود جاذبه های گردشگری مانند دریا، جنگل و اماكن تاریخی این شهرستان را می توان از مراكز مهم گردشگری استان محسوب نمود.

مراكز دیدنی شهرستان بندرگز عبارتند از: اسكله توریستی، چشمه قلقلی، جنگل باغو، خلیج گرگان، سیكاپل، جركلباد، امامزاده حبیب الله و امامزاده سفید چال.

شهرستان كردكوی:

این شهرستان كه در غرب استان واقع شده است، دارای 66945 نفر جمعیت و مساحتی در حدود 8/815 كیلومتر مربع می باشد. وجود چشم اندازهای طبیعی و تاریخی و صنایع دستی زیبا موقعیت گردشگری مناسبی را برای این شهرستان به وجود آورده است.

از صنایع دستی آن می توان به حصیر بافی، نمد مالی، بافتن چادر شب و جوراب و دستكش پشمی اشاره كرد. از مناطق گردشگری و باستانی این شهرستان می توان منطقه حفاظت شده جهان نما روستای ییلاقی درازنو، پارك جنگی امام رضا (ع)، برج رادكان، شهر قدیمی تمیشه و دیوار تمیشه، امامزاده روشن آباد، امامزاده النگ و جاده شاه عباسی را نام برد.

شهرستان بندرتركمن:

این شهرستان كه یكی از شهرهای غربی استان گلستان است دارای 123125 نفر جمعیت و مساحتی در حدود 1576 كیلومتر مربع است. در سال 1306 خورشیدی در محلی كه قرارگاه نظامیان بود شهر بندرتركمن تأسیس شد. این شهرستان با وجود جاذبه های طبیعی مانند دریا و صنایع دستی غنی تركمن، یكی از مهمترین مراكز گردشگری استان محسوب می گردد.

صنایع دستی این شهرستان قالی و قالیچه و پشتی تركمنی است. از مهمترین مناطق گردشگری و باستانی شهرستان تركمن می توان از تالاب گمیشان، جزیره آشوراده، اسكله توریستی تركمن، میدان سواركاری، پادگان روس ها، زیارتگاه آق امام، آرامگاه بهاء الدین نقشبندی، دیوار تاریخی گرگان و قیزلر قلعه نام برد.

شهرستان آق قلا:

شهرستان آق قلا كه در 15 كیلومتری شمال شرقی گرگان و در كنار رودخانه گرگانرود قرار گرفته است دارای جمعیتی بالغ بر 111587 نفر و وسعتی در حدود 1763 كیلومتر مربع است. این شهر توسط شاه عباس در سال 1020 هجری قمری بنا شده كه به نام اسپیدژ یا دژ سفید و در زمان حكوم
ت پهلوی به پلوی دژ تغییر نام داد و امروز آق قلا نام گرفته است. از صنایع دستی مردم این منطقه می توان قالی، قالیچه و پشتی تركمن را نام برد. اماكن دیدنی و گردشگری شهرستان شامل گل فشان های قارینیارق نفتیجه، اینچه، پل آق قلا و پنج شنبه بازار آق قلا است.

شهرستان علی آباد کتول:

این شهرستان با جمعیتی بالغ بر 124875 نفر، وسعتی در حدود 1160 كیلومتر مربع و با وجود جاذبه های طبیعی و تاریخ و صنایع دستی متنوع از جمله مراكز عمده گردشگری در استان گلستان است.

شغال تپه كهن ترین استقرار بشر در شهر علی آباد می باشد كه در مركز این شهر قرار گرفته است و به دوران تاریخی تعلق دارد. از صنایع دستی این شهرستان می توان به قالی بافی، بافت پارچه های ابریشمی و پشمی، خورجین دوزی و چادر شب بافی اشاره كرد. از مراكز مهم باستانی و گردشگری این شهرستان می توان به آبشار و پارك جنگلی كبودوال، دهكده های ییلاقی ( افراتخته، زرین گل و سیاه مرزكوه و . . . ) رودخانه زرین گل، دهنه محمد آباد، امام زاده الازمن، معصوم آباد، نرگس تپه و نوران گلین تپه اشاره نمود.

منبع:

تبیان گلستان

گرگان، شیراز کوچک است

حسن رحیمیان: “گرگان، شیراز کوچک است”

گرگان، شیراز کوچک است

گرگان، شیراز کوچک است

خودتان را معرفی می فرمایید؟

حسن رحیمیان هستم. در سال 1309 در رامسر به دنیا آمدم. زادگاه اصلی من آبگرمسر بود. پشت هتل رامسر. آبادی که رضاشاه آن را خراب کرد تا شهر رامسر را بسازد. فوق لیسانس فلسفه از دانشگاه تهران هستم. در حال حاضر نیز ساکن رامسر هستم.

چه سال هایی در گرگان مسئولیت داشتید؟

5 سال در گرگان بودم. از شهریور 1348 که بعنوان اولین رئیس اداره فرهنگ و هنر شهر گرگان انتخاب شدم تا آذر 1353 که بعد از آن بعنوان اولین مدیرکل اداره فرهنگ و هنر مازندران انتخاب شدم. در آن زمان فقط 3 اداره در شمال ایران بود. یکی در رشت، یکی ساری و یکی هم در گرگان. همه مستقل و بصورت اداره بودند و تابع یکدیگر نبودند. وزارت فرهنگ و هنر یک وزارت خانه جوان بود. در ابتدا هنرهای زیبا بود و بعدا شکل وزارت خانه به خود گرفت و به همین دلیل من در گرگان به اندازه رشت و ساری اختیار داشتم.

گرگان، شیراز کوچک است

گرگان، شیراز کوچک است

 خاطره ای خو ب یا بد از دورانی که در گرگان مسول اداره فرهنگ وهنر بودید دارید؟

خاطره بدی از گرگان ندارم. در آن زمان زمینه فراهم بود. تیمی هم که با هم کار می کردیم همه علاقه مند به خدمت بودند و چون شرایط مناسب بود همه کارها بر وفق مراد می گشت.

در میان صحبت هایتان از  باغ روسها گفتید و به این نکته اشاره کردید که تلاشتان این بود این باغ را تبدیل به پارک فرهنگ بکنید. اما موفق نشدید. آیا اقدامات دیگری هم داشتید که موفق به انجام آن نشدید؟

میل گنبد یک اثر فرهنگی است و ارتفاع سازه های اطراف آن نباید از هشت و نیم متر بیشتر می شد. متاسفانه یک دکل مخابرات اطراف آن احداث کردند که از محدوده مجاز خارج بود و هرچه تلاش کردم جلوی احداث آن را بگیرم موفق نشدم.

نمی دانم الان هم هنوز از این قانون پیروی می کنند یا نه. گنبد شهری است که کوچه ها و خیابان های آن حساب شده است و از ابتدای تاسیس شهر حریم میل گنبد مشخص شده بود. اما ما موفق نشدیم جلوی آن دکل را بگیریم.

*************************************

مصاحبه کاملتری توسط خانم ثریا عبدالهی فر با جناب آقای رحیمیان در وبلاگ دیاری از جنس بهشت منتشر شده است که در ادامه مطالعه خواهید کرد:

آقاي رحيميان از مسئوليت‌هايي كه در طول خدمت اداري خود داشتيد بگوييد؟

دبير دبيرستان‌ها و رئيس مركز تربيت معلم ورامين، مدير راديوآموزشي و مدير اجرايي پيكار با بيسوادي قزوين، رئيس اداره امور ادبي و هنري اداره كل فرهنگ و هنر فارس، اولين رييس اداره فرهنگ و هنر گرگان، اولين مدير كل فرهنگ و هنر استان مازندران، مديركل فرهنگ و هنر استان آذربايجان شرقي، مديركتابخانه مركزي و كتابخانه‌هاي عمومي تهران.

علت انتقال شما از آموزش و پرورش به وزارت فرهنگ و هنر چه بود؟

زماني كه در آموزش و پرورش قزوين مشغول فعاليت بودم، رئيس آموزش و پرورش اين شهر به عنوان مديركل فرهنگ و هنر استان فارس انتخاب شد و از آنجايي كه لطف زيادي به بنده داشتند مرا نيز به وزارت فرهنگ و هنر منتقل كردند. شروع فعاليتم در وزارت فرهنگ و هنر شيراز بود كه بعد از آن به گرگان انتقال يافتم.

چه سالي  به گرگان آمديد؟

در سال 1348 به عنوان اولين رييس اداره فرهنگ و هنر گرگان انتخاب شدم و بعد از پنج سال خدمت در اين شهر به عنوان اولين مديركل فرهنگ و هنر استان مازندران به ساري منتقل شدم. سازمان هنرهاي زيباي كشور كه بخشي از وزارت معارف و اوقاف و صنايع مستطرفه بود در سال 1345 يا 1346 از آن جدا و به وزارت فرهنگ و هنر تبديل شد. وزرات فرهنگ و هنر وزارتخانه جواني بود و در شمال ايران فقط شهرهاي رشت، ساري و گرگان داراي اداره فرهنگ و هنر بودند.

از گرگان سال 1348 بگوييد؟

در اين سال وقتي براي اولين بار وارد گرگان شدم در پاسخ به هر كسي كه از من پرسيد گرگان چطور شهري است، مي‌گفتم شيراز كوچك. چون تازه از شيراز آمده بودم، مناظر و تركيب خيابانهاي گرگان را مانند شيرازي كوچك مي‌ديدم. در سال 1348 گرگان به وسعت كنوني نبود، ابتداي اين شهر را ميدان پمپ بنزين و انتهاي آن ميدان كريمي در بر مي‌گرفت.آن زمان يك واحد سمعي و بصري در گرگان فعال بود كه بعد از ورود من به اداره فرهنگ و هنر تبديل شد.

“از بين سينماها، مولن‌روژ كه در انتهاي شهر واقع شده بود، مورد استقبال بيشتري قرار مي‌گرفت”

فعاليت‌هاي فرهنگي شهر در آن زمان چگونه بود؟

گرگان در آن زمان چهار سينما، يك كتابخانه عمومي يك كتابخانه كودك و يك مهمان‌خانه داشت. از بين سينماها، مولن‌روژ كه در انتهاي شهر واقع شده بود، مورد استقبال بيشتري قرار مي‌گرفت. اهالي شهر مي‌گفتند، روستاييان اطراف با اسب به آنجا مي‌آمدند. اولين ساختمان اداره فرهنگ و هنر در مكاني مقابل تالار امروزي بود كه ظاهرا تخريب و بازسازي شده است. اداره فرهنگ و هنر گرگان با 60 هزار تومان بودجه و سه كارمند تصديق كلاس ششم و كمتر شروع به كار كرد. آقايان حسيني، شافعي، فتاحي از اولين كارمندان فرهنگ و هنر گرگان بودند. گرگان آن زمان دو كدخدا داشت يكي فرماندار و ديگري تيمسار مزين.

“چهره‌هايي چون انتظامي، بيضايي، نصيريان، عمادرام، كشاورز و … حضور داشتند. آقاي شجريان نخستين برنامه رسمي صحنه‌اي خود را با گروه صدا و سيما به سرپرستي خانم فروزنده اربابي در سالن سينما كاپري گرگان اجرا كردند.”

در زمان مديرت شما  مردم از سينما و برنامه‌هاي فرهنگي چقدر استقبال مي‌كردند؟

گرگان شهر بسيار مستعدي براي رشد و توسعه فعاليت‌هاي فرهنگي و هنري است. در بدو امر گروه‌هاي تئاتر و موسيقي تشكيل شد و برنامه‌هايي را اجرا كرد. از سوي ديگر، از تهران هم هر سال چندين گروه تئاتر و موسيقي براي اجراي برنامه به گرگان مي‌آمدند و در اين گروه‌ها چهره‌هايي چون انتظامي، بيضايي، نصيريان، عمادرام، كشاورز و … حضور داشتند. آقاي شجريان نخستين برنامه رسمي صحنه‌اي خود را با گروه صدا و سيما به سرپرستي خانم فروزنده اربابي در سالن سينما كاپري گرگان اجرا كردند. در آن زمان مردم به جر طبيعت زيباي گرگان جايي براي گذراندن وقت نداشتند، لذا از برنامه‌هاي سينما، اجراي موسيقي، اجراي نمايشنامه، به ويژه نمايشنامه‌هايي كه هنرمندان گروه‌هاي تهراني در گرگان اجرا مي‌كردند با استقبال زيادي روبرو مي‌شد.

اجراي برنامه‌هاي فرهنگي و هنري در زمان شما چگونه ساماندهي مي‌شد؟

  مكاني را در گرگان به عنوان خانه فرهنگ اجاره كردم( ساختمان شيرنگي) با ماهانه هفت‌هزار تومان، كه مركز تجمع هنرمندان موسيقي و تئاتر و گروه‌هاي مختلف هنري بود. در اين مكان نمايشگاه هم برگزار مي‌شد. گرگان از نظر تئاتر و موسيقي استعداد زيادي داشته و دارد و از همان ابتدا در اين رشته‌هاي هنري بسيار فعال و پويا بود. وقتي يك گروه هنري قوي باشد دستگاه‌هاي اجرايي را نيز براي رفع نيازها با خود همراه مي‌كند. اين گروه‌ها در سالن دبيرستان ايرانشهر تمرين مي‌كردند، دبيرستان ايرانشهر محل اجرا و تمرين اكثر گروه‌هاي هنري بود و خانه فرهنگ مركز تمرين گروه‌هاي هنري و تشكيل نمايشگاه براي هنرمندان بود.

” دبيرستان ايرانشهر محل اجرا و تمرين اكثر گروه‌هاي هنري بود و خانه فرهنگ مركز تمرين گروه‌هاي هنري و تشكيل نمايشگاه براي هنرمندان بود.”

سياست كاري شما به عنوان اولين رئيس اداره فرهنگ و هنر گرگان بر چه مبنايي شكل گرفت؟

سعي داشتم در هر سمتي كه بودم كارهاي بنيادي و اساسي را دنبال كنم. از وظايف وزارت فرهنگ و هنر گسترش كتابخانه، تئاتر و حفاظت از آثار باستاني بود. اولين فكري كه به ذهنم رسيد، ايجاد پارك فرهنگي در گرگان بود. اين پارك فرهنگي شامل كتابخانه، سينما، هنرستان موسيقي، سالن تئاتر و همه فعاليتهاي فرهنگ و هنري در يك مكان را شامل مي‌شد. به دنبال اين فكر در مورد اراضي پيرامون پارك شهر تحقيق كردم و متوجه شدم كه روس‌ها اين زمين را براي ايجاد كنسول‌گري 99 ساله از اوقاف اجاره كرده‌اند. با ارسال نامه‌اي محرمانه به وزارت فرهنگ و هنر خواستم تا راههاي تملك آن باغ را پيگيري كنند. آنها طرح كلي و پيشنهاد مرا را پذيرفتند اما از من خواستند كه شخصا پيگير شوم و بنده هم به دليل مسائل سياسي كه در حاشيه كار وجود داشت، موضوع را دنبال نكردم.

  اشاره‌اي هم  به جمع‌آوري سنگ قبرهاي نوشته شده و قديمي در گرگان داشتيد از اين سنگ‌ها و نحوه جمع‌آوري آنها بگوييد.

يك روز در حياط اداره سنگ جالبي ديدم كه نظرم را به خود جلب كرد. در موردش از دوستان پرسيدم، گفتند كه از اين نوع سنگ در گرگان فراوان است.

فكري براي حفظ اين سنگ نوشته‌ها كه در كوچه پس‌كوچه‌ها و خيابان‌هاي شهر رها شده بود به ذهنم رسيد. در اولين اقدام از هيات امناي امامزاده عبدالله، هزار متر زمين (مكان موزه فعلي)  گرفتم و سنگ‌هايي را كه از سطح شهر جمع‌آوري شده بود به آنجا انتقال دادم.

بعد از جمع‌آوري سنگ‌هاي گرگان و امام زاده عبدالله به فكر جمع‌آوري سنگ‌هاي شهرهاي ديگر افتادم. به من اطلاع دادند كه بين گاليكش و مينودشت امامزاده‌اي است كه در آن سه سنگ قبر بسيار قديمي و بزرگ وجود دارد. بعد از اينكه عكس آن سنگ‌ها را ديدم، جرثقيلي كرايه كردم و آن را به آن منطقه فرستادم تا سنگ‌ها را بياورند، اما مردم مانع انتقال آنها شدند. در سفر اخيرم به گرگان جوياي وضعيت آن سنگ‌ها شدم كه گفتند بعد از انقلاب اسلامي، مردم به اميد يافتن گنج و زر سنگ‌ها را خرد كردند و از بين بردند، با شنيدن اين خبر بسيار متاسف شدم. در ادامه اين فعاليت، چهار سنگ قديمي از گورستان روبه‌روي برج رادكان كردكوي و نمونه‌اي از سنگ قبرهاي تركمن منطقه گميشان نيز جمع‌آوري شد و مجموعه خوبي را ايجاد كرد.

گرگان، شیراز کوچک است

گرگان، شیراز کوچک است

“به من اطلاع دادند كه بين گاليكش و مينودشت امامزاده‌اي است كه در آن سه سنگ قبر بسيار قديمي و بزرگ وجود دارد. بعد از اينكه عكس آن سنگ‌ها را ديدم، جرثقيلي كرايه كردم و آن را به آن منطقه فرستادم تا سنگ‌ها را بياورند، اما مردم مانع انتقال آنها شدند. در سفر اخيرم به گرگان جوياي وضعيت آن سنگ‌ها شدم كه گفتند بعد از انقلاب اسلامي، مردم به اميد يافتن گنج و زر سنگ‌ها را خرد كردند و از بين بردند، با شنيدن اين خبر بسيار متاسف شدم.”

بازتاب عمومي اين فعاليت چگونه به شما منعكس شد؟

روزنامه كيهان خبري چاپ كرده بود مبني بر اينكه اداره فرهنگ و هنر گرگان در حال ايجاد موزه سنگ قبر مي‌باشد. اين خبر موجب شد كه كارشناسان متعددي از جمله يك باستان‌شناسي روسي با مشاور وزير براي بازديد از مجموعه سنگ قبرها وارد گرگان شدند. باستان شناس روسي بعد از بازديد خود گفت كه سنگ سبز قبرهاي گرگان متعلق به هشترخان (آستارخان روسيه) بندري در كنار درياي خزر (غربي‌ترين بندر درياي مازندران) مي‌باشد. از آنجايي كه نوشته‌هاي روي سنگ به خط عربي بود از آقاي ذبيحي براي خواندن نوشته‌ها كمك گرفتيم ايشان بعد از مدت كوتاهي از شروع كار به علت بيماري به انگلستان رفتند و مرحوم شدند. بعد از ايشان دكتر منوچهر ستوده  اين كار را انجام دادند. كتابي هم در مورد اين سنگ قبرها توسط يكي از كارشناسان سازمان ميراث فرهنگي مازندران به رشته تحرير در آمده است.

  علت انتخاب  اطراف امامزاده عبدالله براي جمع‌آوري سنگ‌ها چه بود و با اين طرح چه هدفي را دنبال مي‌كرديد؟

در اطراف امامزاده عبدالله از اين نوع سنگ‌ها زياد وجود داشت و از طرفي اراضي زيادي نيز در آن منطقه بلااستفاده بود. اين عوامل موجب انتخاب آن مكان شد كه بعدها موزه گرگان نيز در همان زمين بنا شد. سنگ قبرهاي گورستان قديمي گرگان در نوع خود كم نظير بودند، ضمن گردآوري و حفاظت از آنها بستر ايجاد نخستين موزه سنگ قبر ايران در گرگان فراهم گرديد. اما متاسفانه در بازديد آخرم از موزه گرگان بخش مهمي از سنگ‌هاي جمع‌آوري شده را نديدم. با توجه به موقعيت گرگان، حق اين بود كه نخستين موزه ستگ فبر در گرگان تاسيس مي‌شد و از سنگ قبرهاي ساير نقاط ايران كه در حال نابودي هستند، نمونه‌هايي هم به اين موزه منتقل مي‌كردند.

“براي ارتقا فرهنگ مطالعه نيز طرحي داشتيم به اين‌صورت كه با كمك دوستان و همكاران كتاب‌ها را با ماشين به روستاها مي‌برديم و به صورت امانت در اختيار جوانان و روستائيان قرار مي‌دايم”

براي گسترش كتابخانه‌ها كه يكي از وظايف تعريف شده شما بود چه اقداماتي انجام داديد؟

دو كتابخانه كردكوي و گميشان را با سليقه خودم ساختم كه بعد از احداث آنها، وزارت فرهنگ و هنر نقشه تيپ طراحي كرد و ما نيز بر اساس آن نقشه، فعاليت خود را شروع كرديم. براساس اين تقشه در شهرهاي مينودشت و گنبد و بندرتركمن(بندر شاه) ساخت كتابخانه شروع شد.

براي ارتقا فرهنگ مطالعه نيز طرحي داشتيم به اين‌صورت كه با كمك دوستان و همكاران كتاب‌ها را با ماشين به روستاها مي‌برديم و به صورت امانت در اختيار جوانان و روستائيان قرار مي‌دايم و يك يا دو هفته بعد ضمن ارايه كتاب‌هاي جديد، كتاب‌هاي قبلي را جمع‌آوري مي‌كرديم.

برنامه‌هاي شما براي حفاظت از آثار باستاني برچه اساسي تعيين شد؟

در اين زمينه اولين اقدامم، بازديد از آثار باستاني گرگان و شهرهاي اطراف بود. چون اداره فاقد اتومبيل بود براي اين كار با ژيان آقاي محمدرضا صميمي، هنرمند سرشناس گرگان ضمن بازديد از آثار تاريخي و باستاني، آلبومي نيز از وضيعت نامطلوب آثار باستاني تهيه كردم. در  بازديد از شهر تاريخي جرجان ديدم كه افراد بومي منطقه به دنبال سكه و گنج مي‌گشتند و از آجر و مصالح آنجا براي ساخت و ساز استفاده مي‌كردند.

يكي از فعاليت‌هاي وزرات فرهنگ و هنر در حفاظت از آثار باستاني كه در زمان من اتفاق افتاد، بازديد و حفاري گروهي از باستان‌شناسان فرانسوي به سرپرستي باستان‌شناس معروف ” ژان دهي” در تورنگ‌تپه گرگان بود، البته قبل از من اولين گروه باستان‌شناسي و حفاري كه در اين منطقه كاوش كردند، يك گروه آمريكايي بودند و بعد از آن فرانسوي‌ها آمدند. يكي از اعضاي اين گروه دختر آقاي پرفسور هشترودي بود. يكي از تپه‌هاي نزديك گرگان و شاه‌تپه هم در حوزه حفاري گروه ژاپني بود كه اين گروه بسيار مبادي آداب بود. قبل از شروع كار، خود را به اداره معرفي مي‌كردند و هر بار هدايايي هم مي‌آوردند، حتي پس از اينكه به ساري منتقل شدم به ديدن من آمدند.

“پيشنهاد دادم تا اين محل را براي ايجاد يك تالار چند منظوره از ارتش تحويل بگيرم. تشريفات اداري اين موضوع بعد از 5 ـ 6 ماه به پايان رسيد و زمين تحويل فرهنگ و هنر گرگان شد. بعد از تحويل زمين به دنبال تهيه نقشه آن رفتم. وزراتخانه مرا به مهندس مشاور خود به نام آقاي « آفتان داليانس» كه تالار رودكي(وحدت) و كليسا ارامنه تهران را ساخته بود، معرفي كرد. نقشه را از ايشان گرفتم.”

   آقاي رحيميان از مراحل دريافت مجوز و ساخت تالار فخر‌الدين اسعد گرگاني بگوييد؟

از آنجايي كه برنامه‌هاي صحنه‌اي به خصوص تئاتر و موسيقي در گرگان فعاليت زيادي داشت و مكاني مخصوص براي اجراي برنامه‌هاي هنري و فرهنگي در شهر ايجاد نشده بود، هميشه به دنبال محلي بودم كه بتوانم يك تالار مخصوص براي فعاليت‌هاي هنري ايجاد كنم. جنبه‌هاي مختلف موضوع را مطالعه و همين زميني كه تالار در آن احداث شد را انتخاب كردم. اين زمين در گذشته محل سبزي‌كاري پادگان گرگان بود.

نامه‌اي به وزارتخانه نوشتم و موقعيت مكان را به همراه عكس به آنها گزارش كردم و پيشنهاد دادم تا اين محل را براي ايجاد يك تالار چند منظوره از ارتش تحويل بگيرم. تشريفات اداري اين موضوع بعد از 5 ـ 6 ماه به پايان رسيد و زمين تحويل فرهنگ و هنر گرگان شد. بعد از تحويل زمين به دنبال تهيه نقشه آن رفتم. وزراتخانه مرا به مهندس مشاور خود به نام آقاي « آفتان داليانس» كه تالار رودكي(وحدت) و كليسا ارامنه تهران را ساخته بود، معرفي كرد. نقشه را از ايشان گرفتم. اواخر سال 1352 اولين بودجه تالار به مبلغ 700 هزار تومان در اختيار من قرار گرفت.

450 هزار تومان از اين مبلغ را ‌آهن خريدم و از آنجايي كه فصل كار نبود بقيه پول را به آقاي مسكوب كه در جاده گرگان ـ آق‌قلا كارخانه آجرسازي داشت دادم و از ايشان فاكتور گرفتم و به وزارتخانه ارسال كردم. از آقاي مسكوب خواستم هر زمان كه فعاليت تالار شروع شد، آجرها به فرهنگ و هنر تحويل شود. سال بعد پيگير اعتبار شدم، گفتند اعتبار شما را به مناطق محروم سيستان دادند و سال بعد از آن هم شنيدم كه اعتبار تالار گرگان را مي‌خواهند به سنندج بدهند، پيش وزير وقت فرهنگ و هنر رفتم و گفتم كه استعفاي مرا بپذيرند، علت را جويا شدند. گفتم كه به عنوان نماينده وزارتخانه به مردم قول دادم و به روزنامه‌ها اعلام كردم كه در گرگان تالار مي‌سازيم و وقتي شرايط آن فراهم نمي‌شود، پاسخي براي مردم ندارم. بعد از كمي تامل مرا به معاون فرهنگي ارجاع دادند و اعتبار مربوطه تصويب شد. همزمان با اين موضوع بنده به عنوان اولين مديركل فرهنگ و هنر مازندران به ساري منتقل شدم اما به دليل علاقه خاصي كه به احداث اين تالار داشتم موضوع  را پيگيري مي‌كردم و چند بار با وزير براي بازديد از پروژه به گرگان آمدم. كارشناسان انگليسي هم طرح را بهتر و سنگين‌تر طراحي كردند. محوطه تالار با خريد چندين ساختمان اطراف گسترش يافت و بعد از تالار وحدت (رودكي) در خاورميانه به عنوان يك تالار چند منظوره متمايز شد.

“اواخر سال 1352 اولين بودجه تالار به مبلغ 700 هزار تومان در اختيار من قرار گرفت.”

مراسم كلنگ‌زني و يا افتتاحيه خاصي هم برگزار شد؟

ساخت تالار با مراسم خاص كلنگ‌زني و با حضور سران مملكتي انجام نشد و حتي مراسم افتتاح آن نيز به صورت رسمي نبود.

شايعه‌اي رواج دارد مبني بر اينكه تالار  و حتي موزه گرگان به دستور فرح همسر محمدرضا  پهلوي ساخته شده است، با اين توضيحات شما آن را رد مي‌كنيد؟

 بله. من هم در سفر اخيرم به گرگان با كمال تعجب با بعضي از اين شايعات روبه‌رو شدم. اين موضوع صحت ندارد. فكر اوليه، درخواست تهيه زمين، پيگيري همانطور كه عرض كردم در زمان مسئوليت من در اداره فرهنگ و هنر گرگان آغاز و در زمان مدير كلي‌ام در مازندران ادامه يافت. به طور يقين فرح تا آذر ماه سال 1356 از تالار گرگان ديدن نكرد و در گردآوري سنگ‌قبرها هم نقشي نداشت.

 كل بودجه‌اي كه به اين پروژه تعلق گرفت، چقدر بود؟

 بالغ بر 40 ميليون تومان

در يك كتاب قديمي كه حدود سال 56 چاپ شده بود، بودجه تالار را 52 ميليون تومان عنوان كردند؟

ممكن است صحيح باشد چون علاوه بر اين مبلغ، مبالغي هم صرف خريد 14 خانه اطراف شد.

علت‌نامگذاري تالار به فخر‌الدين اسعد گرگاني  چه بود؟

نام تالار به پيشنهاد آقاي محمد‌علي لطفي مقدم، رييس فرهنگ و هنر وقت گرگان بود كه مورد تاييد وزراتخانه هم واقع شد.

از ساير فعاليت‌هاي شاخص خود در گرگان و كارهاي بنيادي كه در گرگان انجام داده‌ايد بگوييد؟

گرگان به عنوان اولين شهر در ايران اجازه داير كردن سه نمايندگي اداره فرهنگ و هنر را در كردكوي، گنبد و راميان اخذ كند. ايجاد كتابخانه‌هاي روستايي در نوكنده و راميان با همكاري افراد علاقه‌مند تهيه شناسنامه روستاها براي برنامه‌ريزي فعاليت‌هاي فرهنگي، تهيه شناسنامه براي درختان كهنسال گرگان و اطراف با همكاري منابع طبيعي، تهيه شناسنامه سنگ قبرها، جمع آوري قرآن‌هاي خطي، كتاب‌هاي ادعيه قديمي و ساير كتابهاي سنگي و خطي از سطح مساجد كه روبه تخريب بود و تشكيل انجمن حفاظت روستايي در شهرهايي كه آثار باستاني ارزشمند داشتند مثل رادكان، گنبد با همكاري روستائيان علاقه‌مند و جوانان بخشي از فعاليت‌هاي من در گرگان مي‌باشد.

“پس از بازنشستگي، زادگاهم را براي زندگي انتخاب كردم”

آقاي رحيميان روزهاي بازنشستگي را چگونه سپري مي‌كنيد؟

پس از بازنشستگي، زادگاهم را براي زندگي انتخاب كردم و به عنوان مدرس دانشگاه مشغول تدريس شدم. در عين حال از انجام كارهاي اجتماعي هم غافل نبودم و در تشكل‌هاي مدني فعاليت دارم.

 فعاليت‌ها در تشكل‌هاي مردمي چگونه است؟

من دبير انجمن اهل قلم رامسر، رييس هيات مديره كانون توسعه رامسر، عضو شوراي نامگذاري شوراي شهر رامسر، رئيس هيات امناي جميعت نگاه سبز و عضو انجمن دوستداران ميراث فرهنگي رامسر و استان مازندران و چندين تشكل مدني ديگر هستم.

از تاليف كتاب «فرهنگ زبانزدهاي رامسر»(سخت‌سر) بگوييد.

در طول زندگي پيوسته در مسيري قرار گرفتم و مسئوليت‌هايي را عهده‌دار شدم كه تصور آن دور از انتظار بود. از جمله هيچ‌گاه گمان نمي‌كردم كه روزي گرد گردآوري زبانزدهاي رامسري بگردم و بتوانم بخش مهمي از آن را ثبت و ماندگار نمايم. با اينكه بيشتر عمرم را دور از زادگاهم سركردم ، ولي آ‌هنگ زبان مادري هميشه برايم آهنگي خاطره انگيز و دلنشين بود.

حدود  بيست سال قبل براي دوستي كه در لندن زندگي مي كرد، با گويش محلي نامه‌اي نوشتم. در بهار سال 1373 نيز  به عنوان دبير گردهمايي دانش آموختگان دبستان ارديبهشت رامسر با گويش محلي دعوت نامه‌اي فرستادم كه گمان دارم نخستين دعوت نامه(متن) چاپي اي است كه با گويش رامسري منتشر شده باشد.

در بدو امر كار ثبت و ضبط زبانزدها، باورها، چيستان ها و… را بدون برنامه و هدف آغاز كردم و به هيچ وجه قصد انتشار آنها در ذهنم نبود، بلكه بيشتر جنبه علاقه به فرهنگ عامه و كنجكاوي داشت. از طرفي گمان مي‌كردم كه مسائل فرهنگ عامه منطقه كوچكي مانند رامسر بسيار محدود است. مثلا تعداد زبانزدهاي آن از شمار پانصد تجاوز نمي كند. زماني كه متوجه وسعت كار شدم به خصوص وقتي كه شمار زبانزدها از مرز هزار گذشت، خودم را دلبسته انجام كاري در زمينه فرهنگ عامه زادگاهم ديدم با آنكه كمبودهايي در زبان ادبيات زبان فارسي و امر قلم زدن و كارهاي تحقيقي داشتم و دارم، بر آن شدم كه فقط در زمينه زبانزدهاي رامسر كاري را آغاز كنم تا شايد منتج به مانا شدن آن گردد.

حسن رحيميان از زبان خودش:

براين باورم كه در فتار و كردارم كمتر افراط و تفريط داشتم و كوششم بر اين بود كه ميانه‌رو و متعادل باشم. حرمت همه را حفظ كنم و توقع متقابل هم داشته باشم. معمولا در انجام كارها احساس مسئوليت مي‌كنم و با تمام وجود سعي دارم كه وفاي به عهد داشته باشم، از وقت‌شناسي نيز لذت مي‌برم.

در دوران خدمت اداري تشويق و تقدير داشتم ولي تذكر و توبيخ خير. جزو افتخارات خود مي‌دانم كه پيوسته مورد اعتماد فاميل، دوستان و همكاران اداري خود بوده‌ام. با سري افراشته و وجداني آسوده مي‌‌گويم كه در رسيدن به جايگاه‌هاي اداري دستم در دست كسي از هزار فاميل نبود. تنها تكيه‌گاه و سرمايه‌ام در طول زندگي پشتكار و صداقتم در كارها بوده است و بس. شايد به همين دليل باشد كه از گذشته خود احساس رضايت و آرامش همراه با سرافرازي دارم و شب‌ها راحت راحت مي‌خوابم و در پايان راه زندگي نه خود را طلبكار مي‌دانم نه بدهكار. براين باورم كه در اندازه توانم در خدمت جامعه بوده‌ام و جامعه هم فرصت‌هاي مناسب و شرايط لازم را برايم فراهم كرده است. براي ايران و ايراني آروزي سربلندي مي‌كنم.

 خودماني‌تر با حسن رحيميان:

قشنگترين خاطره كودكي؟

در سال 1318 در سن 9 سالگي براي نخستين‌بار برايم پاپوشي به نام «چارق» خريدند. آن روز را هيچگاه فراموش نمي‌كنم، چه روز قشنگي بود.

* سال ازدواج؟ 1342

* تعدادفرزندان؟ يك دختر و يك پسر

* روزهاي نوروز در كودكي؟ مرغانه جنگ با تخم‌مرغ‌هاي كه عيدي مي‌گرفتيم.

 * بهترين عيدي كه گرفتيد؟ يادم نمي‌آيد

بهترين عيدي كه داديد؟ كتاب تاليف خودم به دوستان و آشنايان

 * بهترين سفري كه رفتيد؟ غار علي‌صدر

* بهترين كتابي كه خوانديد؟ تاريخ تمدن و يل‌دورانت

* زيباترين شعري كه خوانديد؟ شعر مادر ايرج ميرزا

* وقتي دلتان مي‌گيرد؟ وقتي براي دلگيري ندارم چون سرگرمي بازنشستگي راضي‌ام مي‌كند.

* موسيقي كه دوست داريد؟ موسيقي‌هاي آرام و بي‌كلام

* يك آرزو براي فرهنگ و فرهنگ دوستان ايراني؟ ثبات در مديريت و اجراي برنامه‌هاي فرهنگي

 

WhatsApp chat